Baş Dönmesi: Ne Zaman Doktora Görünmeli?

Genel Bakış

Baş dönmesi, kişinin kendisinin ya da çevresindekilerin dönüyormuş gibi hissettiği, denge kaybı veya sersemlik hissidir. Bu bir hastalık değil, altta yatan bir sağlık sorununun belirtisidir. Çoğu baş dönmesi geçicidir ve ciddi olmayan nedenlere bağlıdır, ancak bazen acil müdahale gerektiren durumların habercisi olabilir.

Evet, baş dönmesi çok yaygın bir şikâyettir. Her 10 kişiden en az biri hayatının bir döneminde baş dönmesi yaşar. Özellikle yaşlılarda daha sık görülür.

Baş dönmesi her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak 65 yaş üstü yetişkinler, migreni olanlar, iç kulak hastalığı geçirenler, kansızlık (anemi) veya düşük tansiyon sorunu yaşayanlar ve bazı ilaçları kullananlar daha yüksek risk taşır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Denge kaybı veya sendeleme hissi
• Dünya dönüyormuş gibi hissetme (vertigo)
• Bayılacakmış gibi hissetme
• Göz kararması veya bulanık görme
• Başta hafiflik veya ağırlık hissi
• Mide bulantısı veya kusma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda baş dönmesi sıklıkla kulak enfeksiyonlarıyla birlikte görülür.
• Bebeklerde huzursuzluk, ağlama ve kusma belirti olabilir.
• Okul çağı çocukları baş dönmesi sırasında bir yere tutunmak isteyebilir ya da başını elleriyle destekler.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda baş dönmesi düşme riskini belirgin şekilde artırır.
• Ayaktayken veya yataktan kalkarken baş dönmesi daha sık yaşanır.
• Birden fazla ilaç kullanımı, tansiyon değişiklikleri ve kalp ritim bozuklukları baş dönmesini tetikleyebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• İç kulak kaynaklı sorunlar (örneğin denge kristallerinin yer değiştirmesi, iç kulak iltihabı)
• Migren (özellikle vestibüler migren, baş dönmesiyle seyreden bir migren türü)
• Tansiyonun aniden düşmesi, özellikle ayağa kalkınca
• Anksiyete ve stres
• Kansızlık (anemi) veya düşük kan şekeri
• Bazı ilaçların yan etkileri
• Nörolojik hastalıklar (inme, multipl skleroz gibi)

Risk faktörleri

• 65 yaş üstü olmak
• Daha önce baş dönmesi veya denge sorunu yaşamış olmak
• İç kulak enfeksiyonu geçirmek
• Migren öyküsü olması
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Stres ve kaygı bozukluğu
• Yüksek tansiyon, diyabet veya kalp hastalığı gibi kronik sağlık sorunları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Baş dönmesi düşmeye veya yaralanmaya yol açtıysa
• Baş dönmesi yanında göğüs ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı, baş ağrısı veya görme kaybı varsa
• Bayılma, bilinç değişikliği yaşandıysa
• Kusma nedeniyle sıvı alamıyorsanız
• Baş dönmesi birkaç saat içinde geçmediyse veya şiddeti giderek artıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç gündür süren ve kendiliğinden geçmeyen baş dönmesi
• Günlük işlerinizi yapmanızı engelleyen denge sorunları
• Kaygı veya stresle bağlantılı olduğunu düşündüğünüz baş dönmesi
• Düzenli olarak ilaç kullanıyorsanız ve yeni bir belirti ortaya çıktıysa

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü dinler; baş dönmesinin nasıl başladığını, ne zaman ortaya çıktığını, ne kadar sürdüğünü ve neyin tetiklediğini sorar. Ardından fizik muayene yapar, dengenizi ve göz hareketlerinizi değerlendirir. Gerekirse altta yatan nedeni bulmak için bazı testler ister.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve nörolojik muayene
• Denge ve yürüyüş testleri
• Baş pozisyonuna bağlı vertigo testleri
• İşitme testi (odiyometri)
• Kan testleri (kan sayımı, kan şekeri, elektrolitler)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) – inme veya diğer beyin sorunlarından şüphelenildiğinde

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme sırasında doktorunuz başınızı farklı yönlere çevirebilir ve göz hareketlerinizi izleyebilir. Bu testler ağrısızdır ve birkaç dakika sürer. Görüntüleme testleri gerekirse, bunlar hakkında size bilgi verilir. Sonuçlara göre size özel bir tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Baş dönmesinin tedavisi, altta yatan nedene göre planlanır. Bazı durumlarda baş dönmesi kendiliğinden düzelir; bazılarında ise yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar veya fizik tedavi uygulamaları gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Ani baş ve vücut hareketlerinden kaçının, başınızı yavaş çevirin
• Yataktan kalkarken önce oturun ve birkaç saniye bekleyin
• Bol su için ve yeterli sıvı aldığınızdan emin olun
• Kafein, alkol ve aşırı tuzlu yiyecekleri sınırlayın
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya gevşeme teknikleri deneyin
• Düşme riskini önlemek için evdeki kaygan zeminlere dikkat edin, yeterli aydınlatma sağlayın

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, baş dönmesine neden olan duruma göre doktorunuz tarafından belirlenir. İç kulaktaki denge kristallerinin yer değiştirmesine bağlı vertigoda, doktorunuz özel baş hareketleri (manevra) uygulayabilir. Enfeksiyona bağlı durumlarda doktorunuz uygun tedaviyi önerir. Migren veya anksiyete kaynaklı baş dönmelerinde bu hastalıklara yönelik tedavi uygulanır. Ayrıca baş dönmesi tedavisinde kullanılan denge terapisi (vestibüler rehabilitasyon) beynin denge sinyallerini yeniden öğrenmesine yardımcı olabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, altta yatan sorun ilerleyici bir iç kulak veya sinir hastalığına bağlıysa cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Bu karar, nöroloji ve kulak burun boğaz uzmanlarının birlikte yapacağı değerlendirme sonucunda verilir.

Bu durumla yaşamak

Baş dönmesi yaşayan kişilerin günlük aktivitelerini planlarken denge gerektiren işlere dikkat etmesi önemlidir. Ani dönme, eğilme, yüksek yerlere çıkma gibi hareketlerden kaçınmak belirtileri azaltabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uykuya özen gösterin
• Gün içinde yeterli su tüketmeye dikkat edin
• Aşırı yorgunluktan ve stresli durumlardan uzak durun
• Evde düşmeyi önlemek için tutunma barları ve kaymaz paspaslar kullanın
• Merdiven inip çıkarken tırabzana tutunun

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve düzenli beslenme kan şekerini ve tansiyonu dengelemeye yardımcı olabilir. Tuz, şeker ve kafeini aşırı tüketmemeye çalışın. Yürüyüş, yüzme ve denge egzersizleri gibi düşük etkili aktiviteler denge sistemini güçlendirebilir; ancak yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Baş dönmesi kaygıya, sosyal hayattan uzaklaşmaya ve depresyona yol açabilir. Bu duygularla başa çıkmak önemlidir. Bir psikolog veya psikiyatrist bu süreçte size destek olabilir. Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceniz olursa en yakın acil servise başvurun veya acil yardım hattını arayın.

Önleme

Baş dönmesini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak tetikleyicileri bilmek, sıvı alımına dikkat etmek, düzenli uyumak ve stresi yönetmek baş dönmesi ataklarının sıklığını azaltabilir.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrolleri, tansiyon, kan şekeri ve genel sağlık durumunuzun izlenmesi, baş dönmesine yol açabilecek risk faktörlerini kontrol altında tutmanıza yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve buna bağlı kırık veya yaralanmalar
• Araba kullanırken veya makine başında çalışırken kaza riskinde artış
• Günlük aktiviteleri yapamama nedeniyle bağımlılık gelişimi
• Sürekli kaygı ve depresyon gelişme riski
• Altta yatan ciddi bir neden varsa (inme gibi) tedavinin gecikmesine bağlı kalıcı hasar

Uzun vadeli görünüm

Çoğu baş dönmesi nedeni başarıyla tedavi edilebilir veya belirtiler kontrol altına alınabilir. İç kulak kaynaklı sorunlar sıklıkla düzelir. Altta yatan neden ne olursa olsun, erken teşhis ve uygun tedavi ile yaşam kalitenizi büyük ölçüde artırmanız mümkündür. Sağlık ekibinizle birlikte çalışarak baş dönmesiyle etkili bir şekilde başa çıkabilirsiniz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.