Baş Dönmesi Nedir?

Genel Bakış

Baş dönmesi; sersemlik, halsizlik, dengesizlik veya çevredeki her şeyin dönüyormuş gibi hissetme durumudur. Bir hastalık değil, beynin ve sinir sisteminin birçok farklı durumda verdiği bir uyarı belirtisidir.

Evet, çok yaygındır. Her 4 kişiden yaklaşık 1'i hayatının bir döneminde baş dönmesi yaşar.

Baş dönmesi her yaşta görülebilir, ancak özellikle 65 yaş üstü yetişkinlerde daha sıktır. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çevrenin veya kendinizin döndüğü hissi (vertigo)
• Sersemlik, bayılacak gibi olma
• Denge kaybı, yürürken sallanma
• Göz kararması veya bulanık görme
• Terleme, mide bulantısı, kusma
• Kulak çınlaması veya işitme azalması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar baş dönmesini ifade etmekte zorlanabilir; huzursuzluk, tutunma isteği veya ağlama görülebilir.
• Ani baş hareketlerinde sendeleme veya düşme
• Okulda dikkatsizlik veya beceriksizlik gibi davranış değişiklikleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Denge kaybı ve düşme korkusu daha belirgindir
• Bayılma veya yere yığılma nöbetleri
• Baş dönmesi nedeniyle günlük aktiviteleri kısma
• Görme bozuklukları ve işitme kaybına bağlı denge sorunları

Nedenler

Ana nedenler

• İç kulakta kristal oynaması (benign paroksismal pozisyonel vertigo)
• Migren baş ağrısı
• Düşük veya yüksek tansiyon
• Kalp ritim bozuklukları
• Anemi (kansızlık)
• Düşük kan şekeri
• Stres, kaygı ve panik atak
• Kullanılan bazı ilaçların yan etkileri
• Beyin ve sinir sistemi hastalıkları (inme, multipl skleroz gibi)

Risk faktörleri

• 65 yaş üstünde olmak
• Kadın cinsiyet
• Migren öyküsü
• Yüksek tansiyon veya kalp hastalığı olması
• Daha önce baş dönmesi geçirmiş olmak
• Uzun süre yatak istirahati
• Yetersiz sıvı tüketimi
• Anksiyete ve depresyon öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Baş dönmesi düşmeye veya yaralanmaya yol açtıysa
• Baş dönmesi tekrarlıyor veya şiddeti giderek artıyorsa
• Günlük işlerinizi yapmanıza engel oluyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İlk kez baş dönmesi yaşadıysanız ve kendiliğinden geçtiyse, en kısa zamanda bir hekime görünmeniz önerilir
• Baş dönmesi birkaç haftadır sürüyorsa
• Şikayetiniz bazı hareketlerle tetikleniyorsa

Tanı

Doktorunuz önce size baş dönmenizin öyküsünü sorar; ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, nelerin tetiklediğini anlatmanızı ister. Ardından fizik muayene, kulak ve nörolojik muayene yapar. Kesin tanı için bazı testler gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı ve kan şekeri ölçümü (anemi, şeker düşüklüğü için)
• Tansiyon ölçümü, ayrıca ayakta ve yatarak tansiyon kontrolü
• Elektrokardiyografi (EKG) ile kalp ritminin değerlendirilmesi
• İşitme testi (odyometri)
• Baş hareketleriyle tetiklenen pozisyonel testler
• Gerekli görülürse manyetik rezonans görüntüleme (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT)

Randevunuzda neler beklenir

Baş dönmesinin nedeni bazen tek bir testte bulunamayabilir. Hekiminiz sizi kulak burun boğaz, nöroloji veya kardiyoloji uzmanına yönlendirebilir. Tanı sürecinde belirtilerinizi ayrıntılı anlatmanız teşhisi hızlandırır.

Tedavi

Tedavi baş dönmesinin nedenine göre planlanır. Amaç; belirtileri hafifletmek, düşme riskini azaltmak ve altta yatan hastalığı kontrol altına almaktır. Birçok baş dönmesi türü kendiliğinden iyileşebilir.

Evde kişisel bakım

• Baş dönmesi başladığında hareketsiz kalın, sabit bir noktaya odaklanın
• Yataktan kalkarken veya sandalyeden doğrulurken yavaş hareket edin
• Ani baş döndürme hareketlerinden kaçının
• Bol sıvı için, öğün atlamayın
• Düşme riskine karşı evdeki halıları sabitleyin ve gece lambası kullanın
• Kafeinli içecekler ve alkolü sınırlayın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz; baş dönmesinin nedenine göre belirli pozisyon manevraları, denge egzersizleri (vestibüler rehabilitasyon) veya ilaç tedavisi önerebilir. Verilen ilaçlar baş dönmesi hissini azaltmaya veya altta yatan hastalığı tedavi etmeye yöneliktir. Hangi ilacın kullanılacağına ve dozuna yalnızca hekiminiz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, özellikle iç kulak kaynaklı ve tedaviye dirençli şiddetli baş dönmesinde cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Bu karar uzman bir ekip tarafından hastaya özel olarak verilir.

Bu durumla yaşamak

Baş dönmesi günlük yaşamı zorlaştırabilir. Kendinizi yorgun hissettiğinizde dinlenin, mümkünse araba kullanmaktan kaçının. Ev ve iş yerinizde düşme riskini azaltacak düzenlemeler yapın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uykuya özen gösterin
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya gevşeme yöntemleri deneyin
• Ani hareketlerden kaçının, baston veya tutunma barları kullanın
• Kulaklığınızı yüksek seste kullanmayın
• Belirtilerinizi günlüğe yazın, tetikleyicileri öğrenin

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme, yeterli sıvı alımı ve düzenli hafif egzersiz denge sistemini destekleyebilir. Ancak baş dönmesi yaşadığınız dönemlerde egzersize ara verin. Tuz tüketimi bazı iç kulak hastalıklarında önemlidir; bu konuda doktorunuzun önerisini uygulayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Baş dönmesi kaygı ve depresyonu tetikleyebilir. Sürekli düşme korkusu yaşam alanınızı kısıtlayabilir. Bu duyguları ailenizle paylaşın; gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından destek alın. Yaşadığınız kaygıları doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Baş dönmesini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Fakat tetikleyicilerden kaçınmak, düşmeleri önlemek ve altta yatan hastalığı düzenli takip ettirmek baş dönmesi ataklarını azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşmeye bağlı kırıklar ve kafa travmaları
• Araç veya makine kullanırken kaza riski
• Günlük işleri yapamama ve iş kaybı
• Sosyal izolasyon ve depresyon
• Altta yatan inme veya kalp hastalığının geç fark edilmesi

Uzun vadeli görünüm

Baş dönmesi çoğu insanda geçicidir veya tedaviyle kontrol altına alınır. Nedeni bulunan ve tedavi edilen kişilerin büyük bölümü normal yaşamına döner. Kronik baş dönmesinde bile denge terapisi ve destekle belirtiler önemli ölçüde azaltılabilir. Umutsuzluğa kapılmayın, doğru tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle iyileşmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.