Pankreas ile Yaşam

Genel Bakış

Pankreas yetmezliği, pankreasın yediklerinizi sindirmek için yeterli enzim üretemediği durumdur. Bu nedenle yağlar, proteinler ve karbonhidratlar yeterince sindirilemez ve emilemez. Halk arasında 'pankreas ile yaşam' olarak bilinen bu durum, doğru tedavi ve beslenme yönetimiyle kontrol altına alınabilir.

Pankreas yetmezliği, toplumda nadir görülmekle birlikte; kronik pankreatit, kistik fibrozis veya pankreas ameliyatı geçiren kişilerde daha sık saptanır.

Her yaşta görülebilir. Kronik pankreatit kaynaklı yetmezlik genellikle 30-60 yaş arası erkeklerde daha sık gözlenir. Çocuklarda ise genellikle kistik fibrozis gibi doğuştan gelen hastalıklarla ilişkilidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yağlı, kötü kokulu ve tuvalete yapışan dışkı
• İstemsiz kilo kaybı
• Üst karında ağrı ve şişkinlik
• Sık gaz çıkarma
• Yemek sonrası mide dolgunluğu ve hazımsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ve kilo alımında gerilik
• Yağlı dışkılama (bezlerin temizlenmesi zorlaşır)
• Karın ağrısı atakları
• İştahsızlık ve huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha belirgin kilo kaybı ve kas erimesi
• Güçsüzlük, denge kaybı ve düşme riski
• İshal bazen hafif seyreder ve fark edilmeyebilir
• Beslenme yetersizliğine bağlı halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Kronik pankreatit (uzun süreli pankreas iltihabı)
• Kistik fibrozis (doğuştan gelen kalıtsal hastalık)
• Pankreas kanalını tıkayan tümör, taş veya darlıklar
• Pankreasın bir kısmının cerrahi olarak çıkarılması

Risk faktörleri

• Aşırı ve uzun süreli alkol kullanımı
• Sigara içmek
• Ailede pankreas hastalığı öyküsü
• Otoimmün pankreatit
• Kanda aşırı trigliserit (yağ) yüksekliği

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Birkaç gündür geçmeyen şiddetli karın ağrısı
• Dışkıda kan veya siyah dışkı fark edilmesi
• Günlük yaşamı etkileyen sürekli ishal
• Açıklanamayan hızlı kilo kaybı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir gelen şişkinlik ve aşırı gaz
• Dışkıların sürekli olarak yağlı ve zor sifonlanması
• Yemeklerden sonra tetiklenen karın ağrısı
• Ailede pankreas hastalığı öyküsü varsa genel kontrol

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, karın bölgenizi muayene eder, ardından kan ve dışkı testleriyle pankreas fonksiyonunu değerlendirir. Gerekirse görüntüleme yöntemleriyle pankreasın yapısına bakılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: pankreas enzimleri, vitamin ve protein düzeyleri
• Dışkıda fekal elastaz testi (pankreasın enzim üretimini gösterir)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) görüntüleme
• Ultrasonografi (bazı durumlarda)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde aç karnına kan vermeniz ve dışkı örneği hazırlamanız gerekebilir. Görüntüleme genellikle ağrısızdır ve işlemler ayakta yapılabilir.

Tedavi

Tedavinin amacı, pankreasın eksik bıraktığı sindirim görevini dışarıdan desteklemek ve altta yatan nedeni yönetmektir. Tedavi planı kişiye özeldir; belirtileri azaltmak ve kilo kaybını önlemek ana hedeftir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği enzim ilaçlarını yemeklerle birlikte, tarif edildiği şekilde kullanmak
• Günde 4-6 küçük ve dengeli öğün planlamak
• Çok yağlı besinlerden kaçınmak, ancak yağı tamamen kesmeden diyetisyen eşliğinde dengelemek
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Düzenli kilonuza dikkat etmek

Tıbbi tedaviler

Standart tedavi, pankreatik enzim replasman tedavisi adı verilen sindirim enzimlerini içerir. Bunların dozu kişinin beslenmesine ve yaşına göre hekim tarafından belirlenir. Ayrıca A, D, E ve K vitamini eksiklikleri görülebileceği için, gerekirse takviye önerilir. Kullanılan ilaçların isimleri ve dozu ancak bir hekim tarafından düzenlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Pankreas yetmezliğinin kendisi için genellikle ameliyat gerekmez. Ancak pankreas kanalını tıkayan bir taş veya tümör gibi altta yatan sorun varsa, cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Bu karar uzman ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Pankreas yetmezliğiyle yaşayan kişiler, tedavi ve diyet kurallarına uyduklarında günlük yaşamlarını büyük ölçüde normal şekilde sürdürebilir. Önemli olan takipleri aksatmamak ve oluşabilecek yeni belirtileri hemen hekime bildirmektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkolü tamamen bırakmak
• Sigarayı bırakmak
• Enzim ilacını yanınızda taşımak ve planlı öğünler düzenlemek
• Başka bir hastalık nedeniyle doktora gittiğinizde pankreas hastalığınızı hatırlatmak
• Düzenli doktor kontrolünden geçmek

Diyet ve egzersiz

Pankreasla yaşamın en önemli parçası beslenmedir. Bir diyetisyenin önerileriyle yeterli kalori, protein ve vitamin alımı sağlanmalıdır. Yemek sonrası yürüyüş gibi hafif egzersiz sindirimi destekler; ağır aktiviteler için doktorunuza danışmalısınız.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı, üzüntü ve stres yaratabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak ve sevdiklerinizle paylaşmak süreci kolaylaştırır. Yaşamınızı etkileyen depresyon belirtileri hissederseniz mutlaka bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Unutmayın, kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceleriniz olursa hemen 112'yi veya ülkenizdeki kriz destek hattını arayın.

Önleme

Pankreas yetmezliği her zaman tamamen önlenemese de, altta yatan nedenler biliniyorsa risk azaltılabilir. Özellikle alkol ve sigaradan uzak durmak, sağlıklı kiloyu korumak ve pankreatit ataklarını tedavi ettirmek korunmaya yardımcı olur.

Aşılar

Pankreas yetmezliğini doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır; ancak grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşılar genel sağlığı destekleyerek hastaneye yatış riskini azaltabilir.

Tarama programları

Bu hastalık için toplumsal bir tarama programı yoktur. Ailede pankreas hastalığı öyküsü olan kişilerin, belirti olmasa da düzenli doktor kontrolüne gitmesi önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciddi kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Yağda çözünen vitamin (A, D, E, K) eksiklikleri
• Demir ve çinko gibi mineral eksiklikleri
• Osteoporoz (kemik erimesi)
• Kronik ishale bağlı ciddi sıvı ve elektrolit kaybı

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle çoğu kişi belirtilerini kontrol altına alır, kilosunu korur ve günlük işlerine döner. Hastalık farklı nedenlerle farklı seyredebilir; ancak günümüzde pankreasla yaşamak çok daha kolaydır. Gelişen tıbbi destek sayesinde umut vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.