Hamilelikte Karaciğer Sağlığı

Genel Bakış

Hamilelik sırasında karaciğer bazı değişiklikler geçirebilir. Bazı özel durumlarda karaciğerin işleyişi bozulabilir. Bu sorunlar arasında gebelik kolestazı (safra akışının yavaşlaması), akut yağlı karaciğer hastalığı ve preeklampsi ile ilişkili karaciğer hasarı sayılabilir. Bu yazı, bu durumların belirtilerini, risklerini ve ne zaman doktora başvurmanız gerektiğini anlatır. Kesin tanı ve tedavi için mutlaka sağlık uzmanına danışmalısınız.

Hamilelikte karaciğer hastalıkları genel olarak nadirdir. Gebelik kolestazı her 100 hamileden yaklaşık 1'inde görülürken, akut yağlı karaciğer hastalığı çok daha nadirdir (yaklaşık 10.000 hamilede 1). Erken tanı hayat kurtarıcı olabilir.

Bu durumlar yalnızca hamile bireyleri etkiler ve çoğunlukla gebeliğin son üç ayında ortaya çıkar. İkiz gebelik, 35 yaş üstünde olmak, daha önce preeklampsi geçirmek veya ailede benzer öykü bulunması riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kaşıntı (özellikle avuç içi ve ayak tabanında, geceleri artabilir)
• Ciltte veya gözlerde sarılık
• Koyu renkli idrar ve açık renkli dışkı
• Sağ üst karın bölgesinde ağrı
• Bulantı, kusma ve iştahsızlık
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Şiddetli baş ağrısı, görme bozuklukları veya ellerde ve yüzde şişme (preeklampsi belirtileri olabilir)

Nedenler

Ana nedenler

• Hamilelik hormonlarının safra akışını yavaşlatması ve safra asitlerinin birikmesi (gebelik kolestazı)
• Karaciğer hücrelerinde yağ birikimi sonucu oluşan akut yağlı karaciğer hastalığı
• Preeklampsi veya HELLP sendromu gibi yüksek tansiyonla ilişkili durumlar
• Hamilelik sırasında geçirilen viral enfeksiyonlar (örneğin hepatit virüsleri)

Risk faktörleri

• Ailede gebelik kolestazı veya diğer karaciğer hastalıkları öyküsü
• İkiz veya daha fazla bebeğe hamile olmak
• Daha önce gebelik zehirlenmesi geçirmiş olmak
• Obezite veya aşırı kilo
• İleri yaş (35 ve üzeri) gebelik
• Tüp bebek tedavisi ile gebe kalmış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kaşıntı, özellikle avuç içi ve ayak tabanında başladıysa
• Cildinizde veya gözlerinizde sarılık fark ederseniz
• İdrarınız koyulaştıysa veya dışkınız açıldıysa
• Karın ağrısı, bulantı ve kusma yaşıyorsanız
• Şiddetli baş ağrısı ve görme bozukluğu varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli doğum öncesi kontrollerinizi aksatmayın.
• Doktorunuzun istediği kan ve idrar testlerini zamanında yaptırın.
• Önceki gebeliklerinizde karaciğer sorunu olduysa, bunu doktorunuza mutlaka söyleyin.

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Ardından karaciğer fonksiyonlarını değerlendirmek için kan testleri isteyecektir. Gerekirse ultrason ile karaciğer ve safra yolları görüntülenir.

Yapılabilecek testler

• Karaciğer enzim testleri (ALT, AST, GGT gibi)
• Bilirubin ve safra asidi düzeyi ölçümü
• Tam kan sayımı ve pıhtılaşma testleri
• İdrar tahlili (protein ve bilirubin kontrolü)
• Karaciğer ve safra kesesinin ultrason ile incelenmesi
• Gerektiğinde viral hepatit testleri

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle basit kan testleriyle başlar. Sonuçlara göre doktorunuz sizi daha ileri incelemeye yönlendirebilir veya takip planı hazırlar. Bazı durumlarda hastanede bir günlük izlem gerekebilir. Testler hakkında doktorunuza istediğiniz zaman soru sorabilirsiniz.

Tedavi

Tedavi, sorunun türüne ve gebelik haftasına göre değişir. Gebelik kolestazında kaşıntıyı ve safra asitlerini azaltmaya yönelik ilaçlar kullanılabilir. Akut yağlı karaciğer hastalığı gibi ciddi durumlarda en etkili tedavi bebeğin güvenli şekilde doğurtulmasıdır. Tedaviyi belirleme yetkisi yalnızca doktorunuzdadır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği tüm kontrollere düzenli gitmek
• Kaşıntıyı hafifletmek için serin duş almak, pamuklu giysiler giymek ve cildi nemlendirmek
• Günde yeterince su içmek
• Alkol ve sigaradan tamamen uzak durmak
• Bebeğin hareketlerini düzenli olarak takip etmek
• Gerektiğinde dinlenmek ve ağır kaldırma gibi zorlayıcı işlerden kaçınmak

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz duruma göre safra asidi seviyelerini düşüren ilaçlar, steroidler veya gebeliğin sonlandırılması için doğum eyleminin başlatılması gibi seçenekleri değerlendirebilir. Kullanılan ilaçlar yalnızca doktor gözetiminde ve önerildiği şekilde kullanılmalıdır. Doz ve süreyle ilgili kararları mutlaka doktorunuz verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren karaciğer veya safra yollarından kaynaklanan bir taş ya da tıkanıklık varsa cerrahi müdahale gerekebilir. Böyle bir durumda hangi işlemin yapılacağına ve zamanının ne olduğuna kadın doğum ve sindirim sistemi uzmanları birlikte karar verir.

Bu durumla yaşamak

Hamilelikte karaciğer sorunu yaşamak endişe verici olabilir, ancak doğru takip ve tedaviyle normal bir hamilelik geçirmek mümkündür. Vücudunuzun sinyallerine dikkat edin, yeni bir belirti fark ettiğinizde doktorunuza bildirin ve kendinizi dinlendirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara, alkol ve doktor önerisi olmayan bitkisel ürünlerden kaçının
• Yeterli uyku alın; gün içinde kısa dinlenmeler yapın
• Yürüyüş gibi hafif egzersizleri doktor onayıyla yapın
• Kaşıntıyı artırabilecek sıcak ortamlardan ve dar kıyafetlerden uzak durun
• Stresten uzak durmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıllar ve kaliteli proteinlerden oluşan dengeli bir diyet önerilir. Yağlı, kızartılmış ve işlenmiş gıdaları sınırlayın. Bol su için. Doktorunuzun uygun gördüğü hafif egzersizler (örneğin günlük 20-30 dakika yürüyüş) genellikle güvenlidir. Herhangi bir özel diyet veya egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu tür bir tanı, kaygı ve korkuya neden olabilir. Duygularınızı eşinizle, ailenizle veya sağlık ekibinizle paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikologdan destek almak duygularınızla başa çıkmanıza yardımcı olabilir. Unutmayın, sağlıklı bir anne adayı duygusal olarak da desteklenmelidir.

Önleme

Bazı karaciğer sorunları tamamen önlenemez, çünkü hamilelik sırasında hormonal değişimlere bağlı olarak gelişirler. Ancak düzenli doğum öncesi kontroller, sağlıklı beslenme ve önerilen testlerin yapılması, hastalığın erken fark edilmesine ve ciddi sorunların önlenmesine yardımcı olur. Doktorunuz, riskinize göre bazı koruyucu önlemler önerebilir.

Aşılar

Hepatit gibi karaciğeri etkileyen enfeksiyonlara karşı gebelik öncesi aşılarınızı yaptırmanız önerilir. Gebelik döneminde aşı yaptırmadan önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız.

Tarama programları

Gebelik takibinde rutin olarak karaciğer fonksiyon testleri yapılmayabilir. Ancak herhangi bir belirti veya risk faktörü varsa doktorunuz bu testleri isteyebilir. Kan ve idrar testlerinizi zamanında yaptırmanız erken tanı için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Karaciğer hasarının ilerlemesi
• Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riski
• Bebeğin gelişiminde gerilik
• Doğum sırasında veya sonrasında aşırı kanama
• Anne için hayatı tehdit eden karaciğer veya böbrek yetmezliği

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile hamilelikte görülen karaciğer sorunlarının büyük çoğunluğu başarıyla yönetilebilir. Gebelik sona erdikten sonra bu sorunların çoğu geriler. Doktorunuzun önerilerine uyarak sağlıklı bir doğum ve iyileşme süreci geçirmeniz mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.