Yaşlı Yetişkinlerde Hemoroid (Basur): Belirtiler, Tedavi ve Korunma

Genel Bakış

Hemoroid, halk arasında basur olarak da bilinir. Makattaki (anüs) ve kalın bağırsağın son kısmındaki (rektum) toplardamarların şişmesi ve genişlemesidir. Bu şişlikler bazen dışarıya sarkabilir, bazen makat çevresinde yumru gibi hissedilir.

Evet, hemoroid çok yaygındır. 50 yaşın üzerindeki her iki kişiden yaklaşık birinin hayatının bir döneminde hemoroid sorunu yaşadığı tahmin edilmektedir.

Hemoroid en sık 45-65 yaş arası yetişkinlerde görülür. Ancak kabızlık, uzun süre oturma, ağır kaldırma ve obezite gibi nedenlerle her yaşta ortaya çıkabilir. Kadınlarda hamilelik ve doğum da hemoroid riskini artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Makatta kaşıntı ve tahriş hissi
• Makat çevresinde ağrı veya rahatsızlık
• Tuvalet sonrasında tuvalet kağıdında parlak kırmızı kan
• Makattan sarkan yumuşak yumru (özellikle dışkılama sırasında)
• Makat bölgesinde şişlik veya hassasiyet
• Dışkılama sırasında ağrı veya zorlanma

Çocuklarda belirtiler

• Hemoroid çocuklarda nadirdir.
• Çocuklarda makattan kanama genellikle kabızlık veya anal çatlak gibi başka nedenlere bağlıdır.
• Eğer çocuğunuzda makattan kanama veya ağrı varsa mutlaka bir çocuk doktoruna danışın.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaş ilerledikçe damarları destekleyen bağ dokusu zayıflar, bu da hemoroidi kolaylaştırır.
• Kabızlık ve dışkılama sırasında ıkınma yaşlılarda daha sık görülür.
• Büyük abdest sonrası makattan parlak kırmızı kan gelmesi
• Hemoroidin dışarı sarkması ve elle geri itilmesi gerekmesi
• Uzun süre oturma veya yatma nedeniyle makatta dolgunluk hissi
• Makat çevresinde kaşıntı, yanma ve akıntı

Nedenler

Ana nedenler

• Dışkılama sırasında uzun süre ıkınma ve zorlanma
• Kronik kabızlık veya ishal
• Tuvalette uzun süre oturma
• Damar duvarlarını destekleyen dokuların yaşlanmayla gevşemesi

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Aşırı kilolu veya obez olmak
• Kabızlık ve düşük lifli beslenme
• Hamilelik ve doğum (kadınlarda)
• Uzun süre ayakta durmak veya oturmak
• Ağır kaldırmak gibi karın içi basıncı artıran işler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Makattan gelen kanama miktarı artıyorsa veya tekrarlıyorsa
• Şiddetli ağrı nedeniyle oturamıyorsanız
• Ateş, titreme veya genel durum bozukluğu eşlik ediyorsa
• Sarkan hemoroidi içeri itemiyorsanız
• Dışkı alışkanlıklarınızda açıklanamayan değişiklik varsa (örneğin uzun süren kabızlık veya ishal)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Makattan ilk kez kan geldiyse veya bu durum bir haftadan uzun sürdüyse
• Kaşıntı, yanma ve hafif ağrı günlük yaşamı etkiliyorsa
• Hemoroit şikayetlerinizin arttığını fark ediyorsanız
• Ailenizde bağırsak veya makta hastalığı öyküsü varsa
• Kansızlık (anemi) belirtisi olarak sürekli yorgunluk veya solukluk hissediyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle şikayetlerinizi dinler ve tıbbi öykünüzü alır. Ardından makat ve çevresini muayene eder. Muayene genellikle kısa bir işlemdir ve rahatsızlık verici olabilir, ancak çoğu kişi için tolere edilebilir.

Yapılabilecek testler

• Gözle muayene: Makat bölgesi dışarıdan incelenir.
• Parmakla muayene (digital rektal muayene): Doktor, makata eldivenli bir parmakla bakar ve hemoroit veya başka anormallikleri hisseder.
• Anoskopi: Makat ve alt rektumun küçük bir aletle incelenmesidir.
• Gerekirse kolonoskopi: Özellikle ileri yaşta veya başka bağırsak belirtileri varsa, kalın bağırsağın tümünü değerlendirmek için doktorunuz kolonoskopi önerebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle birkaç dakika sürer. Öncesinde doktorunuz endişelerinizi dinleyecek ve işlemin nasıl olacağını anlatacaktır. Teşhis konduktan sonra size özel bir tedavi planı hazırlanır. Tanı için korkmayın, çünkü erken teşhis tedaviyi kolaylaştırır.

Tedavi

Hemoroid tedavisinde önce yaşam tarzı değişiklikleri ve evde uygulanabilecek yöntemler denenir. Bu yeterli olmazsa doktorunuz ofiste uygulanabilecek işlemler veya ilaç tedavisi önerebilir. Cerrahi yalnızca ilerlemiş ve diğer tedavilere yanıt vermeyen durumlarda düşünülür.

Evde kişisel bakım

• Ilık su ile oturma banyosu (küvette veya özel bir leğen içinde) günde birkaç kez 10-15 dakika yapılabilir.
• Lif açısından zengin beslenmek (sebze, meyve, kepekli tahıllar) ve bol su içmek dışkıyı yumuşatır.
• Tuvalete çıktığınızda ıkınmaktan kaçının ve kendinizi zorlamayın.
• Tuvalette oturma süresini kısa tutun; telefonda vakit geçirmeyin.
• Tuvalet kağıdı yerine ıslak mendil kullanmak veya hafifçe suyla temizlemek tahrişi azaltabilir.
• Makat çevresini temiz ve kuru tutun; ancak aşırı ovmaktan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz hemoroidin neden olduğu kaşıntı, ağrı ve şişliği azaltmak için reçetesiz veya reçeteli kremler, pomatlar veya fitiller önerebilir. Bu ürünlerdeki etken maddeler koruyucu, rahatlatıcı veya iltihap giderici olabilir. Ayrıca doktor muayenehanesinde lastik bant ligasyonu (bantlama), skleroterapi (ilaçla damarı küçültme), lazer veya elektrokoagülasyon gibi yöntemler hemoroiti küçültmek için uygulanabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna doktorunuz karar vermelidir; ilaç isimleri ve dozları hakkında mutlaka doktorunuza danışınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi müdahale, hemoroid şikayetleri ağırsa, diğer tedavilere yanıt alınamıyorsa veya hemoroid makattan dışarı sarkıp geri itilemiyorsa düşünülür. Hemoroidektomi denilen cerrahi işlemle hemoroid dokusu çıkarılır. Cerrahi kararı, doktorunuzun değerlendirmesinden sonra verilir.

Bu durumla yaşamak

Hemoroidle yaşarken şikayetleri azaltmak için uzun süre oturmaktan kaçının. Gün içinde kısa yürüyüşler yapın. Otururken yastık veya özel halka yastıklar (doughnut yastık) makattaki baskıyı azaltabilir. Tuvalet ihtiyacınız geldiğinde ertelemeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın; özellikle yürüyüş ve hafif sporlar bağırsak hareketlerini düzenler.
• Bol su için ve lifli gıdaları sofranızdan eksik etmeyin.
• Tuvalet alışkanlığınızı düzenli hale getirin; her gün aynı saatlerde tuvalete oturmaya çalışın.
• Fazla kiloları vermek karın içi basıncı azaltır.
• Ağır kaldırma ve ıkınma gerektiren aktivitelerden kaçının.

Diyet ve egzersiz

Liften zengin beslenme hemoroidin önlenmesinde ve tedavisinde en önemli adımlardan biridir. Günlük lif ihtiyacını karşılamak için bol sebze, meyve, kuru baklagil ve tam tahıl tüketin. Kabızlığı önlemek için günde en az 8-10 bardak su içmeye özen gösterin. Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler bağırsak hareketlerini güçlendirir ve kabızlığı azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hemoroid, özellikle kanama veya sarkma gibi belirtiler nedeniyle utanç ve kaygı yaratabilir. Bu durum günlük yaşamı etkiliyorsa endişelenmek normaldir. Yalnız olmadığınızı unutmayın; hemoroid çok yaygın bir rahatsızlıktır ve tedavi seçenekleri başarılıdır. Duygusal olarak zorlanıyorsanız aile bireyleriyle veya sağlık ekibinizle konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Hemoroidi tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riskini büyük ölçüde azaltmak mümkündür. Lifli beslenme, yeterli su içme, düzenli egzersiz yapma ve tuvalette ıkınmaktan kaçınma gibi önlemler hemoroid gelişimini önlemede etkilidir.

Aşılar

Hemoroid için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrolü sırasında doktorunuz makat-bağırsak şikayetleriniz olmasa bile bazı testler önerebilir. Özellikle 50 yaş üzerinde dışkıda gizli kan testi veya kolonoskopi gibi tarama yöntemleri bağırsak sağlığınızı korumak için faydalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süreli ve tekrarlayan kanamalar kansızlığa (anemi) yol açabilir.
• Hemoroid makattan dışarı sarkabilir ve elle geri itilmesi zorlaşabilir.
• Dışarıda kalan hemoroidin sıkışması ve kan pıhtısı oluşması (trombone hemoroid) şiddetli ağrıya neden olabilir.
• Nadir de olsa hemoroid dokusunun iltihaplanması ve enfeksiyon gelişebilir.

Uzun vadeli görünüm

Hemoroid, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle genellikle kontrol altına alınabilen iyi huylu bir rahatsızlıktır. Belirtilerin çoğu birkaç hafta içinde hafifler. Şiddetli ve inatçı vakalarda bile başarılı tedavi yöntemleri mevcuttur. Doktorunuzun önerilerine uyduğunuzda ve gereken kontrolleri yaptırdığınızda yaşam kaliteniz önemli ölçüde artacaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.