Diabetes insipidus

Genel Bakış

Diabetes insipidus, şeker hastalığından farklı bir durumdur. Vücudun su dengesini düzenleyen bir hormon olan antidiüretik hormonun (ADH) yetersiz üretimi veya böbreklerin bu hormona gerektiği gibi yanıt vermemesi sonucu ortaya çıkan, aşırı susama ve sık idrara çıkma ile kendini gösteren bir hastalıktır.

Diabetes insipidus oldukça nadir bir hastalıktır. Her 25.000 kişiden yaklaşık 1'inde görülür.

Her yaşta ortaya çıkabilir, ancak santral tip (beyin kaynaklı) daha çok çocukluk veya genç erişkinlik döneminde görülür. Nefrojenik tip (böbrek kaynaklı) ise doğuştan olabileceği gibi ilaçlar veya böbrek hastalıkları sonrası da gelişebilir. Kadın ve erkeklerde eşit sıklıkta görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı ve kontrol edilemez susama hissi
• Günde 3-4 litreden fazla, hatta 20 litreye kadar çıkabilen bol miktarda sulu idrar çıkarma
• Sık sık tuvalete gitme, özellikle geceleri idrara kalkma
• Hafif halsizlik veya yorgunluk

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde huzursuzluk, ağlama, çok fazla bez değiştirme
• Kusma, kabızlık, yüksek ateş (susama hissini anlatamadıkları için)
• Büyüme geriliği, kilo alamama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda susama hissi azalmış olabileceği için aşırı susama fark edilmeyebilir
• Sık idrara çıkma (gece dahil) düşme riskini artırabilir
• Dehidratasyon (susuzluk) daha kolay gelişir ve bilinç bulanıklığına yol açabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Santral diabetes insipidus: Beyinde ADH üreten hipofiz bezi veya hipotalamusun hasar görmesi (kafa travması, beyin ameliyatı, tümör, enfeksiyon gibi nedenlerle)
• Nefrojenik diabetes insipidus: Böbreklerin ADH'ye yanıt vermemesi (doğuştan olabilir veya bazı ilaçlar, böbrek hastalıkları, yüksek kalsiyum, düşük potasyum gibi durumlara bağlı gelişir)
• Gebelik (gebelik diyabet insipidusu): Gebelikte üretilen bir enzimin ADH'yi parçalaması sonucu ortaya çıkar, genellikle doğumdan sonra düzelir.

Risk faktörleri

• Kafa travması, beyin cerrahisi geçirmiş olmak
• Beyin tümörü veya hipofiz bezi hastalığı
• Ailede diabetes insipidus öyküsü
• Böbrek hastalıkları (kronik böbrek yetmezliği, polikistik böbrek hastalığı)
• Bazı ilaçlar (özellikle lityum adlı ruh sağlığı ilacı)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aşırı susama ve çok sık idrara çıkma günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Bebek veya küçük çocukta huzursuzluk, aşırı bez değiştirme, kilo alamama varsa
• Kafa travması veya beyin ameliyatı sonrası bu belirtiler ortaya çıktıysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler hafifse ve uzun süredir devam ediyorsa, aile hekiminize veya bir iç hastalıkları uzmanına başvurun.
• Tedavi gören bir kişiyseniz düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Ardından bazı testlerle tanı koymaya çalışır.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili: İdrar miktarı, yoğunluğu ve içeriği incelenir.
• Kan testleri: Kan şekeri, elektrolitler (sodyum, potasyum) ve böbrek fonksiyonları kontrol edilir.
• Su yoksunluğu testi: Hastanın bir süre su içmesi kısıtlanarak vücudun idrarı nasıl yoğunlaştırdığı ölçülür.
• MR (manyetik rezonans görüntüleme): Beyin ve hipofiz bezinin yapısı incelenir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz sizden ayrıntılı bilgi isteyecek ve birkaç test yapacaktır. Su yoksunluğu testi sırasında hafif susayabilirsiniz, ancak tıbbi gözetim altında güvenli bir şekilde yapılır. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Diabetes insipidus tedavisi, altta yatan nedene bağlıdır. Amaç, vücudun su dengesini sağlamak ve belirtileri kontrol altına almaktır. Tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Evde kişisel bakım

• Gün boyunca yeterli miktarda su için (doktorunuzun önerdiği miktarı aşmayın).
• Sıvı kaybını artıran kafeinli içeceklerden (kahve, çay, kola) ve alkolden kaçının.
• Aşırı sıcak ortamlardan, ağır egzersizden uzak durun.
• İdrar miktarınızı ve kilonuzu takip edin, anormal değişiklikleri doktorunuza bildirin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle vücuttaki ADH hormonunun eksikliğini gidermeye yönelik ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar burun spreyi, damla veya tablet şeklinde olabilir. Nefrojenik tipte ise böbreklerin idrarı yoğunlaştırmasına yardımcı olan farklı ilaçlar ve düşük tuzlu diyet uygulanabilir. Tüm tedaviler doktor kontrolünde yapılmalıdır. Kesin ilaç ismi ve dozunu doktorunuz belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Santral diabetes insipidusa neden olan bir beyin tümörü varsa, tümörün cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir. Ancak her hasta için geçerli değildir.

Bu durumla yaşamak

Diabetes insipidus ile yaşamak, düzenli su tüketimi ve ilaç kullanımını gerektirir. Günlük rutininizi buna göre ayarlamanız önemlidir. Özellikle seyahat ederken yanınızda yeterli su bulundurun ve ilaçlarınızı düzenli kullanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde su için (doktorunuzun önerdiği programa göre).
• Geceleri idrara kalkmayı azaltmak için akşam saatlerinde sıvı alımını sınırlayın.
• Egzersiz öncesi, sırası ve sonrasında su için, aşırı terlemeden kaçının.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez, ancak tuz oranı yüksek yiyeceklerden kaçınmak faydalı olabilir (nefrojenik tipte doktorunuz düşük tuzlu diyet önerebilir). Hafif-orta tempolu egzersizler yapılabilir, ancak aşırı sıvı kaybına neden olacak ağır sporlardan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli tuvalet ihtiyacı ve aşırı susama duygusu, sosyal yaşamı, uykuyu ve iş performansını etkileyebilir. Bu durum kaygı veya moral bozukluğuna yol açabilir. Psikolojik destek almak veya bir destek grubuna katılmak rahatlatıcı olabilir. Unutmayın, bu durum yönetilebilir.

Önleme

Çoğu tipi önlenemez. Ancak altta yatan nedenlere bağlı bazı durumlarda (örneğin ilaç kullanımına bağlı nefrojenik tip) ilacın değiştirilmesi veya kesilmesiyle önlenebilir. Sağlıklı böbrek ve beyin fonksiyonları için genel sağlık kurallarına uymak önemlidir.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi yoktur. Ancak kafa travması veya beyin cerrahisi sonrası yakın takip önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Aşırı su kaybına bağlı dehidratasyon (susuzluk) ve elektrolit dengesizlikleri
• Böbrek yetmezliği (özellikle nefrojenik tipte)
• Bebeklerde ve yaşlılarda ciddi dehidratasyon ve nörolojik hasar

Uzun vadeli görünüm

Uygun tedavi ile diabetes insipidus kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi normal bir yaşam sürer. Altta yatan neden tedavi edilirse hastalık tamamen düzelebilir. Düzenli doktor takibi ve tedaviye uyum ile ciddi komplikasyonların önüne geçilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.