Huzursuz Bağırsak Sendromu (İBS): Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Genel Bakış

Huzursuz bağırsak sendromu, halk arasında İBS olarak da bilinir, kalın bağırsağın normal çalışmasını etkileyen yaygın bir sindirim rahatsızlığıdır. Bağırsaklarda yapısal bir hastalık olmamasına rağmen karın ağrısı, şişkinlik, ishal ve kabızlık gibi belirtilere yol açar. Bu bir hastalık değil, bağırsak ile beyin arasındaki iletişimin hassas şekilde çalıştığı bir durumdur.

Evet, çok sık görülür. Dünya genelinde yaklaşık her 10 kişiden 1’inde İBS belirtileri olduğu düşünülmektedir. Türkiye’de de sindirim polikliniklerine başvuruların önemli bir kısmını İBS oluşturur.

İBS her yaşta görülebilir, ancak en sık 20-40 yaş arasında başlar. Kadınlarda erkeklere oranla daha sık tanı konur. Ailede İBS öyküsü olanlarda ve stres, kaygı gibi ruhsal durumlar yaşayan kişilerde daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı ve kramplar; genellikle dışkılamadan sonra rahatlar
• Şişkinlik ve gaz
• İshal veya kabızlık ya da ikisinin dönüşümlü olması
• Dışkıda mukus (sümüksü beyaz-sarı tabaka) görülmesi
• Dışkılama sonrası tam boşalamamış hissi
• Belirtilerin stres, bazı yiyecekler veya adet dönemiyle artması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar karın ağrısını tam tarif edemeyebilir; daha çok karnım ağrıyor diye ağlayabilir.
• İshal veya kabızlık okul çağındaki çocuklarda sık görülür.
• Şişkinlik ve gaz nedeniyle çocuk karnında sıkışma hissedebilir.
• Belirtiler utanç yaratabilir; çocuk okula gitmek istemeyebilir veya sosyal etkinliklerden kaçınabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkin yaşlarda İBS ilk kez başladıysa belirtiler farklı bir hastalığın habercisi olabilir, bu yüzden mutlaka doktora danışılmalıdır.
• İleri yaşta daha çok kabızlık ön plandadır; ancak ağrı ve kilo kaybı ile birlikteyse dikkatle değerlendirilmelidir.
• Yaşlılarda bağırsak alışkanlığındaki değişiklikler, ilaç kullanımı veya başka sağlık sorunlarıyla karışabilir.
• Dışkıda kan, gece uyandıran ağrı ve istemsiz kilo kaybı varsa zaman kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• İBS’nin kesin nedeni bilinmemektedir; ancak bağırsaklarla beyin arasındaki iletişimin bozulduğu düşünülmektedir.
• Bağırsak duvarının normalden daha hassas olması nedeniyle normal gaz veya hareket bile ağrı olarak algılanabilir.
• Bağırsak hareketlerinin normalden hızlı veya yavaş olması ishal veya kabızlığa yol açabilir.
• Şiddetli bir bağırsak enfeksiyonu geçirmek, İBS belirtilerinin başlamasını tetikleyebilir.
• Bağırsaktaki doğal bakteri dengesindeki değişiklikler de rol oynayabilir.
• Stres ve duygusal durumlar belirtileri başlatabilir veya kötüleştirebilir.

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 20-40 yaş aralığında olmak
• Ailede İBS öyküsü bulunması
• Anksiyete, depresyon veya yoğun stres yaşamak
• Aşırı işlenmiş gıdalar, yağlı yiyecekler, kafein ve yapay tatlandırıcılar gibi tetikleyici besinleri sık tüketmek
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonu

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil veya öncelikli belirtilerden herhangi biri varsa
• Şiddetli karın ağrısı günlük hayatı engelliyorsa
• Dışkılama alışkanlığında ani ve kalıcı bir değişiklik varsa
• İlk kez 50 yaşından sonra başlayan sindirim şikayetleri varsa
• Kilo kaybı, kanama veya ateş gibi uyarı işaretleri varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İshal veya kabızlık haftalarca sürüyorsa
• Karın ağrısı ve şişkinlik yaşam kalitesini düşürüyorsa
• Belirtilerin stresle arttığını fark ediyorsanız
• Hangi yiyeceklerin sizi rahatsız ettiğini öğrenmek istiyorsanız
• İlaç veya diyet desteği almak istiyorsanız

Tanı

İBS’nin kesin bir testi yoktur. Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, fizik muayene yapar ve belirtilerinizin başka büyük bir hastalıktan kaynaklanmadığını doğrulamak için bazı testler isteyebilir. Tanı genellikle karın ağrısının dışkılama ile ilişkisi ve dışkılama sıklığı/yapısındaki değişiklikler gibi kriterlere dayanır.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı
• Çölyak hastalığını ekarte etmek için kan testi
• Enfeksiyon veya iltihap belirtilerini görmek için dışkı testi
• Gerekirse tiroid fonksiyon testleri
• İleri yaş veya uyarı işaretleri varsa kolonoskopi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizden belirtilerinizi, yeme alışkanlıklarınızı ve stres durumunuzu anlatmanızı isteyebilir. Bazı durumlarda birkaç hafta belirti günlüğü tutmanızı önerebilir. Muayene ve testler genellikle aynı gün içinde tamamlanabilir; ancak kolonoskopi yapılacaksa bağırsak temizliği için ön hazırlık gerekebilir. Tanı koymak zaman alabilir, bu normaldir.

Tedavi

İBS’yi tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavi yoktur; amaç belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir; beslenme, yaşam tarzı ve gerektiğinde ilaç desteği bir arada uygulanır. Doktorunuzla birlikte sizin için en uygun planı oluşturabilirsiniz.

Evde kişisel bakım

• Yemekleri az az ve sık sık yemek, ağır öğünlerden kaçınmak
• Yeterli su içmek, susuz kalmamak
• Düzenli egzersiz yapmak; yürüyüş bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı olabilir
• Stresi yönetmek; derin nefes, meditasyon veya hobilerle rahatlamak
• Aşırı gaz yapan yiyecekleri (soğan, lahana, gazlı içecekler gibi) sınırlamak
• Yemek günlüğü tutarak sizi rahatsız eden besinleri fark etmek
• Lifli gıdaları yavaş yavaş artırmak; bazı kişilerde çok lif belirtileri artırabilir

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize göre bağırsak hareketlerini düzenleyici, krampları azaltıcı veya kabızlık/ishal dengesini sağlayıcı ilaçlar önerebilir. Bazı kişilerde düşük FODMAP diyeti gibi özel bir beslenme planı diyetisyen eşliğinde uygulanabilir. Probiyotikler de bazı hastalarda rahatlama sağlayabilir, ancak kullanılacak ürünü doktorunuza veya eczacınıza danışarak seçmek gerekir. İlaçların isimleri ve dozları mutlaka doktorunuz tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İBS cerrahi tedavi gerektiren bir hastalık değildir; ameliyat belirtileri iyileştirmez. Bu nedenle İBS için cerrahi önerilmez.

Bu durumla yaşamak

İBS ile yaşamak bazı günler zor olabilir ancak planlı ve düzenli bir yaşam belirtileri azaltır. Sabahları yeterli uyuyun, düzensiz uyku bağırsak hareketlerini bozabilir. Tuvalete çıkma ihtiyacınızı ertelemeyin ve yanınızda rahatlatıcı bir şeyler bulundurun. Belirtilerinizin kontrol altında olduğu günlerde normal hayatınıza devam edebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku saatleri oluşturmak
• Günde en az 20-30 dakika yürüyüş veya hafif egzersiz yapmak
• Yemeklerden sonra kısa bir yürüyüş gaz ve şişkinliği azaltabilir
• Sigara ve aşırı alkolden kaçınmak
• Stresle baş etme tekniklerini öğrenmek
• Gevşeme egzersizleri ve nefes çalışmaları yapmak

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir diyet uygulayın; bol sebze, meyve ve tam tahıl tüketin. Lif miktarını kademeli olarak artırın çünkü birden artırmak şişkinlik yapabilir. Yağlı, kızarmış ve aşırı baharatlı yiyeceklerden kaçının. Kafein ve gazlı içecekleri sınırlayın. Egzersiz, stresi azaltır ve bağırsak hareketlerini düzenler; özellikle yoga ve yürüyüş faydalı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İBS, can sıkıcı ve utanç verici belirtilere yol açabileceği için kaygı ve depresyona zemin hazırlayabilir. Aynı şekilde kaygı da İBS belirtilerini artırabilir. Bu durum, 'bağırsak-beyin ekseni' olarak bilinen iki yönlü bir iletişimdir. Kendinizi kötü hissettiğinizde bir ruh sağlığı uzmanından destek almanız belirtilerinizi de iyileştirebilir. Unutmayın, İBS'yi 'stresten dolayı kafanızdasınız' diye yorumlamayın; bu tamamen gerçek bir durumdur ve yardım istemek güçlülüktür.

Önleme

İBS tam olarak önlenemez çünkü altta yatan mekanizma kişinin yapısıyla ilgilidir. Ancak belirtileri tetikleyen faktörleri tanıyıp uzak durarak atak sıklığını ve şiddetini azaltmak mümkündür. Düzenli uyku, sağlıklı beslenme ve stres yönetimi, atakların önlenmesinde en etkili yollardır.

Aşılar

İBS için koruyucu bir aşı yoktur.

Tarama programları

İBS için özel bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli doktor kontrolleri ve 50 yaş üzerinde kolon kanseri taraması (kolonoskopi gibi) genel bağırsak sağlığı için önemlidir. Bu taramaların zamanlaması için aile hekiminize veya gastroenteroloji uzmanınıza danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Belirtiler uzun süre devam ederse yaşam kalitesi ciddi şekilde azalabilir
• Sürekli karın ağrısı ve tuvalet kaygısı iş, okul ve sosyal hayatı etkileyebilir
• Bazı kişiler belirtileri tetikleyen yiyeceklerden kaçındığı için yetersiz beslenebilir
• Kaygı ve depresyon gelişme riski artabilir

Uzun vadeli görünüm

İBS rahatsız edici olabilir ancak bağırsaklarınıza kalıcı bir zarar vermez ve kanser riskini artırmaz. Çoğu insan doğru beslenme, stres yönetimi ve doktor desteğiyle belirtilerini önemli ölçüde kontrol altına alır. Belirtiler zamanla değişebilir; bazı dönemler iyi, bazı dönemler daha kötü olabilir. Yine de iyi bir tedavi planı ile günlük hayatınızı dolu dolu yaşamanız mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.