Kalp Krizi

Genel Bakış

Kalp krizi (tıbbi adıyla miyokard enfarktüsü), kalp kasına kan taşıyan damarlardan birinin tıkanması sonucu kalp kasının bir bölümünün yeterince kan alamaması ve zarar görmesi durumudur. Kısaca söylemek gerekirse, kalp kasının bir parçası oksijensiz kaldığında hasar görür ve bu durum acil tıbbi müdahale gerektirir. 'Miyokard' kalp kası anlamına gelir, 'enfarktüs' ise doku hasarı veya ölümü demektir.

Kalp krizi, Türkiye'de ve dünyada en sık görülen ölüm nedenlerinden biridir. Türkiye Sağlık Bakanlığı verilerine göre kalp ve damar hastalıkları ülkemizde ölümlerin önemli bir bölümünden sorumludur. Her yıl dünyada milyonlarca insan kalp krizi geçirmektedir.

Kalp krizi her yaşta görülebilir; ancak 45 yaş üzeri erkeklerde ve 55 yaş üzeri kadınlarda daha sık karşılaşılır. Yüksek tansiyon, diyabet, sigara kullanımı, obezite veya ailede kalp hastalığı öyküsü olan kişiler daha yüksek risk altındadır. Son yıllarda genç yetişkinlerde de kalp krizi vakalarının arttığı görülmektedir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste baskı, sıkışma, yanma veya ağırlık hissi — sanki göğsünüzün üzerine bir şey oturmuş gibi
• Sol kol, omuz, boyun, çene veya sırta yayılan ağrı ya da rahatsızlık
• Nefes darlığı (bazen göğüs ağrısıyla birlikte, bazen tek başına)
• Soğuk terleme, ciltte solgunluk veya gri renk
• Bulantı veya kusma
• Baş dönmesi veya bayılacak gibi hissetme
• Beklenmedik bir yorgunluk ve halsizlik
• Kalp çarpıntısı veya düzensiz kalp atışı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda kalp krizi son derece nadirdir; ancak doğuştan kalp hastalığı olan çocuklarda kalp problemleri görülebilir.
• Açıklanamayan göğüs ağrısı ve nefes darlığı
• Egzersiz sırasında veya sonrasında aşırı yorulma ve morarma (siyanoz)
• Baygınlık veya bilinç kaybı
• Bu tür belirtiler görüldüğünde acilen bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı bireylerde kalp krizi belirtileri daha sessiz veya farklı olabilir; klasik göğüs ağrısı olmayabilir.
• Açıklanamayan yorgunluk veya bitkinlik
• Mide üstü bölgede rahatsızlık veya hazımsızlık gibi hissettiren ağrı
• Yalnızca nefes darlığı
• Ani zihin bulanıklığı veya bayılma
• Sırt veya çene ağrısı — özellikle kadınlarda bu tür atipik belirtiler daha sık görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz (damar sertliği): Yıllar içinde damar duvarlarında yağ, kolesterol ve diğer maddelerin birikmesiyle oluşan plaklar damarları daraltır.
• Plak yırtılması: Bu birikintiler aniden çatladığında veya yırtıldığında, vücut pıhtı oluşturur ve bu pıhtı damarı tamamen tıkayabilir.
• Koroner arter spazmı: Kalbe giden damar ani olarak kasılırsa kan akışı durabilir — bu daha nadir görülür.
• Kan pıhtısı (trombüs): Başka bir bölgeden gelen pıhtı kalp damarını tıkayabilir.
• Koroner arterin kopması (diseksiyon): Çok nadir görülen bu durumda damar duvarı yırtılır.

Risk faktörleri

• Sigara kullanımı — kalp krizinin en önlenebilir risk faktörlerinden biri
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon) — damarlar üzerinde sürekli baskı oluşturur
• Yüksek kolesterol — damarları tıkayan plakların oluşmasına zemin hazırlar
• Şeker hastalığı (diyabet) — damar hasarını hızlandırır
• Obezite ve fazla kilo
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Sağlıksız beslenme — aşırı yağlı, tuzlu ve işlenmiş gıdalar
• Aşırı alkol tüketimi
• Kronik stres
• Aile öyküsü — birinci derece akrabalarda genç yaşta kalp krizi olması riski artırır
• İleri yaş — erkeklerde 45 yaş, kadınlarda 55 yaş üzeri
• Menopoz sonrası dönem — kadınlarda koruyucu hormonların azalması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı veya baskı hissi başladığında — ne kadar hafif görünse de beklemeden 112'yi arayın veya acil servise gidin
• Nefes darlığı, çarpıntı veya bayılma hissiyle birlikte herhangi bir belirti
• Daha önce kalp hastalığı tanısı almış biri olarak yeni veya değişen belirtiler yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Risk faktörlerinizi değerlendirmek ve önlem almak için yılda en az bir kez genel sağlık kontrolü yaptırın
• Tansiyon, kolesterol ve kan şekeri değerlerinizi düzenli aralıklarla takip ettirin
• Aile öykünüzde kalp hastalığı varsa, risk değerlendirmesi için bir kardiyoloji uzmanına danışın
• Kalp krizinden sonra taburcu oldunuzda belirlenen kontrol tarihlerine mutlaka uyun

Tanı

Acil serviste doktorunuz önce belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler, ardından fizik muayene yapar. Kalp krizinin teşhisi birkaç test sonucunun birlikte değerlendirilmesiyle konur. Bu süreçte hem kalbin elektriksel aktivitesini hem de kandaki bazı maddelerin düzeyini ölçen testler kullanılır.

Yapılabilecek testler

• EKG (elektrokardiyogram — kalbin elektrik sinyallerini kaydeden test): Kalbin ritmi ve kalp kasındaki hasar hakkında hızla bilgi verir; birkaç dakika içinde sonuç alınır.
• Kan testleri (kardiyak enzimler veya belirteçler): Kalp kası zarar gördüğünde kana karışan troponin gibi proteinler ölçülür; bu testler birkaç saat arayla tekrarlanabilir.
• Ekokardiyografi (kalbin ultrason görüntülemesi): Kalbin kasılma gücünü ve kapak yapısını görüntüler.
• Koroner anjiyografi: Kalp damarlarına özel bir boya verilerek röntgen görüntüsü alınır; hangi damarın tıkandığını görmek için kullanılır.
• Göğüs röntgeni: Akciğer ve kalp büyüklüğü hakkında ek bilgi sağlar.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi: Damarları daha ayrıntılı görmek için kullanılabilen ileri bir görüntüleme yöntemi.

Randevunuzda neler beklenir

Acil servise geldiğinizde sağlık ekibi çok hızlı hareket edecektir. Hemen damar yolu açılır, monitöre bağlanırsınız ve testler birbirine paralel olarak yapılır. Bu yoğun tempo endişe verici görünebilir ama her adım sizi en iyi şekilde tedavi etmek içindir. Ailenize haber verilmesini isteyebilirsiniz; bir yakınınızın yanınızda olması hem sizi rahatlatır hem de doktorların bazı bilgilere ulaşmasını kolaylaştırabilir.

Tedavi

Kalp krizinin tedavisinde en önemli hedef, tıkanan damara kan akışını bir an önce yeniden sağlamaktır. Tedavi yöntemi tıkanıklığın türüne, geçen süreye ve hastanın genel durumuna göre belirlenir. Türkiye'deki devlet ve özel hastanelerde bu amaçla kullanılan modern yöntemler mevcuttur.

Evde kişisel bakım

• Belirtiler başladığında hemen oturun veya uzanın; kendinizi zorlamayın.
• Eğer ambulans gelmeden önce kendinizi güçsüz hissediyorsanız, kapıyı açık bırakın ki ekip içeri girebilsin.
• Araç kullanmayın — ambulans beklemeyi tercih edin; hem sizin hem de başkalarının güvenliği açısından önemlidir.
• Daha önce doktorunuz tarafından kalp rahatsızlığınız için belirli bir ilaç reçete edilmişse, doktorunuzun talimatına göre kullanabilirsiniz — ancak kendi başınıza ilaç almayın.
• Sakin kalmaya çalışın; paniğin kalp üzerinde ek yük oluşturduğunu unutmayın.

Tıbbi tedaviler

Hastanede tedavi genellikle iki ana yola ayrılır: İlk yolda, tıkanan damarı açmak için damardan verilen özel ilaçlar kullanılır (bu işleme tıbbi dilde 'trombolitik tedavi' ya da pıhtı eritme tedavisi denir). İkinci ve günümüzde daha sık tercih edilen yolda ise tıkanan damara kateter adı verilen ince bir tüp yardımıyla girilir ve damar mekanik olarak açılır. Her iki yöntemde de kalp krizinin ardından kalbi korumak, ritim bozukluklarını önlemek, ağrıyı gidermek ve damarların tekrar tıkanmasını engellemek amacıyla çeşitli ilaç grupları kullanılır. Hangi ilacın ne şekilde kullanılacağı tamamen doktorunuzun değerlendirmesine bağlıdır; lütfen ilaçlarınız hakkında mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda ilaç veya kateter tedavisi yeterli olmayabilir ya da damarın yapısı buna uygun olmayabilir. Bu durumlarda 'bypass ameliyatı' (koroner arter bypass greftleme) uygulanabilir. Bu operasyonda vücudun başka bir yerinden alınan damar, tıkanan koroner arterin etrafından dolaşarak kalbe yeni bir kan yolu oluşturur. Ameliyat kararı, kardiyoloji ve kalp cerrahisi ekibi tarafından görüntüleme sonuçlarına göre verilir.

Bu durumla yaşamak

Kalp krizi geçirmiş olmak hayatın sona erdiği anlamına gelmez — aksine pek çok insan bu deneyimin ardından daha bilinçli ve sağlıklı bir yaşama adım atar. Taburculuk sonrasında ilk birkaç hafta yorgunluk hissetmek normaldir; vücudunuz iyileşme sürecindedir. Doktorunuzun önerdiği aktivite düzeyine uyun, ilaçlarınızı aksatmayın ve kontrol randevularınıza gidin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı tamamen bırakın — bırakmanın her aşamasında destek için bir sağlık profesyonelinden yardım isteyebilirsiniz.
• Doktorunuzun onayladığı düzeyde düzenli ve hafif egzersiz yapın; yürüyüş mükemmel bir başlangıçtır.
• Stresi azaltacak aktiviteler keşfedin: nefes egzersizleri, hafif yoga veya doğada zaman geçirmek.
• Alkol tüketimini sınırlayın veya tamamen bırakın.
• Tüm ilaçlarınızı doktorunuzun belirttiği şekilde ve zamanında alın; kendinizi iyi hissedince bırakmayın.
• Tansiyonunuzu ve kan şekerinizi düzenli ölçtürün.
• Uyku düzeninize önem verin; yeterli uyku kalp sağlığı için kritik öneme sahiptir.

Diyet ve egzersiz

Beslenme konusunda genel olarak önerilen yol, sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller ve sağlıklı yağların ağırlıklı olduğu bir beslenmedir. Tuz, şeker, işlenmiş gıdalar ve doymuş yağlar mümkün olduğunca azaltılmalıdır. Bir diyetisyen veya beslenme uzmanından bireysel plan almak çok faydalı olabilir. Egzersiz söz konusu olduğunda, kalp krizinden sonra doktorunuzun onayı olmadan ağır egzersizlere başlamayın. Kalp rehabilitasyon programları — hastanelerde uzman gözetiminde uygulanan egzersiz ve eğitim programları — iyileşme sürecini önemli ölçüde hızlandırır ve gelecekteki riskleri azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp krizi geçirdikten sonra korku, üzüntü, kaygı veya depresyon yaşamak son derece yaygındır ve bu duygular tamamen anlaşılabilirdir. 'Neden ben?' sorusu, ölüm korkusu veya bağımlılık hissi çok insanın geçtiği bir süreçtir. Bu duyguları içinizde tutmayın; bir psikolog, psikiyatrist veya güvendiğiniz biriyle paylaşın. Ruh sağlığı desteği almak, fiziksel iyileşmeniz kadar önemlidir. Eğer kendinize zarar verme veya yaşamak istememe gibi düşünceler geçiyorsa, lütfen hemen yardım isteyin. Türkiye'de 182 numaralı ALO Psikiyatri Hattı'nı arayabilirsiniz.

Önleme

Kalp krizinin tüm vakalar önlenemez; ancak büyük çoğunluğu yaşam tarzı değişiklikleri ve risk faktörlerinin yönetimiyle önlenebilir ya da geciktirilebilir. Sigara içmemek, sağlıklı beslenmek, düzenli hareket etmek, tansiyonu ve kolesterolü kontrol altında tutmak, diyabeti yönetmek ve stresi azaltmak en etkili koruyucu önlemler arasındadır. Bu değişiklikleri yapmak için asla geç değildir — küçük adımlar bile büyük fark yaratabilir.

Tarama programları

Risk faktörleri taşıyan kişilerde düzenli sağlık taramaları hayat kurtarıcı olabilir. Aile hekiminiz aracılığıyla tansiyon, kolesterol, kan şekeri ve vücut kitle indeksi gibi temel göstergelerinizi düzenli olarak takip ettirebilirsiniz. Türkiye Sağlık Bakanlığı'nın ücretsiz sağlık tarama programlarından yararlanabilirsiniz; bu programlara aile sağlığı merkezleri üzerinden ulaşabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp kasının büyük bölümünün kalıcı olarak hasar görmesi ve kalbin pompalama gücünün zayıflaması (kalp yetmezliği)
• Tehlikeli kalp ritim bozuklukları (aritmiler) — ani kalp durması riskine yol açabilir
• Kalp kapakçıklarında hasar
• Kalp zarında iltihaplanma (perikardit)
• Kanın kalp içinde pıhtılaşması ve bu pıhtının beyne giderek felce (inmeye) neden olması
• Kardiyojenik şok: Kalbin vücudu besleyemeyecek kadar zayıflaması — hayatı tehdit eden bir durum
• Tekrarlayan kalp krizi riski

Uzun vadeli görünüm

Kalp krizi sonrası iyileşme her kişide farklıdır; ancak pek çok insan tedavinin ardından uzun ve dolu bir yaşam sürmektedir. Tıbbın bu alandaki ilerlemesi sayesinde, uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kalp krizinden sonra ikinci bir kalp krizi riski önemli ölçüde azaltılabilir. Erken müdahale, doktor takibi ve sağlıklı alışkanlıklar; iyileşme sürecinin üç temel taşıdır. Kendinize iyi bakmak hem kendiniz hem de sevdikleriniz için en değerli yatırımdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Heart Federation (Dünya Kalp Federasyonu) ↗
• European Society of Cardiology – Patient Information (Avrupa Kardiyoloji Derneği Hasta Bilgi Kaynakları) ↗
• American Heart Association (Amerikan Kalp Derneği) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı — Kalp ve Damar Hastalıkları Bilgi Portalı ↗ · Türkiye
• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye
• Türkiye Sağlık Bakanlığı — e-Nabız Platformu (Kişisel sağlık takibi) ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.