Çocuklarda Huzursuz Bağırsak Sendromu (İBS)

Genel Bakış

İBS yani huzursuz bağırsak sendromu, bağırsakların normal çalışmadığı ancak yapısal bir hasarın bulunmadığı bir sindirim sistemi rahatsızlığıdır. Çocukta karın ağrısı, şişkinlik, gaz ve dışkılama düzeninde değişikliklerle kendini gösterir. Bağırsak ile beyin arasındaki iletişim hassaslaştığında bu belirtiler ortaya çıkabilir.

Evet, İBS çocuklarda tekrarlayan karın ağrısının en sık nedenlerinden biridir. Araştırmalar, okul çağındaki her 5-10 çocuktan birini etkileyebildiğini göstermektedir.

İBS genellikle 4-5 yaşından sonra, özellikle okul çağı çocuklarında ve ergenlerde daha sık görülür. Ergenlik döneminden sonra kız çocuklarında daha yaygın olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dışkılamayla rahatlayabilen karın ağrısı veya kramp
• Şişkinlik ve gaz
• İshal, kabızlık ya da bu ikisinin dönüşümlü olarak görülmesi
• Dışkıda mukus yani sümüksü bir tabaka
• Tuvalet sonrası bağırsakların tam boşalmadığı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Göbek çevresinde veya karnın alt bölümünde ağrı
• Yemekten sonra ağrının artması
• Okul sabahları karın ağrısının daha belirgin olması
• Karından sesler gelmesi
• Tuvalete gitme isteğini erteleme ya da tuvaletten çıkmak istememe

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak hareketlerinin bozulması
• Bağırsakların ağrıya karşı aşırı hassas olması
• Stres, kaygı ve duygusal durumlardaki değişiklikler
• Bağırsaktaki yararlı mikroorganizmaların dengesinin değişmesi
• Bazı besinlerin belirtileri tetiklemesi

Risk faktörleri

• Ailede İBS öyküsü bulunması
• Daha önce geçirilmiş ciddi bağırsak enfeksiyonu
• Okul değişikliği, taşınma, sınav gibi stresli yaşam olayları
• Anksiyete veya depresyon
• Düzensiz uyku ve hareketsiz yaşam

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Karın ağrısı çocuğun okuluna, oyununa ve günlük yaşamına engel oluyorsa
• Belirtiler 2 haftadan uzun sürüyorsa
• Kilo kaybı veya büyümede yavaşlama fark ediyorsanız
• Gece uykudan uyandıran ağrı ya da dışkılama ihtiyacı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ara ara karın ağrısı oluyor ama çocuğun genel durumu iyi ve gelişimi normal görünüyorsa çocuk doktorunuzdan randevu alın.
• Rutin çocuk sağlığı kontrolünde İBS belirtilerinden mutlaka söz edin.

Tanı

İBS için tek bir test yoktur. Doktor çocuğun yakınmalarını dinler, fizik muayene yapar, büyüme ve gelişme çizelgesini değerlendirir. Roma kriterleri denilen ortak bir tanı yöntemiyle belirtilerin İBS ile uyumlu olup olmadığına bakar ve diğer hastalıklar dışlanmaya çalışılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri
• Dışkı testleri
• Besin intoleransını değerlendirmek için nefes testi
• Karın ultrasonu
• Doktorun gerekli görmesi hâlinde ileri görüntüleme veya endoskopik incelemeler

Randevunuzda neler beklenir

Doktor önce ayrıntılı bir öykü alır ve karnı muayene eder. Ardından çocuğun gelişimini değerlendirir. Tanı koymak zaman alabilir; doktorunuz bazı bulguları kontrol ederek İBS'yi başka hastalıklardan ayırmaya çalışır.

Tedavi

Çocuklarda İBS tedavisinin amacı belirtileri hafifletmek ve günlük yaşamı aksatmamaktır. Tedavi çocuğa özeldir; çoğu zaman beslenme alışkanlıklarını düzenlemek, tuvalet alışkanlığı kazandırmak ve stresi azaltmak yeterli olur. İlaçlar yalnızca doktorun gerekli gördüğü durumlarda kullanılır.

Evde kişisel bakım

• Yemekleri az ve sık yemek, büyük öğünlerden kaçınmak
• Gün içinde yeterince su içmek
• Çocuğun belirtilerini ve besinleri bir günlükte not etmek
• Fazla gaz yapan besinleri gözlemlemek, ancak gereksiz yere uzun süreli diyet kısıtlaması yapmamak
• Düzenli oyun ve fiziksel aktivite zamanı ayırmak
• Uyku saatlerini düzenli tutmak

Tıbbi tedaviler

Doktorlar, belirtilerin türüne göre bağırsak hareketlerini düzenleyici, krampları azaltıcı veya kabızlığı yumuşatıcı tedavi yaklaşımları önerebilir. Probiyotikler bazı çocuklarda yararlı olabilir. Bu tür desteklerin türü, süresi ve miktarı mutlaka hekim veya diyetisyen tarafından belirlenmelidir. Reçeteli veya reçetesiz hiçbir ilacı hekime danışmadan çocuğa vermeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İBS'nin kendisi için cerrahi bir tedavi uygulanmaz. Ancak karın ağrısı nadiren apandisit gibi cerrahi gerektiren bir hastalığın belirtisi olabilir. Şiddetli ve giderek artan ağrıda çocuk mutlaka acil olarak değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Çocuğunuza İBS'nin onun hatası olmadığını, yemek veya tuvalet alışkanlıklarıyla kontrol altına alınabileceğini anlatın. Belirtileri bir günlükte işaretleyerek hangi durumlarda arttığını görmek faydalıdır. Okulda tuvalete rahatça gidebileceğini öğretmenlerle paylaşmak çocuğu rahatlatabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yemek ve uyku saatlerini sabit ve düzenli tutun.
• Her gün aynı saatte, acele etmeden tuvalete oturma fırsatı verin.
• Çocuğun yeterince sıvı aldığından emin olun.
• Okul öncesi veya sonrası yürüyüş, bisiklet, oyun gibi hareketli bir rutin planlayın.
• Sınav, taşınma veya okul değişikliği gibi stresli dönemlerde çocuğa ekstra destek verin.

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve ve tam tahıl gibi lifli besinler bazı çocuklarda faydalıdır, bazılarında gaz yapabilir. Bu nedenle lif miktarını birden artırmak yerine yavaş yavaş ekleyin. Laktoz içeren süt ürünleri, yapay tatlandırıcılar veya aşırı yağlı besinler belirtileri tetikleyebilir. Düşük FODMAP diyeti gibi özel beslenme planları yalnızca hekim veya diyetisyen gözetiminde uygulanmalıdır. Düzenli fiziksel aktivite bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İBS çocukta endişe, utanç, okula gitmek istememe veya içine kapanma gibi duygusal belirtilere yol açabilir. Aynı şekilde stres de İBS belirtilerini artırabilir. Çocuğunuz sürekli üzgün, kaygılı veya huzursuz görünüyorsa çocuk doktorundan veya bir ruh sağlığı uzmanından destek isteyin. Acil bir krizde, çocuk kendine zarar vermekten söz ediyorsa veya kendini çok kötü hissediyorsa vakit kaybetmeden 112 acil servisini arayın.

Önleme

İBS tam olarak önlenemez; ancak düzenli beslenme, yeterli uyku, hareketli yaşam ve stres yönetimi belirtilerin sıklaşmasını azaltabilir. Tetikleyici besinleri tanımak ve gerektiğinde bunlardan kaçınmak koruyucu olur.

Aşılar

İBS'ye özel bir aşı yoktur. Çocukluk çağı aşı takvimindeki rutin aşılar, bağırsak enfeksiyonlarına ve diğer hastalıklara karşı genel koruma sağlar.

Tarama programları

İBS için toplumsal bir tarama testi bulunmaz. Çocuk doktoru, belirtileri değerlendirirken gerekli gördüğü tetkikleri yapar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kontrol edilmeyen ağrı ve tuvalet alışkanlıkları nedeniyle okul devamsızlığı artabilir.
• Çocuk ağrıdan korktuğu için yemekten kaçınabilir ve yetersiz beslenme görülebilir.
• Uzun süren belirtiler kaygı, stres ve depresyon riskini artırabilir.
• Aile içinde gerginlik ve çocuğun kendine güven sorunları gelişebilir.

Uzun vadeli görünüm

İBS, bağırsak dokusuna kalıcı zarar veren bir hastalık değildir. Doğru yönetim ve doktor takibiyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çocukların çoğu normal büyüme ve gelişmesine devam eder; ergenlik döneminde şikâyetler azalabilir. Bu süreçte sabırlı olmak, aile ve doktor iş birliği çok önemlidir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.