İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) Tanısı Sonrası Yaşam

Genel Bakış

İrritabl bağırsak sendromu (IBS), bağırsaklarınızın normal çalışmasını etkileyen yaygın bir sindirim sistemi rahatsızlığıdır. Karın ağrısı, şişkinlik, gaz ve ishal veya kabızlık gibi bağırsak alışkanlıklarında değişikliklere yol açar. IBS, bağırsağa kalıcı bir zarar vermez ve yaşamı tehdit eden bir hastalık değildir, ancak yaşam kalitesini etkileyebilir.

Evet, çok yaygındır. Dünya genelinde her 100 kişiden yaklaşık 10-15'ini etkiler. Türkiye'de de sık görülen bir sindirim sistemi şikayetidir.

Her yaşta görülebilir, ancak çoğunlukla 20'li ve 30'lu yaşlarda başlar. Kadınlarda erkeklere göre daha sıktır ve ailede IBS öyküsü bulunan kişilerde daha fazla görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı veya kramp (genellikle dışkılama ile azalır)
• Şişkinlik ve gaz
• İshal (bazen ani, acil tuvalete gitme ihtiyacı)
• Kabızlık (dışkıyı çıkarmakta zorlanma, sert dışkı)
• İshal ve kabızlığın dönüşümlü olması
• Dışkıda sümüksü (mukus) görülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda karın ağrısı, şişkinlik, gaz ve okula giderken tuvalete gitme isteği gibi belirtiler görülebilir. Belirtiler büyüklerden farklı olmayabilir, ancak çocuklar duygularını ifade etmekte zorlanabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde benzer belirtiler görülür, ancak yaş ilerledikçe bağırsak alışkanlıklarında değişiklikler başka hastalıkların habercisi olabileceği için doktor değerlendirmesi daha da önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• IBS'in tek bir nedeni yoktur. Bağırsak-beyin arasındaki iletişimde bozukluk, bağırsak hareketlerinin anormal olması ve ağrıya aşırı duyarlılık öne çıkan faktörlerdir.
• Bağırsak florasındaki (mikrobiyota) dengesizlikler de IBS belirtilerine katkıda bulunabilir.
• Yoğun stres, duygusal travma veya geçirilmiş bağırsak enfeksiyonu IBS'i tetikleyebilir.

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• Ailede IBS veya diğer fonksiyonel bağırsak hastalıkları öyküsü
• Stres, anksiyete veya depresyon
• Aşırı yağlı, işlenmiş gıdalarla beslenme
• Bazı gıdalara duyarlılık (laktoz veya glüten gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İlk kez şiddetli karın ağrısı, kanlı ishal, yüksek ateş veya ciddi kusma olursa
• Hızlı ve açıklanamayan kilo kaybı varsa
• Dışkıda kan veya siyah, katran gibi dışkı fark edilirse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı, şişkinlik ve bağırsak alışkanlıklarında değişiklik aşağı yukarı 6 aydır sürüyorsa
• Belirtiler günlük yaşamınızı, okulunuzu veya işinizi etkiliyorsa
• IBS tanınız varken belirtileriniz belirgin şekilde değiştiyse veya kötüleştiyse

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler ve başka hastalıkları elemek için tetkikler yapabilir. IBS için tek bir tıbbi test yoktur; tanı genellikle belirti kriterlerine göre konur. ROME kriterleri kullanılabilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (anemi, enfeksiyon veya çölyak hastalığını elemek için)
• Dışkı testi (iltihap veya enfeksiyon belirtileri için)
• Gerekirse kolonoskopi (kalın bağırsağın kamera ile incelenmesi)
• Soli nefes testi (laktoz intoleransı veya aşırı bakteri üremesini kontrol için)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz size ayrıntılı sorular soracak ve karnınızı muayene edebilir. Belirtilerinizin ne kadar süredir ve nasıl olduğunu not etmeniz tanı sürecini kolaylaştırır.

Tedavi

IBS tedavisi belirtilerinize ve yaşam koşullarınıza göre kişiselleştirilir. Tedavinin amacı belirtileri kontrol altına almak, tetikleyicileri azaltmak ve yaşam kalitenizi yükseltmektir. Çoğu kişi için diyet değişiklikleri, stres yönetimi ve bazı ilaçlar yeterli olur.

Evde kişisel bakım

• Düzenli ve yeterli uyumaya özen gösterin, dinlenmeye zaman ayırın.
• Fiziksel aktiviteyi artırın, örneğin haftada birkaç kez yürüyüş yapın.
• Sıvı tüketimini ihmal etmeyin, özellikle su için.
• Belirtilerinizi tetikleyen yiyecekleri keşfetmek için yemek günlüğü tutun.
• Yavaş yemek yiyin, öğünleri atlamayın, porsiyonları küçültün.
• Kafein, alkol ve gazlı içeceklerin tüketimini sınırlayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, ishal veya kabızlık gibi belirtileri hafifletmek için bazı ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar, bağırsak hareketlerini düzenleyiciler, krampları azaltıcılar veya bazı durumlarda ruhsal belirtileri destekleyici ilaçlar olabilir. Ayrıca bağırsak florasını dengelemeye yönelik probiyotik destekler de önerilebilir; ancak hangi ilaç veya desteğin size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir. Kendi başınıza ilaç kullanmayınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

IBS tedavisinde ameliyata genellikle gerek duyulmaz. Belirtileri taklit eden başka bir hastalık saptanırsa, örneğin safra kesesi taşı veya bağırsak tıkanıklığı varsa, ameliyat ancak o altta yatan hastalık için düşünülür.

Bu durumla yaşamak

IBS belirtileri zaman zaman alevlenip zaman zaman azalabilir. Kendinize iyi bakmanız, stresi yönetmeniz ve rutinlerinizi korumanız belirtilerinizi kontrol etmenize yardımcı olur. Günlük yaşamınızı etkileyen durumlar için önceden plan yapın, örneğin tuvalete erişimin kolay olduğu yerleri tercih edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yoga, yüzme gibi)
• Stresi azaltacak nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın
• Uyku düzeninize dikkat edin, her gün aynı saatte uyanmaya çalışın

Diyet ve egzersiz

Beslenme, IBS belirtilerini doğrudan etkiler. Lif açısından zengin beslenmek, özellikle çözünür lif (yulaf, muz gibi) kabızlık ve ishalin kontrolüne yardımcı olabilir. Ancak bazı lifli yiyecekler şişkinliği artırabilir; bu nedenle değişiklikleri yavaş yapmak önemlidir. FODMAP açısından düşük beslenme gibi özel diyetler için bir diyetisyenle çalışmak en doğrusudur. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz önerilir; düzenli fizik aktivite bağırsak hareketlerini destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS’in belirtileri stres ve kaygıyla yoğunlaşabilir; aynı zamanda IBS’in getirdiği zorluklar da kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu kısır döngüyü kırmak için psikolojik destek almak, terapiler ve gevşeme teknikleri oldukça faydalı olabilir. Unutmayın, IBS asla 'kafanızda' ürettiğiniz bir hastalık değildir; belirtiler gerçektir, ancak beyniniz ve bağırsağınızın birlikte çalışması tedaviye yardımcı olur.

Önleme

IBS’in kesin olarak önlenmesi mümkün değildir. Ancak tetikleyicilerden kaçınarak, düzenli beslenerek, stresi yöneterek ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinerek alevlenmelerin sıklığını ve şiddetini azaltabilirsiniz.

Aşılar

IBS'i önleyen bir aşı yoktur. Ancak sindirim sistemi enfeksiyonlarından korunmak için genel hijyen kurallarına dikkat etmek ve doktorunuzun önerdiği aşıları yaptırmak (örneğin hepatit aşıları) genel sağlığınızı destekler.

Tarama programları

IBS için özel bir tarama testi önerilmez. Bununla birlikte, yaşınız ve risklerinize göre doktorunuz belirli aralıklarla kolonoskopi gibi tarama testleri önerebilir; özellikle belirtilerinizde değişiklik olursa.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• IBS, bağırsak kanseri veya iltihaplı bağırsak hastalığı gibi ciddi hastalıklara dönüşmez. Ancak uzun süre tedavi edilmezse yaşam kalitesi belirgin biçimde düşebilir.
• Kronik ishal veya kabızlık, beslenme sorunlarına ve aşırı yorgunluğa yol açabilir.
• Sürekli rahatsızlık, kaygı, depresyon ve sosyal yaşamdan uzaklaşmaya neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, IBS belirtileri çoğu insanda tedaviyle kontrol altına alınabilir. Doğru beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve stres yönetimi ile belirtileriniz önemli ölçüde hafifleyebilir. IBS ile yaşayan pek çok kişi, hayatını dolu dolu sürdürüyor. Doktorunuzla iş birliği içinde, size özel bir plan oluşturmak en doğru yoldur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.