İshal ve Egzersiz: Ne Zaman Spor Yapmalı, Ne Zaman Kaçınmalı?

Genel Bakış

İshal; dışkılamanın normalden daha sık, yumuşak veya sulu olmasıdır. Bağırsaklar hızla çalıştığında vücut sıvıyı yeterince ememez ve dışkı sulanır. Çoğu ishal birkaç gün içinde kendiliğinden geçer, ancak vücut çok miktarda su ve mineral kaybedebilir. Bu kayıp, özellikle egzersiz yapan kişilerde daha tehlikeli olabilir.

Çok yaygındır. Her yıl yetişkinlerin çoğu hafif veya orta şiddette ishal atakları geçirir. Çocuklarda da en sık görülen sağlık sorunlarından biridir.

Herkesi etkileyebilir. Özellikle küçük çocuklar, yaşlılar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar ve hijyen koşullarının yetersiz olduğu bölgelerde yaşayanlar daha ağır etkilenebilir. Uzun süreli koşu, bisiklet veya ağır antrenman yapan sporcular da egzersize bağlı ishal tarzı bağırsak hareketlerini deneyimleyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık ve sulu dışkılama
• Karın ağrısı veya kramplar
• Şişkinlik
• Mide bulantısı
• Acil tuvalete gitme ihtiyacı
• Bazen ateş veya kusma

Çocuklarda belirtiler

• Sulu dışkılama sayısında artış
• Huzursuzluk ve sürekli ağlama
• İştahsızlık ve emmeyi reddetme
• Kusma
• Ağız kuruluğu, gözyaşının azalması ve bezin 6 saatten uzun süre kuru kalması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Aniden başlayan sulu ishal
• Güçsüzlük ve yorgunluk
• Ayağa kalkınca baş dönmesi
• Kuru cilt ve dudaklar
• Dalgınlık, şaşkınlık veya bilinç bulanıklığı

Nedenler

Ana nedenler

• Virüsler, özellikle norovirüs ve rotavirüs
• Bakteriler ve parazitler (bozuk veya kirli yiyeceklerden bulaşır)
• Gıda zehirlenmesi
• Stres, kaygı ve aşırı heyecan
• Laktoz veya yapay tatlandırıcı gibi bazı besinlere duyarlılık
• Uzun ve yoğun egzersiz (özellikle dayanıklılık sporlarında bağırsak hareketleri artabilir)

Risk faktörleri

• Yetersiz el hijyeni
• Hijyenik olmayan su ve yiyeceklerin tüketilmesi
• Kronik bağırsak hastalığı varlığı
• Çok yoğun ve uzun süreli antrenmanlar
• Seyahat, özellikle gelişmekte olan bölgelere yapılan yolculuklar
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar veya ilaçlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İshal 3 günden uzun sürüyorsa
• Ateş 38,5°C üzerindeyse
• Şiddetli karın ağrısı veya kanlı dışkı varsa
• Susuzluk belirtileri fark ediyorsanız (ağız kuruluğu, baş dönmesi, az idrar)
• Spor sonrası toparlanmakta zorlanıyorsanız veya egzersize dönmekte sorun yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İshal tekrarlıyorsa veya iki haftadan uzun sürdüyse
• Açıklanamayan kilo kaybı varsa
• Kronik bir bağırsak hastalığınız varsa
• Spor performansınız düştüyse ve bu durum ishal ataklarıyla ilişkiliyse

Tanı

Doktor, önce şikayetlerinizi dinler ve tıbbi geçmişinizi değerlendirir. Karın bölgesini muayene ederek bağırsak seslerini dinler. Gerekli görürse dışkı örneği veya kan testi ister. Bu değerlendirme sırasında egzersiz alışkanlıklarınızı da sorması olasıdır, çünkü egzersiz ve beslenme alışkanlıkları ishale eşlik edebilir.

Yapılabilecek testler

• Dışkı testi: mikrop, kan veya parazit olup olmadığını araştırır
• Kan testi: sıvı kaybı ve mineral dengesini değerlendirir
• Kronik durumlarda kolonoskopi gibi ileri tetkikler düşünülebilir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için genellikle fizik muayene ve birkaç soru yeterli olur. Dışkı örneği vermek gerekirse bu, evde veya sağlık kuruluşunda kolayca yapılabilir. Testlerin çoğu ağrısızdır ve kısa sürede sonuçlanır.

Tedavi

İshalin tedavisinin temel amacı, vücudun kaybettiği su ve mineralleri yerine koymaktır. Dinlenme, bol sıvı alma ve hafif beslenme çoğu vakada iyileşme için yeterlidir. Egzersiz, ishal süresince durdurulmalı ve vücut tamamen toparlanana kadar ertelenmelidir.

Evde kişisel bakım

• Bol su, ayran, maden suyu gibi temiz sıvılar tüketin; aşırı şekerli içeceklerden kaçının
• Eczaneden doktor veya eczacı önerisiyle ağızdan sıvı takviye solüsyonları kullanabilirsiniz
• Bir süre yağlı ve lifli yiyeceklerden kaçının; muz, pirinç, elma püresi, kızarmış ekmek gibi hafif gıdalara yönelin
• Tek seferde değil, az ve sık yiyin
• Yoğun egzersiz ve ağır fiziksel aktiviteyi bırakın
• Ellerinizi özellikle tuvalet sonrası ve yemek öncesi sabunla yıkayın

Tıbbi tedaviler

İshal çoğunlukla ilaçsız düzelir. Doktor; enfeksiyon kaynağına göre uygun tedaviyi, gerekirse ağızdan sıvı takviyesi veya damar yoluyla sıvı verilmesini önerebilir. İshal kesici ilaçlar her durumda güvenli değildir; bazı enfeksiyonlarda yanlış ilaç kullanımı zarar verebilir. Bu nedenle doktor önerisi olmadan ilaç almayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İshalin doğrudan cerrahi bir tedavisi yoktur. Ancak apandisit gibi acil cerrahi gerektiren başka bir hastalık ishale neden oluyorsa, ameliyat gerekebilir. Bu durumu yalnızca doktorunuz değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

İshal döneminde vücudunuzu dinleyin. Günlük aktiviteleri imkanınız ölçüsünde azaltın. Yürüyüş gibi çok hafif hareketler genellikle sorun yaratmaz, ancak vücudunuzun verdiği sinyallere dikkat edin. İshal geçtikten sonra egzersiz yoğunluğunu kademeli olarak artırın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Egzersiz yaparken mutlaka yanınızda su bulundurun
• Spor salonu veya ortak alanlarda kişisel hijyeninize dikkat edin; havlu ve mat paylaşmayın
• Tuvalet sonrası ve yemek öncesi elleri 20 saniye boyunca sabunla yıkayın
• Uyku düzeninize özen gösterin; stresle başa çıkmak için nefes egzersizi ve meditasyon deneyin
• Antrenman sırasında aniden tuvalet ihtiyacı hissederseniz egzersizi bırakın, su için ve dinlenin

Diyet ve egzersiz

İshal varken egzersiz önerilmez. Vücut zaten çok sıvı kaybeder; egzersiz, terlemeyle birlikte bu kaybı ciddi şekilde artırabilir ve kalp ritmini bozabilecek mineral dengesizliğine yol açabilir. Dışkı kıvamı normale döndükten sonra en az 24-48 saat ağır egzersiz yapmaktan kaçının. Bu süre içinde hafif yürüyüş, esneme ve nefes egzersizleri yapılabilir. Spora dönerken antrenman süresini ve şiddetini yarı yarıya azaltarak başlayın. Egzersiz sırasında baş dönmesi, çarpıntı veya aşırı halsizlik olursa hemen durun, sıvı alın ve dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İshal; özellikle toplu ortamlarda kaygı, utanç ve yalnızlık hissi yaratabilir. Sık tuvalet ihtiyacı nedeniyle planlar iptal edilebilir. Bu durumun geçici olduğunu ve vücudunuzun dinlenmeye ihtiyacı olduğunu hatırlayın. Duygusal olarak zorlanıyorsanız, bir psikologdan veya güvendiğiniz bir sağlık çalışanından destek isteyebilirsiniz.

Önleme

İshalin birçok nedeni tamamen önlenemez ancak risk büyük ölçüde azaltılabilir. Elleri sık sık yıkamak, yiyecekleri iyice pişirmek, temiz su içmek, tuvalet ve banyo hijyenine özen göstermek en etkili yöntemlerdir.

Aşılar

Rotavirüs ishali için ağızdan damla şeklinde uygulanan bir aşı vardır. Bu aşı ülkemizde doktor önerisiyle bebeklik döneminde yapılabilir. Çocuğunuzun aşı takvimi için çocuk doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

İshal için rutin bir tarama testi önerilmez. Bununla birlikte seyahat edenler, gıda sektöründe çalışanlar veya bağışıklık sistemi zayıf kişiler gerektiğinde sağlık kuruluşlarında kontrol yaptırabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Dehidrasyon: vücudun ciddi miktarda su ve mineral kaybetmesi
• Elektrolit dengesizliği: kalp ritmini ve kas fonksiyonlarını bozabilir
• Böbrek fonksiyonlarında geçici veya kalıcı bozulma
• Kilo kaybı ve beslenme yetersizlikleri
• Sporcularda ısı krampları, bayılma ve performans düşüşü

Uzun vadeli görünüm

İshal çoğu kez kısa süreli bir rahatsızlıktır. Yeterli sıvı alımı ve dinlenme ile birkaç gün içinde iyileşir. Egzersize ara verip vücudunuza zaman tanırsanız, tamamen sağlığınıza kavuşmanız beklenir. Altta yatan bir hastalık varsa, doktorunuzla birlikte uzun vadeli bir egzersiz ve beslenme planı oluşturabilirsiniz. Çoğu insan bu süreci sorunsuz atlatır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.