Uzun Süreli Kaygı (Anksiyete)

Genel Bakış

Uzun süreli anksiyete, günlük hayatı etkileyen, haftalarca veya aylarca süren aşırı endişe ve korku halidir. Herkes zaman zaman kaygı yaşar, ancak bu durum sürekli ve şiddetli olduğunda bir sağlık sorunu olabilir. Kaygı, vücudun bir uyaran karşısında verdiği doğal bir tepkidir, ama kontrol edilemez hale geldiğinde rahatsız edici olabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Dünya genelinde her 10 kişiden yaklaşık 1'i hayatının bir döneminde kaygı sorunu yaşar. Türkiye'de de sık görülen ruhsal sağlık sorunlarından biridir.

Her yaşta, her cinsiyette ve her toplum kesiminde görülebilir. Bazı insanlar için belirli bir nedene bağlı olabilir, bazılarında ise belirgin bir sebep olmadan başlar. Özellikle yoğun yaşam stresi yaşayanlarda, ailede kaygı öyküsü olanlarda ve daha önce zorlu olaylardan geçenlerde daha sık ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli endişe ve kötü bir şey olacağı hissi
• Huzursuzluk, gerginlik veya olaylara karşı tetikte olma
• Kalp çarpıntısı, terleme ve titreme
• Yorgunluk ve uyku sorunları
• Odaklanmakta zorluk
• Kaslarda gerginlik ve ağrılar

Çocuklarda belirtiler

• Okul başarısında düşüş
• Aşırı endişe nedeniyle arkadaş edinmekte zorlanma
• Karın ağrısı veya baş ağrısı gibi bedensel yakınmalar
• Uyumak istememe veya kabuslar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşme korkusu veya sağlıkla ilgili aşırı endişe
• Bellek sorunları gibi görünen dikkat dağınıklığı
• Günlük aktivitelere ilgi kaybı
• Uyku düzeninde bozulma

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süreli stres (iş, okul, aile sorunları)
• Beyindeki kimyasal dengedeki değişiklikler
• Kalıtımsal (ailesel) yatkınlık
• Travmatik yaşam olayları (kaza, kayıp, ihmal)
• Kronik hastalıklar veya ağrı

Risk faktörleri

• Ailede anksiyete bozukluğu öyküsü
• Çocuklukta zor deneyimler
• Aşırı mükemmeliyetçi kişilik yapısı
• Madde kullanımı veya alkol
• Tiroid hastalığı gibi bazı sağlık sorunları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kaygı nedeniyle günlük görevleri yerine getiremiyorsanız
• Kendinize veya başkalarına zarar vermeyi düşünüyorsanız
• Şiddetli panik ataklar geçiriyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaygınız 1-2 haftadan uzun sürüyorsa
• Uyku, iştah veya ilişkilerinizi bozuyorsa
• Doktorunuza danışarak yardım almak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, size bazı sorular sorar ve sizi değerlendirir. Anksiyete teşhisi genellikle bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılır. Belirtilerin başka bir sağlık sorunundan kaynaklanmadığından emin olmak için bazı testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene
• Kan testleri (tiroid ve vitamin düzeyleri gibi)
• Psikolojik değerlendirme ve anketler

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size sadece sorular soracak ve yakınmalarınızı dinleyecek. Bu görüşme sırasında kendinizi rahat hissetmeniz önemli. Gereksiz testler yapılmaz; belirtileriniz başka bir sağlık sorunundan kaynaklanmıyorsa, tanı koyulabilir.

Tedavi

Uzun süreli anksiyetenin tedavisinde amaç, kaygı belirtilerini azaltmak ve günlük yaşama devam etmenizi sağlamaktır. Tedavi planı kişiye özeldir; çoğu zaman terapi, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde ilaç desteği bir arada kullanılır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli uyku alışkanlığı edinin
• Derin nefes egzersizleri veya gevşeme teknikleri deneyin
• Kafein ve alkolü azaltın
• Sevdiklerinizle konuşun, duygularınızı paylaşın
• Güvendiğiniz aktivitelere vaktinizi ayırın

Tıbbi tedaviler

Psikoterapi (konuşma terapisi) özellikle bilişsel davranışçı terapi, kaygıyı yönetmede oldukça etkilidir. Doktorunuz gerekli görürse, kaygıyı dengeleyen ilaçlar da reçete edebilir. İlaçların adını ve dozunu doktorunuz belirler; kimseye öneri olarak verilmez.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi bir tedavi yöntemi mevcut değildir.

Bu durumla yaşamak

Kaygıyla yaşamak, belirtileri tanımayı ve tetikleyicilerden kaçınmayı öğrenmektir. Küçük adımlarla plan yapın, kendinize karşı nazik olun. Her gün yapabileceğiniz küçük hedefler belirlemek, baş etme gücünüzü artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün kısa yürüyüşler yapın
• Stresli durumlardan ve gergin ortamlardan uzak durun
• Günlük rutin oluşturun
• Zihninizi dinlendirecek aktiviteler bulun (kitap, müzik, hobi)

Diyet ve egzersiz

Sade ve düzenli beslenme, kan şekerinizin dengede kalmasına yardımcı olur. Bol su için. Kafein ve şekerli içecekleri azaltın. Haftada birkaç kez yapılan hafif egzersiz (yürüyüş, yoga, yüzme) kaygıyı azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süreli kaygı, depresyon, sosyal çekilme ve uyku sorunlarına yol açabilir. Kendinizi yorgun, umutsuz veya izole hissetmeniz normaldir, ancak bu durumda destek almak önemlidir.

Önleme

Kesin olarak önlenemese de, stres yönetimi, düzenli egzersiz ve sağlıklı yaşam tarzı, kaygı bozukluğu gelişme riskini azaltabilir. Erken belirtilerde yardım aramak, daha büyük sorunları önleyebilir.

Aşılar

Kaygıyı önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Yaygın bir tarama testi yoktur; doktorunuz belirtilerinize göre değerlendirme yapar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Depresyon ve diğer ruhsal sağlık sorunları
• Sosyal ilişkilerde bozulma
• İş ve okul yaşamında başarısızlık
• Alkol ve madde kullanımı riskinde artış
• Kalp hastalıkları ve sindirim sorunları gibi fiziksel sağlık problemleri

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, uzun süreli anksiyete tedavi edilebilir bir durumdur. Kişilerin büyük çoğunluğu terapi ve destekle belirtilerini kontrol altına alır ve normal bir hayat sürdürebilir. Erken yardım iyileşmeyi hızlandırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.