İshal (Diyare) ile Kendi Kendine Bakım: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

İshal, dışkının (kakanın) normalden daha sık, gevşek veya sulu olmasıdır. Bağırsakların bir enfeksiyon veya rahatsızlık nedeniyle yiyecekleri ve sıvıları yeterince emememesi sonucu ortaya çıkar. Çoğu ishal birkaç gün içinde kendiliğinden geçer.

Çok yaygındır. Yetişkinler yılda ortalama birkaç kez ishal olabilir; çocuklarda da sık görülür.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Özellikle çocuklar, yaşlılar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar ve kalabalık ortamlarda yaşayanlar daha risklidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Günde üç veya daha fazla sulu/gevşek dışkılama
• Karın krampları ve ağrı
• Şişkinlik
• Mide bulantısı veya kusma
• Hafif ateş
• Acil tuvalete gitme ihtiyacı

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk ve ağlama
• Daha az idrar yapma
• Kuru ağız ve gözyaşı olmadan ağlama
• Batık bıngıldak (kafanın üstündeki yumuşak nokta)
• Uykuya eğilim, tepkilerde azalma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şiddetli halsizlik ve bitkinlik
• Sersemlik ve dengesizlik
• Kuru cilt ve ağız
• Azalmış idrar
• Kafa karışıklığı ve düşme riski

Nedenler

Ana nedenler

• Virüsler (örneğin bağırsak enfeksiyonu)
• Bakteriler (örneğin gıda zehirlenmesi)
• Parazitler (örneğin kirli su)
• Gıda alerjisi veya besin intoleransı
• Antibiyotik veya bazı ilaçlar
• Stres ve kaygı

Risk faktörleri

• Hijyen koşullarının yetersizliği
• Az pişmiş veya çiğ gıdalar tüketmek
• Kirli su içmek
• Kalabalık ortamlar
• Kronik bağırsak hastalığı
• Fazla alkol veya kafein tüketimi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• 2 günden uzun süren ishal
• Dışkıda kan, mukus veya kötü koku
• Şiddetli kramp ve karın ağrısı
• Yüksek ateş
• Susuzluk belirtileri

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gebe olanlarda ishal
• Kronik hastalığı olanlar
• Düzenli ilaç kullananlar
• Haftalarca süren aralıklı ishal
• Bebeklerde ve küçük çocuklarda ishal

Tanı

Hekim belirtilerinizi dinler, karnınızı muayene eder ve gerekli görürse dışkı örneği ister. Çoğu ishal için ek inceleme gerekmez.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene
• Dışkı örneğinin incelenmesi
• Kan testleri (gerekirse)
• Susuzluk durumunun değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Hekim önce ne kadar su kaybettiğinizi ve risk altında olup olmadığınızı değerlendirir. Basit durumlarda evde sıvı takviyesi önerilebilir; şiddetli durumlarda damardan sıvı verilmesi gerekebilir.

Tedavi

İshalin tedavisi temel olarak vücudun kaybettiği sıvı ve tuzun yerine konmasına dayanır. Genellikle ilaç gerektirmez; bağırsaklar dinlenerek ve bol sıvı ile kendini yeniler.

Evde kişisel bakım

• Bol su, ayran, çorba ve doktorunuzun önerdiği tuz-şeker-su karışımını için.
• Az ama sık yemeye çalışın; muz, pirinç, elma püresi, kızarmış ekmek gibi hafif yiyecekler tercih edin.
• Baharatlı, kızartılmış ve çok yağlı yiyeceklerden kaçının.
• Kafeinli, gazlı ve şekerli içeceklerden uzak durun.
• Ellerinizi sık sık sabunla yıkayın ve tuvalet sonrası hijyenine dikkat edin.
• Tuvalet çevresinde tahrişi önlemek için bölgeyi temiz ve kuru tutun.

Tıbbi tedaviler

Hekim gerekli görürse ağızdan sıvı takviyesi veya elektrolit içeren çözeltiler önerebilir. Mikrobik bir neden saptanırsa uygun antibiyotikler reçete edilebilir. İshal önleyici ilaçların doktor önerisi olmadan kullanılmaması gerekir, çünkü bazı durumlarda zararlı olabilir.

Bu durumla yaşamak

İshal sırasında günlük aktivitelerinizi mümkün olduğunca azaltın. Tuvalete yakın olmak için evde kalmak faydalı olabilir. İyileştikten sonra bir süre beslenmeye dikkat edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ellerinizi sık sık yıkayın
• Tuvalet hijyenine özen gösterin
• Yiyecekleri iyice pişirin
• Fazla yorulmaktan kaçının
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri yapın

Diyet ve egzersiz

İshal sırasında dinlenin; hafif yürüyüşler dışında yoğun egzersiz yapmayın. Toparlanma döneminde posasız, hafif besinlerle başlayıp yavaşça normal beslenmenize dönün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren ishal sosyal yaşamı kısıtlayabilir, kaygı ve huzursuzluk yaratabilir. Bu süreçte kendinize zaman tanıyın; aile veya arkadaş desteği almak iyi hissettirir.

Önleme

Çoğu ishal vakasından korunmak mümkündür. Temiz su ve iyi pişmiş gıda tüketmek, el hijyenine dikkat etmek, aşıları güncel tutmak ve enfekte kişilerle yakın temastan kaçınmak en etkili yollardır.

Aşılar

Rotavirüs ishali bebeklerde daha ağır seyredebilir. Rotavirüs aşısı, Sağlık Bakanlığı bağışıklama takviminde önerilir. Aşı için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

İshal için rutin bir tarama yoktur; ancak kronik bağırsak hastalığı riski olanlarda hekim düzenli kontroller önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Susuzluk (dehidratasyon)
• Elektrolit dengesizliği
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma (ağır vakalarda)
• Besin eksiklikleri

Uzun vadeli görünüm

İshalin büyük çoğunluğu birkaç gün içinde iyileşir. Bol sıvı ve uygun bakım ile hızla toparlanmak mümkündür. Belirtileriniz uzun sürerse veya şiddetlenirse tıbbi yardım almak tamamen düzelmenizi sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.