İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) ile Yaşam

Genel Bakış

İrritabl bağırsak sendromu, bağırsağın yapısında herhangi bir hasar olmamasına rağmen bağırsak hareketlerinin ve işlevlerinin düzgün çalışmadığı bir durumdur. Genellikle karın ağrısı, şişkinlik, ishal ve kabızlık gibi belirtilerle kendini gösterir. Beyin ve bağırsak arasındaki iletişimdeki aksaklıklar nedeniyle bağırsaklar normalden daha hassas hale gelir.

Evet, oldukça yaygındır. Toplumda yaklaşık her 10 kişiden 1-2'sinde İBS görülebileceği tahmin edilmektedir.

Her yaşta görülebilmekle birlikte en sık 20-40 yaş arasındaki genç erişkinlerde başlar. Kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı veya kramplar, genellikle dışkılamayla hafifler
• Şişkinlik ve gaz
• İshal, kabızlık veya dönüşümlü olarak her ikisi
• Ani tuvalet ihtiyacı veya bağırsağın tam boşalmadığı hissi
• Dışkıda yapışkan, mukus benzeri akıntı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda İBS belirtileri genellikle karın ağrısı ve şişkinlik olarak ortaya çıkar.
• İshal, kabızlık veya okul gibi stresli durumlarla artan bağırsak alışkanlığı değişiklikleri görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta İBS belirtileri benzerdir, ancak kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar belirtileri değiştirebilir.
• Bu yaş grubunda karın ağrısı veya bağırsak alışkanlığı değişikliği daha ciddi bir sağlık sorununun habercisi olabileceğinden mutlaka doktora danışılmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Beyin ve bağırsak arasındaki iletişimdeki dengesizlik
• Bağırsak hareketlerinin normalden hızlı veya yavaş olması
• Bağırsak duvarının gaza ve dışkıya aşırı duyarlı olması
• Geçirilmiş bir bağırsak enfeksiyonu sonrası oluşan hassasiyet
• Stres, kaygı ve duygusal etkenler

Risk faktörleri

• Stresli yaşam olayları
• Ailede İBS öyküsü bulunması
• İnek sütü, buğday gibi bazı yiyeceklere karşı hassasiyet
• Anksiyete veya depresyon öyküsü
• Kadın olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Gece uykudan uyandıran ishal veya karın ağrısı
• Dışkıda kan görülmesi
• İstemsiz kilo kaybı
• 50 yaşından sonra yeni başlayan belirtiler

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı, şişkinlik, ishal veya kabızlık haftalarca sürüyorsa
• Belirtiler günlük iş, okul veya sosyal yaşamınızı etkiliyorsa
• Daha önce uygulanan tedavi belirtileri kontrol altına almıyorsa

Tanı

İBS tanısı koymak için önce benzer belirtilere yol açabilecek diğer hastalıklar ekarte edilir. Doktorunuz belirtilerinizi dinler, fizik muayene yapar ve bazı tetkikler isteyebilir. Belirtileriniz tipikse, tanı için ayrıntılı testlere gerek kalmadan da klinik değerlendirme yeterli olabilir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı
• Dışkı testleri
• Çölyak hastalığı için kan testi
• Gerekli görülürse tiroid fonksiyon testleri
• Şüpheli durumlarda kolonoskopi (bağırsağın kamera ile incelenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz belirtilerin süresini, sıklığını, dışkılama alışkanlıklarınızı ve tetikleyici görünen durumları soracaktır. Bu görüşme ve tetkikler sonucunda tanı netleşir. Tanı konulduktan sonra size özel bir tedavi ve yaşam tarzı planı hazırlanır.

Tedavi

İBS'yi tamamen ortadan kaldıran kesin bir tedavi yoktur, ancak belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, bağırsak alışkanlığını düzenlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Kişiye özel olarak beslenme, yaşam tarzı ve gerektiğinde ilaç tedavisi bir arada planlanır.

Evde kişisel bakım

• Yemekleri küçük porsiyonlar halinde ve düzenli aralıklarla yemek
• Bol su içmek ve lifli gıda tüketimini giderek artırmak
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri, yürüyüş veya meditasyon denemek
• Belirtilerinizi takip etmek ve hangi yiyeceklerin tetiklediğini bulmak için yemek günlüğü tutmak
• Kafein, alkol ve gaz yapan yiyecekleri sınırlamak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerin türüne göre bağırsak hareketlerini düzenleyen, krampları hafifleten veya ishal ve kabızlığı kontrol eden ilaç önerilebilir. Bazı durumlarda bağırsak-beyin etkileşimini düzenlemek amacıyla düşük dozda antidepresan ilaçlar da kullanılabilir. Tedavide kullanılan ilaçlar yapısal bir hastalık olmadığı için bağışıklık sistemini baskılamaz. Hangi ilacın sizin için uygun olduğunu yalnızca doktorunuz belirlemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İBS tedavisinde ameliyat gerekmez. Cerrahi yalnızca İBS'ye eşlik eden başka bir bağırsak hastalığı olması durumunda düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

İBS ile yaşarken belirtileri kontrol altında tutmak için günlük yaşamınızda bazı düzenlemeler yapabilirsiniz. Seyahat planlarken ve toplantı gibi sosyal ortamlarda tuvalete kolay ulaşabileceğiniz yerleri tercih etmek size kendinizi daha güvende hissettirebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli ve düzenli uyumak
• Haftanın çoğu günü düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Gevşeme teknikleri veya hobi edinerek stresi azaltmak
• Sigara içmemek
• Belirtilerinizi tetikleyen durumlardan kaçınmak

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve düzenli beslenmek, İBS belirtilerini azaltabilir. Yağlı, çok baharatlı, işlenmiş gıdalar ve aşırı kafein bazı kişilerde yakınmaları artırabilir. Haftanın çoğu günü 30 dakikalık yürüyüş yapmak bağırsak hareketlerini düzenlemeye ve stresi azaltmaya yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İBS, bağırsak ile beyin arasındaki güçlü bağlantı nedeniyle duygusal durumunuzdan etkilenir. Kaygı üzüntü ve stres belirtileri artırabilir. Bu durumla başa çıkmak için psikolojik destek almak belirtileri hafifletebilir. Kendinizi yalnız hissetmeyin; bu durumla yaşayan birçok kişi vardır.

Önleme

İBS'yi tamamen önlemek mümkün olmasa da, bilinen tetikleyicilerden kaçınmak ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek belirtilerin sıklığını ve şiddetini azaltabilir.

Aşılar

İBS'ye karşı koruyan özel bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

İBS için topluma yönelik bir tarama testi önerilmez. Ancak düzenli doktor kontrolleri, benzer belirtilere yol açabilecek diğer hastalıkların erken fark edilmesine yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Günlük aktivitelerin ve iş veya okul yaşamının aksaması
• Sosyal ortamlardan kaçınma ve yalnızlaşma
• Anksiyete ve depresyon riskinde artış
• Uyku problemleri
• Yaşam kalitesinin belirgin şekilde düşmesi

Uzun vadeli görünüm

İBS tedavi edilemeyen bir durum olsa bile, belirtiler doğru stratejilerle büyük ölçüde hafifletilebilir. Çoğu insan yaşam kalitesini artırarak iş, okul ve sosyal hayatına devam edebilir. Unutmayın: İBS tehlikeli bir hastalık değildir ve doğru destekle yönetilebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Foundation for Gastrointestinal Disorders (IFFGD) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Gastroenteroloji Derneği ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.