Huzursuz Bağırsak Sendromu (IBS): Kendi Kendine Bakım Rehberi

Genel Bakış

Huzursuz bağırsak sendromu (IBS), bağırsakların düzgün çalışmasını etkileyen yaygın bir sindirim sistemi rahatsızlığıdır. Karın ağrısı, gaz, şişkinlik, ishal veya kabızlık gibi belirtilere yol açar. Bağırsak dokusunda hasar veya iltihap yoktur; bu yüzden fonksiyonel bir hastalık olarak kabul edilir. Belirtiler rahatsız edici olabilir, ancak IBS bağırsakta kalıcı hasara veya kansere neden olmaz.

Evet, oldukça yaygındır. Dünya genelinde yetişkinlerin yaklaşık %10-15'ini etkiler. Türkiye'de de sindirim şikayetleriyle doktora başvuranlar arasında en sık görülen durumlardan biridir.

Her yaşta görülebilir, ancak genellikle 20-40 yaş arasında başlar. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görüldüğü bildirilmektedir. Ailede IBS öyküsü olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı ve kramplar
• Gaz ve şişkinlik hissi
• İshal veya kabızlık ya da dönüşümlü olarak her ikisi
• Dışkı yapma isteği ama yapamamak
• Dışkıda mukus (beyazımsı sümük) görülmesi
• Dışkılama sonrası geçebilen karın rahatsızlığı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda karın ağrısı, şişkinlik ve bağırsak alışkanlığında değişiklik şeklinde kendini gösterebilir.
• Çocuklar okul veya sosyal aktivitelerden kaçınabilir.
• Kilo kaybı, büyüme geriliği veya gece uykudan uyandıran belirtiler varsa mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda IBS belirtileri bağırsak tümörleri veya inflamatuar bağırsak hastalığı gibi durumlarla karışabilir.
• Kabızlık daha sık görülür; ancak kullanılan ilaçlar veya bağırsak tembelliği belirtileri artırabilir.
• Yeni ortaya çıkan bağırsak alışkanlığı değişiklikleri her zaman bir hekimle değerlendirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak hareketlerinin düzenlenmesinde bozukluk
• Bağırsaktaki sinirlerin aşırı duyarlı olması
• Stres ve anksiyete gibi psikolojik faktörler
• Bağırsaktaki doğal bakteri dengesinin bozulması
• Bazı yiyecek ve içeceklerin belirtileri tetiklemesi

Risk faktörleri

• Genç yaşta olmak
• Kadın olmak
• Ailede IBS öyküsü bulunması
• Yoğun stres veya travmatik yaşam olayları
• Daha önce geçirilmiş bağırsak enfeksiyonu

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli ve giderek kötüleşen karın ağrısı
• Rektal kanama veya dışkıda kan
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Gece uykudan uyandıran ishal veya ağrı
• Kansızlık veya demir eksikliği bulguları

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı, şişkinlik, ishal veya kabızlık haftalarca tekrarlıyorsa
• Bağırsak alışkanlıklarınızda belirgin bir değişiklik varsa
• Belirtiler günlük yaşamınızı veya işinizi aksatıyorsa
• Diyet ve yaşam tarzı değişikliklerine rağmen belirtiler kontrol altına alınamıyorsa

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, fizik muayene yapar. Tanı genellikle klinik öyküye dayanır. Uluslararası kabul gören kriterlere göre, son 3 ayda ayda en az 3 gün karın ağrısı olması ve bu ağrının dışkılama ile ilişkili olması gibi şartlar aranır. Tanı koymadan önce benzer belirtileri yapan diğer hastalıklar ekarte edilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri
• Dışkı testleri
• Gerekli görülürse kolonoskopi (bağırsak içinin ince bir kamerayla incelenmesi)
• Çölyak hastalığı veya gıda intoleransları için doktorun yönlendirmesiyle yapılan özel testler

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz belirtilerinizi ayrıntılı biçimde soracak, son birkaç ay içindeki bağırsak alışkanlıklarınızı öğrenmek isteyecektir. Gerekirse belirti günlüğü tutmanızı isteyebilir. Tanı ve tedavi planı için birkaç görüşme ve tetkik gerekebilir; bu normaldir.

Tedavi

IBS’nin tek ve kesin bir tedavisi yoktur. Ancak belirtilerin büyük çoğunluğu yaşam tarzı değişiklikleri ve kişiye özel bir planla kontrol altına alınabilir. Tedavinin temeli belirtileri tetikleyen faktörleri saptamak ve bunlardan kaçınmaktır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli saatlerde, küçük ve sık öğünler yemek
• Yağlı, baharatlı ve işlenmiş gıdalardan kaçınmak
• Kafein ve karbonatlı içecekleri sınırlamak
• Günde 1,5-2 litre su içmek
• Düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Nefes egzersizleri ve meditasyon gibi stres azaltma yöntemleri uygulamak
• Belirti günlüğü tutarak kişisel tetikleyicileri belirlemek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, belirtilerinizin türüne göre bağırsak hareketlerini düzenleyen, kabızlığı veya ishali hafifleten ya da karın ağrısını azaltan ilaçlar önerebilir. Bazı durumlarda bağırsak ve beyin arasındaki iletişimi dengelemek için düşük doz antidepresanlar da kullanılabilir. Bu ilaçların tümü doktor kontrolünde ve reçeteyle kullanılmalıdır. İlaçları eczacınıza veya doktorunuza danışmadan asla değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

IBS için cerrahi tedavi yoktur ve bağırsak ameliyatı belirtileri geçirmez. Belirtileri tamamen ortadan kaldırmak için ameliyat önerilmez.

Bu durumla yaşamak

IBS ile yaşam, belirtilerinizi tanıyıp tetikleyicilerden kaçınarak kolaylaşabilir. Planlı hareket etmek, dışarı çıkarken ihtiyaç duyabileceğiniz şeyleri yanınıza almak ve sosyal ortamlarda kaygıyı azaltmak için kendinize destek sistemleri kurmak önemlidir. Belirti günlüğü tutmak, hangi besinin veya durumun sizi tetiklediğini anlamanıza yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli ve düzenli uyku uyumak
• Haftanın çoğu günü tempolu yürüyüş veya egzersiz yapmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Gevşeme egzersizleriyle stresi yönetmek
• Belirti günlüğü tutarak kişisel tetikleyicileri öğrenmek

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdaları günlük beslenmenize kademeli olarak ekleyin; ancak bazı kişilerde kepek lifi belirtileri kötüleştirebilir. Bol su içmek ve düzenli egzersiz yapmak bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı olur. FODMAP adı verilen bazı karbonhidratlar (bağırsakta gaz ve şişlik yapabilen bazı şekerler) bazı kişilerde belirtileri tetikleyebilir. Bu nedenle bir diyetisyen eşliğinde bireysel bir beslenme planı oluşturmanız faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS ile yaşamak, sürekli karın ağrısı ve bağırsak alışkanlığındaki belirsizlikler nedeniyle kaygı ve depresyona yol açabilir. Stres hem beyin hem bağırsak yoluyla belirtileri artırabilir. Bu durum 'kafanızda olduğu' anlamına gelmez; bağırsak ve beyin arasındaki bağlantı güçlüdür. Psikolojik destek almak, gevşeme terapileri ve farkındalık çalışmaları hem zihinsel hem bağırsak sağlığınıza iyi gelir.

Önleme

IBS gelişimini tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak belirtilerin ortaya çıkmasını ve şiddetini azaltmak mümkündür. Sağlıklı ve düzenli beslenme, yeterli su içme, düzenli egzersiz yapma, stresten uzak durma ve belirtilerinizi tetikleyen yiyeceklerden kaçınma ile ataklar büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• IBS bağırsakta yapısal hasara veya kansere neden olmaz.
• Tedavi edilmediğinde belirtiler yaşam kalitesini ciddi biçimde düşürebilir.
• Kronik ağrı ve bağırsak alışkanlığı değişiklikleri kaygı, depresyon ve sosyal kaçınmaya yol açabilir.
• Uzun süreli ve şiddetli ishal, sıvı kaybına ve elektrolit dengesizliğine neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

IBS ile ilgili belirtiler zaman içinde değişkenlik gösterir. Çoğu kişi, uygun tedavi planı ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtilerini büyük ölçüde kontrol altına alabilir ve günlük yaşamına rahatça devam edebilir. Unutmayın, bu süreçte doktorunuzla iş birliği yapmak ve sabırlı olmak çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.