Hand, Foot and Mouth Disease
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
El, ayak ve ağız hastalığı, genellikle çocuklarda görülen, hafif seyirli bir viral enfeksiyondur. Ağız içinde yaralar, el ve ayaklarda döküntü ile kendini gösterir.
Önemli bilgiler
- Genellikle 5 yaş altı çocukları etkiler.
- En sık Coxsackie virüsü neden olur.
- Çoğu hasta 7-10 günde kendiliğinden iyileşir.
Evet, özellikle yaz ve sonbahar aylarında kreş ve okullarda sık görülür. Dünyada her yıl milyonlarca vaka bildirilmektedir.
En çok 5 yaş altı çocukları etkilese de ergenler ve yetişkinler de hastalanabilir. Bağışıklık sistemi zayıf olanlarda daha ağır seyredebilir.
Belirtiler
- Havale (nöbet) geçirme
- Bilinç kaybı veya uyku hali
- Solunum güçlüğü
- Ciltte morarma veya hızla yayılan kızarıklık
- ⚠Yüksek ateşin 3 günden uzun sürmesi (ilaçla düşmeyen)
- ⚠Ağız yaraları nedeniyle hiçbir şey yiyememe veya içememe
- ⚠Susuzluk belirtileri (ağız kuruluğu, az idrar, gözlerde çökme)
- ⚠Şiddetli baş ağrısı veya boyun tutulması
Yaygın belirtiler
- Ateş (genellikle 38-39°C)
- Boğaz ağrısı
- İştahsızlık
- Halsizlik
- Ağız içinde ağrılı küçük kırmızı lekeler veya su toplamış yaralar
- Avuç içi ve ayak tabanında kırmızı döküntü veya su kabarcıkları
- Bazen dizlerde, dirseklerde veya kalçada da döküntü olabilir
Çocuklarda belirtiler
- Ateş genellikle döküntüden önce başlar.
- Ağız yaraları nedeniyle yemek yemede ve sıvı almada zorluk.
- Huzursuzluk ve ağlama.
- Döküntü kaşıntılı olabilir ancak genellikle ağrısızdır.
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yetişkinlerde ateş ve ağız yaraları daha şiddetli olabilir.
- Döküntü daha yaygın ve ağrılı olabilir.
- Eklem ağrıları ve baş ağrısı sık görülür.
Nedenler
Ana nedenler
- Genellikle Coxsackie virüsü A16 neden olur.
- Daha az sıklıkla enterovirüs 71 gibi diğer virüsler de etkendir.
- Virüs enfekte kişinin tükürük, burun akıntısı, kabarcık sıvısı veya dışkısıyla temasla bulaşır.
Risk faktörleri
- 5 yaşından küçük olmak
- Kreş, anaokulu gibi kalabalık ortamlarda bulunmak
- Hijyen kurallarına yeterince uymamak
- Hastayla yakın temas (öpüşme, aynı bardağı kullanma)
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Yukarıdaki acil belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
- Susuzluk belirtileri varsa hemen doktora başvurun.
- Ateş 39°C'nin üzerindeyse ve düşmüyorsa.
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Hastalık hafif seyrediyorsa ve çocuk rahatsa doktora gitmek gerekmez, ancak tanı emin olmak için aile hekiminize danışabilirsiniz.
- Ağız yaraları 10 günden uzun sürerse veya döküntü enfekte olmuş gibi görünüyorsa (iltihap akması) doktora gidin.
Tanı
Doktor çocuğun belirtilerine ve fizik muayenesine bakarak tanı koyar. Ağız içi yaralar, el ve ayak döküntüsü tipik bulgulardır.
Yapılabilecek testler
- Genellikle test yapılmaz, tanı klinik olarak konur.
- Nadiren boğaz kültürü veya dışkı testi yapılabilir, ancak çoğu durumda gerekmez.
Randevunuzda neler beklenir
Doktor çocuğunuzu muayene edecek, ateşini ölçecek, ağız, el ve ayaklarını kontrol edecek. Herhangi bir kan testi veya görüntüleme yapılması beklenmez.
Tedavi
El, ayak ve ağız hastalığının özel bir tedavisi yoktur. Vücut virüsü kendi başına temizler. Tedavi belirtileri hafifletmeye yöneliktir.
Evde kişisel bakım
- Bol sıvı tüketin (su, süt, soğuk içecekler). Asitli ve tuzlu yiyeceklerden kaçının.
- Ateş için doktorun önerdiği ateş düşürücüleri kullanın (ilaç ismi vermeyin).
- Ağız yaraları için soğuk yiyecekler (dondurma, yoğurt) rahatlatıcı olabilir.
- Döküntü kaşıntılıysa serin banyo veya nemlendirici losyon faydalı olabilir.
- Çocuğunuzu dinlendirin ve okul/kreşe gitmesine izin vermeyin.
Tıbbi tedaviler
Doktor, ağız yaraları için ağrı kesici jeller veya ateş düşürücü ilaçlar önerebilir. Bazı durumlarda ağız yaralarının enfeksiyon kapmasını önlemek için ağız gargaraları kullanılabilir. Antibiyotik virüslere etki etmez, ancak ikincil bakteriyel enfeksiyon varsa doktor antibiyotik reçete edebilir.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Cerrahi bir tedavi gerekmez.
Bu durumla yaşamak
Hastalık genellikle hafif geçer. Çocuğunuzu evde dinlendirin, ateşini takip edin. Ağız yaraları nedeniyle beslenme zorlaşabilir, bu durum geçicidir. Susuz kalmamasına dikkat edin.
Yaşam tarzı ipuçları
- Hastalık boyunca çocuğunuzu kalabalık ortamlardan uzak tutun.
- Ellerini sık sık yıkayın, tırnaklarını kısa kesin.
- Kullandığı oyuncakları, tabak-çatalı ayrı tutun ve sık sık temizleyin.
- Kabarcıklar patlarsa yaraları temiz tutun.
Diyet ve egzersiz
Hastalık sırasında ağır egzersiz önerilmez. Hafif aktiviteler serbesttir. Beslenmede yumuşak, soğuk, asitsiz gıdalar tercih edin. Sıcak, baharatlı, tuzlu yiyecekler ağız yaralarını tahriş edebilir.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Ağız yaraları ve ateş nedeniyle çocuklar huzursuz olabilir. Ebeveynler endişelenebilir. Ancak bu durum geçicidir. Çocuğunuza sabırlı ve sakin yaklaşın. Gerekirse doktorunuzdan destek alın.
Önleme
Tamamen önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak için hijyen kurallarına uymak önemlidir. Elleri sık sık yıkamak, hasta kişilerle temastan kaçınmak, ortak eşyaları temizlemek bulaşmayı azaltır.
Aşılar
El, ayak ve ağız hastalığına karşı ülkemizde rutin bir aşı uygulaması yoktur. Bazı ülkelerde enterovirüs 71'e karşı aşı geliştirilmiştir ancak Türkiye'de bulunmamaktadır.
Tarama programları
Hastalık için tarama testi yapılmaz. Tanı belirtilere göre konur.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Nadir de olsa virüs menenjitine (beyin zarı iltihabı) yol açabilir.
- Susuzluk (dehidratasyon) gelişebilir, özellikle ağız yaraları nedeniyle sıvı alamayan çocuklarda.
- Tırnak kaybı (nadiren, geçici olarak görülebilir).
- Enterovirüs 71 enfeksiyonu daha ciddi nörolojik sorunlara (ensefalit) neden olabilir.
Uzun vadeli görünüm
El, ayak ve ağız hastalığı genellikle kendini sınırlayan, yani kendi kendine geçen bir hastalıktır. Çoğu çocuk 7-10 gün içinde tamamen iyileşir. Ciddi komplikasyonlar çok nadirdir. Geçirdikten sonra bağışıklık gelişir, ancak aynı virüsün farklı tipleriyle tekrar hastalanmak mümkündür. Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine uyarak çocuğunuzun rahat bir iyileşme süreci geçirmesini sağlayabilirsiniz.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye geneli
- Aile Sağlığı Merkezleri ↗ · Türkiye geneli
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.