Ectopic Pregnancy
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- NICE—Ectopic pregnancy and miscarriage: diagnosis and initial management. NG126(2023)
- NHS—Ectopic pregnancy(2023)
- RCOG—Diagnosis and Management of Ectopic Pregnancy(2016)
- WHO—Ectopic pregnancy(2023)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Ektopik gebelik (dış gebelik olarak da bilinir), döllenen yumurtanın normalde yerleşmesi gereken yer olan rahim içine değil, başka bir yere yerleşmesiyle oluşan bir gebeliktir. Vakaların büyük çoğunluğunda bu yerleşme, yumurtayı yumurtalıktan rahime taşıyan tüp (fallop tüpü) içinde gerçekleşir; bu nedenle 'tüp gebeliği' olarak da adlandırılır. Daha nadir durumlarda yumurtalık, karın boşluğu veya rahim ağzı (serviks) gibi başka alanlara da yerleşebilir. Bu tür bir gebeliğin normal şekilde devam etmesi mümkün değildir ve anne sağlığı açısından ciddi risk oluşturabilir; bu yüzden erken tanı ve tedavi son derece önemlidir.
Önemli bilgiler
- Dış gebelikte, bebek normal şekilde büyüyüp gelişemez; çünkü fallop tüpü gibi yapılar bir bebeği taşıyacak büyüklükte ve esneklikte değildir.
- Erken teşhis edildiğinde birçok farklı tedavi seçeneği mevcuttur ve kadının ileride tekrar hamile kalma olasılığı korunabilir.
- Bu durum, tıbbi acil olarak değerlendirilebilir; özellikle tüpün yırtılması (rüptür) gibi bir komplikasyon gelişirse anında tıbbi müdahale gerekir.
Dış gebelik, tüm gebeliklerin yaklaşık yüzde birini ile iki arasında oluşturur. Nadir sayılmasa da sık görülen bir durum değildir. Ancak tüm dünyada ve Türkiye'de anne ölümlerinin önemli bir nedeni olmaya devam ettiğinden, farkındalık büyük önem taşır.
Dış gebelik, üremeye uygun çağdaki (doğurganlık dönemindeki) tüm kadınları etkileyebilir. Belirli sağlık geçmişlerine sahip kadınlarda risk daha yüksek olsa da daha önce hiçbir sorunu olmayan kadınlarda da görülebilir. Özellikle 35 yaş üstü kadınlarda biraz daha sık rastlandığı bilinmektedir.
Belirtiler
- Ani ve şiddetli karın veya kasık ağrısı yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın.
- Baygınlık geçiriyorsanız ya da bayılıyorsanız derhal 112'yi arayın.
- Solgunluk, soğuk terleme, çarpıntı ve ciddi baş dönmesiyle birlikte karın ağrısı varsa bu bir tıbbi acil durumdur; 112'yi arayın.
- Yoğun vajinal kanama ile birlikte şiddetli ağrı varsa beklemeden 112'yi arayın.
- ⚠Adet gecikmesiyle birlikte tek taraflı karın ağrısı hissediyorsanız aynı gün bir doktora gidin.
- ⚠Hamile olduğunu düşünüyorsanız ve hafif vajinal lekelenme (az miktarda kanama) ile birlikte karın ağrısı yaşıyorsanız, vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.
- ⚠Omuz ucunda açıklanamayan bir ağrı varsa ve hamile olabileceğinizi düşünüyorsanız aynı gün bir doktora görünün.
Yaygın belirtiler
- Adet gecikmesi veya olağandan farklı, hafif bir kanama
- Tek taraflı (sağ ya da sol) kasık veya karın alt bölgesinde keskin ya da kramp tarzında ağrı
- Omuz ucunda açıklanamayan bir ağrı veya rahatsızlık hissi (karın içine kan sızdığının bir işareti olabilir)
- Bulantı ve kusma
- Genel bir halsizlik, baş dönmesi veya sersemlik hissi
- İdrar yaparken ya da dışkılarken his edilen ağrı veya baskı
Çocuklarda belirtiler
- Dış gebelik, yalnızca üreme dönemindeki kadınlarda görüldüğünden çocuklarda bu durum geçerli değildir.
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Dış gebelik, menopoza girmiş (adet kesmesi olan) kadınlarda görülmez. Ancak perimenopoz döneminde (menopozu yaklaşan dönemde) kadınlarda, adet düzensizlikleri nedeniyle belirtiler gözden kaçabileceğinden dikkatli olunması gerekir.
- Bu yaş grubundaki kadınlarda belirtiler, menopoz belirtileriyle karışabilir; bu nedenle herhangi bir şüpheli belirti durumunda mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Nedenler
Ana nedenler
- Fallop tüpündeki hasar veya darlık: Yumurtanın rahime ulaşmasını engelleyen anatomik sorunlar, en yaygın nedenler arasındadır.
- Geçirilmiş tüp iltihabı (salpenjit): Pelvik enfeksiyonlar ve özellikle cinsel yolla bulaşan hastalıkların yol açtığı enfeksiyonlar, tüp dokusunu tahrip edebilir.
- Tüp üzerindeki yapışıklıklar (adezyon): Daha önce geçirilmiş ameliyatlar ya da enfeksiyonlar, tüp içinde yara dokusu oluşmasına yol açabilir.
- Hormonal veya gelişimsel faktörler: Fallop tübünün kasılma ve hareket şeklini etkileyen durumlar, yumurtanın ilerleyişini yavaşlatabilir.
Risk faktörleri
- Daha önce dış gebelik geçirmiş olmak
- Geçirilmiş pelvik inflamatuvar hastalık (kasık bölgesindeki organların iltihabı)
- Klamidya veya gonore gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların geçmişte yaşanmış olması
- Karın veya pelvik bölgede geçirilmiş ameliyatlar (özellikle fallop tüplerini etkileyen ameliyatlar)
- Endometriozis (rahim iç zarının rahim dışında büyümesi)
- Tüp ligasyonu (tüplerin bağlanması) gibi aile planlaması yöntemlerinin başarısız olması
- İn vitro fertilizasyon (tüp bebek) gibi yardımla üreme yöntemleri
- Sigara içiciliği
- 35 yaş üzerinde olmak
- Rahim içi araç (spiral) kullanırken gebelik oluşması
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Hamile olduğunuzu düşünüyorsanız ve herhangi bir karın ağrısı ya da vajinal kanama yaşıyorsanız hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun.
- Adet gecikmesiyle birlikte tek taraflı ağrı, omuz ağrısı veya baş dönmesi varsa aynı gün doktora gidin.
- Gebelik testi pozitif çıktıktan sonra beklenmedik belirtiler yaşıyorsanız zaman kaybetmeden bir doktora görünün.
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Dış gebelik için risk faktörleriniz varsa (geçmişte tüp iltihabı, pelvik ameliyat vb.), hamile kalmayı planlamadan önce bir kadın doğum uzmanıyla konuşun.
- Gebeliğinizin çok erken döneminde, özellikle rahatsız edici bir geçmişiniz varsa erken ultrason kontrolü yaptırmayı değerlendirin.
Tanı
Dış gebelik tanısı genellikle muayene, kan testleri ve ultrason (ses dalgalarıyla iç organların görüntülenmesi) yöntemleriyle konulur. Doktorunuz önce belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi değerlendirecek, ardından gerekli testleri isteyecektir. Bazen tanı koymak için birkaç test ve muayene gerekebilir.
Yapılabilecek testler
- Gebelik hormonu (beta-hCG) için kan testi: Bu hormonun seviyesi ve zaman içindeki değişimi, gebeliğin normal seyrini değerlendirmede yardımcı olur.
- Transvajinal ultrason (rahim içine doğru yönlendirilen ultrason probuyla yapılan görüntüleme): Gebeliğin konumunu ve rahmin içinde bir gebelik kesesi olup olmadığını gösterir.
- Karın ultrasonunun (dış ultrasonda) ek bilgi sağlamak amacıyla kullanılması
- Kan sayımı (hemogram): Kansızlık (anemi) veya enfeksiyon belirtileri için
- Bazen kuldosentez (eski bir yöntem, günümüzde nadiren kullanılır) ya da laparoskopi (ince bir kamera ile karın içinin incelenmesi) gibi girişimsel tanı yöntemleri gerekebilir.
Randevunuzda neler beklenir
Muayene ve testler sırasında sağlık ekibi size nazik ve anlayışlı bir şekilde yaklaşacaktır. Sorularınızı sormaktan çekinmeyin. Tanı süreci bazen birkaç saate yayılabilir çünkü bazı test sonuçlarının beklenmesi ve tekrar edilmesi gerekebilir. Sizi en iyi şekilde değerlendirmek için doktorunuzun sabırla izleme yapması bir ihtiyaçtır, bir ihmal değildir.
Tedavi
Dış gebelik tedavisi, durumun ciddiyetine, gebeliğin büyüklüğüne ve kadının genel sağlık durumuna göre birkaç farklı şekilde uygulanabilir. Tedavinin amacı hem annenin sağlığını korumak hem de mümkün olduğu durumlarda gelecekteki doğurganlığı (ileride hamile kalabilme kapasitesini) korumaktır. Tedavi kararları her zaman sağlık ekibiyle birlikte alınır.
Evde kişisel bakım
- İlaç tedavisi ya da ameliyat sonrasında doktorunuzun önerdiği dinlenme süresine uyun.
- Tedavi sürecinde şüpheli herhangi bir belirti gelişirse (ağrı artışı, kanama vb.) hemen sağlık ekibinizi arayın.
- Duygusal açıdan zor bir dönem geçiriyor olabilirsiniz; kendinize karşı nazik olun ve destek almaktan çekinmeyin.
- Kontrol randevularınızı aksatmayın; tedavi sonrası takip çok önemlidir.
- Alkol ve sigara kullanımından kaçının; iyileşme sürecinizi olumsuz etkileyebilirler.
Tıbbi tedaviler
Dış gebelik tedavisinde iki ana yaklaşım vardır: ilaç tedavisi ve cerrahi tedavi. İlaç tedavisinde, gebelik dokusunun büyümesini durdurmaya ve vücudun bu dokuyu emmesine yardımcı olmaya yönelik ilaçlar kullanılabilir. Bu yöntem, gebelik erken evredeyken ve belirli kriterlerin karşılandığı durumlarda tercih edilir. Cerrahi tedavide ise gebelik dokusu ve gerekirse etkilenen tüp, ameliyatla çıkarılır. Ameliyat açık ya da kapalı (laparoskopik — küçük kesilerle yapılan, daha az invazif) yöntemle yapılabilir. Hangisinin sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verecektir.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Tüpün yırtılması (rüptür) durumunda, şiddetli ağrı ve iç kanamada veya ilaç tedavisinin uygun olmadığı ya da başarısız olduğu durumlarda cerrahi müdahale kaçınılmazdır ve bir an önce yapılması gerekir. Bu durumlarda ameliyat hayat kurtarıcıdır.
Bu durumla yaşamak
Dış gebelik tedavisinin ardından fiziksel iyileşme genellikle birkaç hafta sürer. İlaç tedavisi sonrasında hCG hormon seviyeleri düşene kadar düzenli kan testleri yapılır. Ameliyat sonrasında ise insizyonun (ameliyat kesisinin) iyileşmesi ve gücün geri kazanılması zaman alabilir. Bu süreçte kendinize iyi bakmanız ve talimatları uygulamanız çok önemlidir.
Yaşam tarzı ipuçları
- Tedavi sonrasında doktorunuzun önerdiği süre boyunca ağır kaldırma ve yorucu aktivitelerden kaçının.
- Kontrol randevularınıza düzenli olarak gidin; bu randevular iyileşmenizin takibi açısından kritiktir.
- Yeniden gebe kalmayı düşünüyorsanız, bu konuyu doktorunuzla konuşun; ne zaman ve nasıl denemeniz gerektiği konusunda rehberlik alın.
- Alkol ve sigara kullanımından kaçının.
Diyet ve egzersiz
Dengeli ve besleyici bir beslenme düzeni, iyileşme sürecinizi destekler. Demir açısından zengin yiyecekler (ıspanak, kuru baklagiller, kırmızı et gibi) özellikle ameliyat sonrası kan değerlerinizin toparlanmasına yardımcı olabilir. Egzersiz konusunda doktorunuzun önerilerine uyun; başlangıçta kısa yürüyüşler genellikle güvenlidir, ancak ağır egzersizler için yeşil ışık alana kadar bekleyin.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Dış gebelik, sadece fiziksel değil, duygusal açıdan da çok zorlayıcı bir deneyimdir. Bir gebeliği kaybetmenin verdiği yas, korku, suçluluk ve üzüntü son derece doğal duygulardır. Bu duyguları yaşamak zayıflık değil, insani bir tepkidir. Kendinize iyileşmek için zaman tanıyın. Eğer kendinizi çok bunalmış, umutsuz veya yoğun bir üzüntü içinde hissediyorsanız, lütfen bir ruh sağlığı uzmanından destek alın. Yalnız değilsiniz. Türkiye'deki psikolojik destek için 182 numaralı Alo Psikiyatri Hattı'nı arayabilirsiniz.
Önleme
Dış gebeliği her zaman önlemek mümkün değildir. Ancak bazı risk faktörlerini azaltmak, olasılığı düşürebilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak (örneğin bariyer yöntemleri kullanmak), düzenli jinekolojik kontroller yaptırmak ve sigara içmemek bu adımlar arasında sayılabilir. Daha önce dış gebelik geçirdiyseniz, bir sonraki gebeliğinizi planlamadan önce mutlaka bir kadın doğum uzmanıyla görüşün.
Tarama programları
Daha önce dış gebelik geçirmiş veya risk faktörleriniz bulunan kadınlar, yeni bir gebelikte çok erken dönemde ultrason ve kan testleriyle değerlendirilmelidir. Bu erken değerlendirme, olası bir dış gebeliği en başından fark etmeyi sağlayabilir.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Fallop tüpünün yırtılması (rüptür): Karın içine ciddi kanama olabilir ve bu durum hayatı tehdit edebilir.
- Yoğun iç kanama (hemoraj) nedeniyle şok gelişebilir.
- Tedavi edilmezse anne ölümüne yol açabilir.
- Gecikmeli tedavi, gelecekteki doğurganlığı (gebe kalabilme kapasitesini) olumsuz etkileyebilir.
- Tekrarlayan dış gebelik riski artabilir.
Uzun vadeli görünüm
Dış gebelik ciddi bir durum olsa da erken teşhis ve doğru tedavi ile büyük çoğunlukla iyi bir iyileşme sağlanabilir. Pek çok kadın, dış gebelik sonrasında sağlıklı bir gebelik yaşayabilmektedir. Her kişinin durumu farklıdır ve ilerisi için en doğru bilgiyi size doktorunuz verebilir. Umut ve destek, iyileşme yolculuğunun en güçlü araçlarıdır.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
- Ectopic Pregnancy Trust (Uluslararası Dış Gebelik Destek Kuruluşu) ↗
- March of Dimes – Gebelik Kaybı Bilgi ve Destek ↗
Yerel kuruluşlar
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.