Kabızlık: Ne Zaman Doktora Gitmeli?

Genel Bakış

Kabızlık, bağırsak hareketlerinin normale göre azalması, dışkının sert ve kuru olması veya dışkılarken zorlanma yaşanması durumudur. Herkesin bağırsak alışkanlığı farklıdır; sizin için normal olandan farklıysa kabızlık olabilir.

Evet, kabızlık toplumda çok sık görülür. Her yaştan insanı etkileyen yaygın bir sindirim sorunudur.

Kabızlık her yaşta görülebilir; ancak ileri yaştaki yetişkinlerde, hamilelerde, hareketsiz yaşayanlarda ve bazı kronik hastalıkları olanlarda daha sık ortaya çıkar. Çocuklarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Haftada üçten az dışkılama
• Dışkı yaparken aşırı zorlanma veya ağrı
• Sert, kuru veya topak topak dışkı
• Tuvaletten sonra bağırsağın tam boşalmadığı hissi
• Karın ağrısı veya kramplar
• Şişkinlik ve gaz şikayeti

Çocuklarda belirtiler

• Birkaç gün boyunca bağırsak hareketinin olmaması
• Dışkısını tutma veya kaka yapmaktan kaçınma
• Sert ve kuru dışkı, acı veren dışkılama
• Karın ağrısı ve şişkinlik
• İç çamaşırında veya bezde sıvı dışkı kaçırma (kabızlığın bir belirtisi olabilir)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bağırsak hareketlerinin sıklığında belirgin azalma
• Dışkılama için aşırı zorlanma ve uzun süre tuvalette kalma
• Karın ağrısı, kramp veya şiddetli şişkinlik
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Halsizlik, yorgunluk ve güçsüzlük

Nedenler

Ana nedenler

• Lif (posa) açısından yetersiz beslenme, örneğin az sebze, meyve ve tam tahıl tüketimi
• Yeterince su içmemek (vücudun susuz kalması)
• Hareketsiz yaşam tarzı ve uzun süre oturarak çalışma
• Tuvalet ihtiyacını ertelemek
• Stres, seyahat, hastanede yatma gibi günlük düzenin değişmesi
• Bazı ilaçların yan etkisi olarak kabızlık
• Nadiren bağırsak tıkanıklığı veya bağırsakta yapısal bir sorun

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Hareket kısıtlılığı veya uzun süreli yatak istirahati
• Hamilelik
• Diyabet, tiroid hastalıkları, Parkinson hastalığı gibi bazı kronik hastalıklar
• Kronik ağrı kesici veya bazı depresyon ilaçlarının kullanımı
• Yetersiz lif ve sıvı alımı, özellikle rafine gıdalarla beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı, kusma veya hiç gaz çıkaramama
• Dışkıda kan görülmesi (parlak kırmızı veya siyah)
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Kabızlıkla birlikte halsizlik, nefes darlığı veya cilt solgunluğu
• Bağırsak çalıştırıcı ilaçlara rağmen birkaç gündür dışkılama olmaması

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Üç haftadan uzun süren veya sık tekrarlayan kabızlık
• Beslenme, sıvı alımı ve egzersiz değişikliklerine rağmen düzelmeyen kabızlık
• Dışkılama alışkanlığında kalıcı ve normalinizden farklı bir değişiklik
• Ailenizde kolon kanseri öyküsü varsa düzenli kontrol için
• Kabızlık nedeniyle günlük işleriniz ve yaşam kaliteniz olumsuz etkileniyorsa

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü dinler ve belirtilerinizi sorar. Bağırsak hareketlerinizin sıklığı, dışkınızın görünümü, kullandığınız ilaçlar ve beslenme alışkanlıklarınız hakkında bilgi verirsiniz. Ardından karın bölgesini muayene edebilir ve gerekirse parmakla rektal muayene yapabilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (karın bölgesinin dokunularak ve dinlenerek incelenmesi)
• Rektal muayene (bağırsağın alt kısmının parmakla kontrol edilmesi)
• Kan testleri (şeker, tiroid veya kansızlık gibi nedenleri ekarte etmek için)
• Dışkı testi (gizli kan veya enfeksiyon araştırması için)
• Gerekirse kolonoskopi veya görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Çoğu kabızlıkta doktorunuz, belirtilerinizi dinleyip basit bir muayene yaptıktan sonra size yaşam tarzı önerileri ve gerekirse ilaç dışı tedaviler verebilir. İleri tetkikler ancak başka bir hastalıktan şüphelenilirse yapılır. Bu süreç genellikle ağrısız ve kısa sürer.

Tedavi

Kabızlık tedavisinin ana hedefi, dışkıyı yumuşatarak düzenli bağırsak hareketlerini sağlamaktır. Tedavi, kabızlığın nedenine ve ne kadar sürdüğüne göre kişiye özel planlanır. Çoğu zaman yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olur.

Evde kişisel bakım

• Lifli besinler tüketin: sebze, meyve, kuru baklagiller ve tam tahıllı ürünler
• Günde yeterince su içmeye özen gösterin
• Düzenli fiziksel aktivite yapın; özellikle yürüyüş bağırsak hareketlerini destekler
• Tuvalet ihtiyacınız geldiğinde ertelemeyin
• Yemeklerden sonra, özellikle kahvaltıdan sonra tuvalete gitmeyi deneyin

Tıbbi tedaviler

Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmadığında doktorunuz, dışkıyı yumuşatmak veya bağırsak hareketlerini artırmak için bazı ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların bir kısmı eczaneden reçetesiz alınabilir; ancak hangisini, ne sıklıkta ve ne kadar süreyle kullanmanız gerektiğini mutlaka doktorunuza danışın. Uzun süreli ve bilinçsiz kullanım bağırsak tembelliğine yol açabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kabızlık için cerrahi nadiren gerekir. Bağırsak tıkanıklığı, fıtık veya başka yapısal bir sorun saptanırsa, altta yatan nedeni düzeltmek için cerrahi müdahale düşünülebilir. Bu karar doktorunuz tarafından detaylı incelemelerden sonra verilir.

Bu durumla yaşamak

Kabızlıkla yaşarken bağırsak alışkanlıklarınızı takip etmek, belirtilerinizi anlamanıza yardımcı olur. Küçük yaşam tarzı değişiklikleri ve düzenli kontroller, şikayetlerinizin kontrol altına alınmasını sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli saatlerde yemek yemeye çalışın
• Öğün atlamayın; öğünlerinize lifli besinler ekleyin
• Stresinizi azaltmak için nefes egzersizleri veya yürüyüş gibi yöntemler deneyin
• Uyku düzeninize dikkat edin, yeterli dinlenin

Diyet ve egzersiz

Beslenmenize her gün sebze, meyve, kuru baklagiller ve tam tahıl gibi lif açısından zengin gıdalar ekleyin. Lifin çalışabilmesi için bol su için. Haftanın çoğu günü en az 30 dakika orta tempolu yürüyüş gibi fiziksel aktivite yapmayı hedefleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kabızlık günlük yaşamı etkileyen rahatsızlık ve ağrıya yol açabilir; bu durum moral bozukluğu ve kaygıya neden olabilir. Kaygı, bağırsak hareketlerini daha da yavaşlatabilir. Kendinize iyi davranmak ve hislerinizi yakınlarınızla paylaşmak bu durumla başa çıkmanıza yardımcı olur.

Önleme

Kabızlık çoğu zaman önlenebilir. Düzenli egzersiz, yeterli su içme, lifli beslenme ve tuvalet ihtiyacını ertelememek, kabızlığı önlemenin en etkili yollarıdır.

Tarama programları

Kabızlık şikayetiyle doktora başvurduğunuzda, özellikle ileri yaşta veya ailenizde kolon kanseri öyküsü varsa doktorunuz, Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği tarama programlarına katılmanızı önerebilir. Erken teşhis, birçok bağırsak hastalığının daha kolay tedavi edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hemoroid (basur) oluşumu veya mevcut hemoroidlerin şişmesi
• Anal fissür yani makat bölgesinde çatlak
• Dışkı birikmesi (rektumda sert dışkı kütlesinin hapsolması)
• Dışkılama sırasında rektal kanama
• Şiddetli ve sürekli karın ağrısı
• Nadir durumlarda bağırsak tıkanıklığı

Uzun vadeli görünüm

Kabızlığın prognozu oldukça iyidir. Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtiler genellikle kontrol altına alınır. Altta yatan bir hastalık varsa, onun tedavisiyle kabızlık da düzelir. Erken doktor başvurusu, komplikasyon riskini önemli ölçüde azaltır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.