İshal Atağı Nedir? Belirtileri ve Korunma Yolları

Genel Bakış

İshal atağı, bağırsak hareketlerinin hızlanması sonucu dışkılamanın normalden daha sık, sulu ve gevşek olduğu durumdur. Halk arasında 'sürgün' veya 'diare' olarak da bilinir. Çoğu ishal atağı birkaç gün içinde kendiliğinden sona erer.

İshal, dünya genelinde en sık görülen sağlık sorunlarından biridir. Her yıl yetişkinlerin yaklaşık dörtte biri ishal atağı geçirir.

Her yaş grubunda görülür. Ancak bebekler, küçük çocuklar, yaşlılar, hamileler ve kronik hastalığı olan kişiler hem daha sık etkilenir hem de sıvı kaybına karşı daha hassastır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Günde üç veya daha fazla sulu dışkı
• Karında kramp ve ağrı
• Şişkinlik hissi
• Mide bulantısı
• Ateş
• Bazen kusma

Çocuklarda belirtiler

• Sık ve bol sulu kaka
• Ağlarken gözyaşının az olması veya hiç olmaması
• Dudak ve dil kuruluğu
• Bıngıldakta çöküklük (bebeklerde)
• Huzursuzluk ve halsizlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ağız kuruluğu
• İdrar miktarında azalma
• Baş dönmesi veya baygınlık hissi
• Ciltte sıkışınca eski hâline dönmemesi
• Bilinç bulanıklığı

Nedenler

Ana nedenler

• Viral enfeksiyonlar (örneğin norovirüs, rotavirüs)
• Bakteriyel enfeksiyonlar (örneğin salmonella, kampilobakter)
• Gıda zehirlenmesi
• Antibiyotik ve bazı ilaçların yan etkisi
• Sindirim sistemi hastalıkları (irritabl bağırsak sendromu, inflamatuar bağırsak hastalığı)
• Stres ve kaygı

Risk faktörleri

• Elleri sık yıkamamak
• Az pişmiş, iyi yıkanmamış veya bayat yiyecekler
• Hijyenik olmayan su tüketimi
• Kalabalık ortamlar
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kanlı veya sürekli sulu ishal
• Ateşin 38.5°C üzerinde olması
• Şiddetli karın ağrısı
• Günde 8'den fazla sulu dışkılama
• Dehidratasyon belirtileri

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İshal 3 günden uzun sürüyorsa
• Kilo kaybı fark ediyorsanız
• Kronik bağırsak hastalığınız varsa
• Hamileyseniz
• 65 yaş üzerindeyseniz veya bebeğiniz ishal olduysa

Tanı

Doktorunuz tıbbi öykünüzü dinler ve size ishalin ne zaman başladığını, ne sıklıkta olduğunu, eşlik eden belirtileri ve son dönemde neler yediğinizi sorar.

Yapılabilecek testler

• Dışkı örneği incelenmesi (gizli kan veya enfeksiyon aramak için)
• Kan testleri (sıvı kaybını ve elektrolit dengesini değerlendirmek için)
• Gerekli görülürse endoskopi veya kolonoskopi gibi ileri tetkikler

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer. Doktorunuz karın bölgesini elle muayene edebilir. Dışkı testi için küçük bir örnek vermeniz istenebilir. Çoğu zaman tanı, belirtiler ve muayene ile konur; ek tetkikler sadece gerekli görüldüğünde yapılır.

Tedavi

İshal atağının tedavisinin temeli, vücudun kaybettiği suyu ve tuzu geri kazandırmaktır. Bağırsak dinlendirilir, ancak aç kalmak önerilmez. Çoğu ishal kendiliğinden iyileşir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için; her sulu dışkılamadan sonra en az bir bardak su için.
• Ayran, kefir, şekersiz maden suyu, açık çay gibi sıvılarla kaybettiğiniz mineralleri yerine koyun.
• Muz, pirinç lapası, haşlanmış patates, elma püresi gibi hafif besinleri tercih edin.
• Yağlı, baharatlı, çok şekerli ve kızarmış yiyeceklerden kaçının.
• Süt ürünleri ve kafein bazı kişilerde ishali artırabilir; dikkatli deneyin.
• Ellerinizi sık sık yıkayın ve istirahat edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerek görürse, bağırsak hareketlerini yavaşlatan ilaçlar ya da enfeksiyon kaynaklı ishal için antibiyotikler önerebilir. Ancak bu ilaçları kesinlikle doktor önerisi olmadan kullanmayın. Özellikle yüksek ateş veya kanlı dışkı varken ishal durdurucu ilaçlar enfeksiyonun kötüleşmesine yol açabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İshal atağının kendisi için cerrahi gerekmez. Ancak apandisit veya bağırsak tıkanıklığı gibi ciddi hastalıkların belirtisi olarak ortaya çıkan karın ağrısı ve ishal durumlarında cerrahi müdahale gerekebilir. Bunu yalnızca doktorunuz değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

İshal atağı sırasında tuvalete yakın olmaya çalışın. İş veya okul planlarınızı iyileşene kadar mümkünse erteleyin. Eğer seyahat etmeniz gerekiyorsa yanınıza hijyenik mendil ve yedek kıyafet alın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tuvalet sonrasında ve yemeklerden önce ellerinizi sabunla yıkayın.
• Meyve ve sebzeleri iyice yıkayın.
• Seyahat ederken buzlu içeceklerden ve iyi yıkanmamış sebzelerden kaçının.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya yürüyüş yapın.

Diyet ve egzersiz

İshal döneminde lif oranı düşük, sindirimi kolay besinler tercih edin. Az az, sık sık yiyin. Akut dönemde ağır egzersizden kaçının; yürüyüş gibi hafif aktiviteler daha sonra başlanabilir. İyileştikten sonra normal beslenmenize yavaşça dönün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sık tuvalete gitme, kontrol kaybı ve sosyal ortamlarda çaresizlik hissi kaygı ve üzüntüye neden olabilir. Bu durumun geçici olduğunu unutmayın. Gerekirse duygularınızı yakınlarınızla paylaşın veya bir uzmandan destek isteyin.

Önleme

İshal ataklarının tamamını önlemek mümkün olmasa da, el hijyeni, güvenli yiyecek ve su tüketimi ve aşılar ile birçok ishalden korunmak mümkündür.

Aşılar

Rotavirüs ishaline karşı bebeklik döneminde aşı yapılabilir. Bu aşı, bebekleri ve küçük çocukları ağır ishalden koruyabilmektedir. Aşı takvimi için çocuk doktorunuza danışın.

Tarama programları

İshal için rutin bir tarama önerilmez. Ancak kronik ishal veya sık tekrarlayan ishal şikâyetiniz varsa, doktorunuz altta yatan hastalığı araştırmak için bazı testler yapabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Dehidratasyon (ciddi sıvı kaybı)
• Elektrolit dengesizlikleri (vücuttaki mineral kaybı)
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Yetersiz beslenme ve kilo kaybı
• Bebeklerde ve yaşlılarda hayatı tehdit edebilecek durumlar

Uzun vadeli görünüm

İshal atağı geçicidir ve çoğu kişi birkaç gün içinde tamamen iyileşir. Vücut sıvılarını yerine koyduğunuzda ve dinlendiğinizde kendinizi hızla daha iyi hissedersiniz. Kronik bir hastalık nedeniyse uygun tedavi ile belirtiler kontrol altına alınabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.