İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) Komplikasyonları: Neler Beklemelisiniz?

Genel Bakış

İrritabl bağırsak sendromu (IBS), kalın bağırsağın normal çalışmaması sonucu ortaya çıkan bir sindirim sistemidir. Bu durumda bağırsakta görünür bir hasar veya hastalık yoktur; ancak kişi karın ağrısı, şişkinlik, ishal ve kabızlık gibi sorunlar yaşar. IBS komplikasyonları denildiğinde, hastalığın kendisinin başka organlara zarar vermesi değil, belirtilerin günlük yaşamı olumsuz etkilemesi ve bazen başka hastalıklarla karışabilmesi anlaşılır.

Evet, çok yaygındır. Dünya genelinde her 10-15 kişiden yaklaşık 1'inde IBS belirtileri görülür. Türkiye'de de sık karşılaşılan bir durumdur.

IBS her yaşta görülebilir, ancak genellikle 20-40 yaş arasında başlar. Kadınlarda erkeklere göre daha sık rastlanır. Stresli yaşam tarzı, düzensiz beslenme ve bazı duygusal durumlar belirtileri tetikleyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı veya kramplar (genellikle dışkılama ile rahatlar)
• Şişkinlik ve aşırı gaz
• İshal (acil tuvalet ihtiyacı ile birlikte)
• Kabızlık (hissedilen ancak çıkarılamayan dışkı)
• İshal ve kabızlığın dönüşümlü yaşanması
• Dışkıda mukus (beyaz veya şeffaf sümüksü madde)

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı ve şişkinlik (okula gitmeden önce daha sık)
• İshal veya kabızlık
• Bağırsak hareketleriyle ilişkili rahatsızlık
• İştahsızlık ve yemek sonrası 'tıkanıklık' hissi
• Bulantı ve hazımsızlık

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha belirgin kabızlık veya ishal (bağırsak hareketlerinde ani değişiklik)
• İshale bağlı sıvı kaybı ve halsizlik
• İştah azalması ve istenmeyen kilo kaybı
• İlaç etkileşimleri nedeniyle belirtilerde artış
• Karın ağrısı yaşlılarda daha farklı hastalıkların habercisi olabilir; bu nedenle dikkatli olunmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Beyin ve bağırsak arasındaki iletişimde bozukluk (bağırsaktaki normal hareketlerin beyin tarafından yanlış yorumlanması)
• Bağırsak hareketlerinin normalden hızlı veya yavaş olması
• Bağırsakta aşırı hassasiyet (normal gazın bile ağrılı hissedilmesi)
• Bağırsaktaki iyi ve kötü bakteri dengesinin değişmesi
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonu sonrası gelişen durum
• Stres ve duygusal gerginliğin sindirim üzerindeki etkisi

Risk faktörleri

• Ailede IBS veya sindirim sistemi hastalığı öyküsü
• Kadın olmak
• Genç veya orta yaşlı yetişkin olmak (20-45 yaş)
• Yoğun stres, kaygı veya depresyon yaşamak
• Düzensiz beslenme alışkanlıkları (öğün atlama, çok hızlı yemek)
• Bazı besinlere hassasiyet (süt ürünleri, kafein, baharatlı yiyecekler)
• Uzun süreli antibiyotik kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' bölümünde listelenen belirtilerden herhangi birini yaşarsanız (şiddetli ağrı, kan, yüksek ateş) hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Dışkıda kan veya siyah dışkı fark ederseniz aynı gün doktora başvurun.
• Kilo kaybı, gece uyandıran ishal veya şiddetli halsizlik varsa en kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı, şişkinlik, ishal veya kabızlık 3 aydan uzun süredir devam ediyorsa
• Belirtiler günlük yaşamınızı veya iş gücünüzü etkiliyorsa
• Bu belirtiler ilk kez ortaya çıktıysa ve ailenizde bağırsak hastalığı öyküsü varsa
• Rutin kontrollerde doktorunuza belirtilerinizi anlatın.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler, fizik muayene yapar. IBS için tek bir test yoktur; tanı, belirtilerin uyumuna ve diğer hastalıkların dışlanmasına dayanır. Doktorunuz Uluslararası Roma kriterleri olarak adlandırılan bir kontrol listesi kullanabilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (kansızlık, enfeksiyon veya iltihap belirtilerini kontrol etmek için)
• Dışkı testleri (gizli kan, enfeksiyon veya parazit aramak için)
• Gerekirse kolonoskopi (bağırsağın içini kamerayla görmek için)
• Gıda intoleransı veya çölyak hastalığı taramaları (belirtiler uygunsa)

Randevunuzda neler beklenir

Görüntüleme ve testler genellikle ağrısızdır. Kolonoskopi yapılacaksa, bir gece önce bağırsak temizliği yapmanız istenebilir. Tanı konduktan sonra doktorunuz size belirtilerin nasıl yönetileceğini adım adım anlatacaktır.

Tedavi

IBS tedavisinde amaç belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir; herkeste aynı yöntem işe yaramaz. Tedavi planınız, yaşam tarzı değişiklikleri, beslenme düzenlemeleri, stres yönetimi ve gerektiğinde ilaç tedavisini içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Yemekleri az ve sık yiyin; büyük öğünlerden kaçının.
• Yiyecek günlüğü tutarak size dokunan besinleri fark edin.
• Yağlı, baharatlı, gaz yapan veya şekerli yoğun yiyecekleri sınırlandırın.
• Yeterli su için, ancak içecekleri yemek sırasında değil öğün aralarında tercih edin.
• Düzenli fizik aktivite (haftada 3-5 gün yürüyüş) bağırsak hareketlerini düzenleyebilir.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, meditasyon veya hobiler edinin.
• Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin; bağırsak mümkün olduğunca düzenli boşaltın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz bazı ilaçlar önerebilir; bunlar bağırsak spazmını azaltan, ishali veya kabızlığı hedefleyen, mide-bağırsak hareketlerini düzenleyen ilaçlar olabilir. Bazı durumlarda düşük dozda antidepresanlar da bağırsak sinyallerini düzenlemek amacıyla kullanılabilir. Bunların hepsi doktor kontrolünde reçete edilir; asla başkasının ilacını kullanmayınız. Probiyotikler ve lif takviyeleri de doktor önerisiyle eklenebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat IBS'nin birincil tedavisi değildir. Bağırsakta yapısal bir hasar olmadığı için cerrahi müdahale önerilmez. Sadece IBS ile birlikte başka bir cerrahi gerektiren hastalık (örneğin safra kesesi taşı) varsa ilgili ameliyat yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

IBS günlük yaşamınızı etkileyebilir, ancak doğru alışkanlıklar ve tedavi ile aktif bir hayat sürebilirsiniz. Tuvalet ihtiyacıyla ilgili endişeleriniz için planlı olun; uzun yolculuklarda gerekli hazırlıkları yapın. Belirtilerinizin kötüleştiği dönemler olabilir, bu dönemlerde dinlenmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku: Her gece 7-8 saat uyumaya özen gösterin.
• Stres yönetimi: Yoga, derin nefes, yürüyüş veya bir hobi edinin.
• Kafein, alkol ve sigaradan uzak durun ya da azaltın.
• Sosyal yaşamınızı, belirtilerinizi gizlemek zorunda kalmadan sürdürün.
• Doktorunuzla belirtilerinizi ve endişelerinizi açıkça paylaşın.

Diyet ve egzersiz

Yeterli miktarda posa (lif) almak önemlidir, ancak tipine dikkat edin; çözünebilir lifler (yulaf, muz, haşlanmış patates) daha iyi tolere edilir. Düzenli egzersiz, bağırsak hareketlerini düzenler ve stresi azaltır. Hafif tempoda yapılan günlük yürüyüşler bile fayda sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS'nin psikolojik boyutu vardır. Sürekli tuvalet ihtiyacı, ağrı ve şişkinlik kaygı ve depresyon belirtilerini artırabilir. Bu durum normaldir ve yalnız değilsiniz. Duygusal yükten bahsetmek için aile hekiminize veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurun; gerekirse psikolojik destek alın.

Önleme

IBS'nin tamamen önlenmesi için kesin bir yöntem yoktur; ancak tetikleyicilerden kaçınmak, düzenli beslenme ve stres yönetimi belirtilerin şiddetini azaltabilir ya da ortaya çıkışını geciktirebilir.

Aşılar

IBS'ye karşı koruyan bir aşı bulunmamaktadır. Belirtilerinizi kontrol altında tutmak için doktorunuzun önerilerine uyun.

Tarama programları

IBS'ye yönelik rutin bir tarama testi yoktur. Ancak bağırsak kanseri taraması gibi genel sağlık taramalarına, özellikle yaşınız ve risk faktörleriniz uygunsa mutlaka katılın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yaşam kalitesinde belirgin düşüş (iş, okul ve sosyal yaşamda kısıtlanma)
• Beslenme yetersizlikleri ve vitamin eksiklikleri (yiyecek kısıtlamalarına bağlı)
• Kilo kaybı veya beklenmeyen kilo değişiklikleri
• Anksiyete ve depresyon gelişme riskinde artış
• Uyku bozuklukları
• Tıbbi tetkikler yapılmadığında, altta yatan başka bir hastalığın (çölyak, iltihaplı bağırsak hastalığı vb.) gözden kaçması riski

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki; IBS ilerleyici bir hastalık değildir, bağırsakta yara ya da tıkanıklık oluşturmaz. Belirtiler zamanla azalabilir veya şiddetlenebilir, ancak çoğu kişi tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtilerini kontrol altına alır ve normal, üretken bir yaşam sürdürebilir. Umudunuzu koruyun; doğru destek ve yöntemlerle iyileşme mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.