lung that comes and goes

Genel Bakış

Bazı akciğer rahatsızlıkları vardır ki belirtileri gelir ve gider. Yani kişi bazı zamanlar rahat nefes alırken, bazı zamanlar öksürük, hırıltı veya nefes darlığı yaşayabilir. Bu durumun en yaygın örneği astımdır. Astımda hava yolları daralır ve iltihaplanır, bu da belirtilerin ataklar halinde ortaya çıkmasına neden olur. Ataklar arasında kişi kendini tamamen iyi hissedebilir.

Evet, oldukça yaygındır. Dünyada milyonlarca insanı etkileyen astım, Türkiye'de de sık görülen bir solunum yolu hastalığıdır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Genellikle çocukluk çağında başlar, ancak erişkinlerde de ilk kez ortaya çıkabilir. Ailede astım veya alerji öyküsü olanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aralıklı olarak gelen öksürük (özellikle gece veya sabah erken saatlerde)
• Göğüste hırıltı veya ıslık sesi
• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken veya koşarken çabuk yorulma
• Gece uykudan öksürükle uyanma
• Nefes alırken burun kanatlarının hareket etmesi
• Beslenme sırasında zorlanma (bebeklerde)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı günlük işleri yapmayı zorlaştırabilir
• Yorgunluk ve halsizlik
• Öksürük bazen balgamlı olabilir
• Mevsim değişikliklerinde veya enfeksiyonlarda belirtiler kötüleşebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarının iltihaplanması ve daralması (en sık astıma bağlı)
• Alerjik reaksiyonlar (polen, ev tozu akarı, hayvan tüyü gibi)
• Enfeksiyonlar (soğuk algınlığı, grip)
• Egzersiz veya fiziksel efor
• Soğuk hava veya hava kirliliği

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü olması
• Çocuklukta sık geçirilen solunum yolu enfeksiyonları
• Sigara dumanına maruz kalmak (pasif içicilik dahil)
• Obezite
• Mesleki nedenler (toz, kimyasal buharlar, duman)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' başlığında belirtilen durumlardan herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Nefes darlığınız giderek kötüleşiyorsa ve dinlenirken geçmiyorsa acile başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürük, hırıltı veya nefes darlığınız ilk kez ortaya çıktıysa bir göğüs hastalıkları uzmanına başvurun.
• Belirtileriniz sık sık tekrarlıyor veya yaşam kalitenizi etkiliyorsa doktorunuza danışın.
• Düzenli kontrollerinizi yaptırın ve doktorunuzun önerdiği tedavi planına uyun.

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, ailenizde astım veya alerji olup olmadığını sorar ve solunum testleri yapar. Kesin tanı için genellikle birkaç farklı test bir arada kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (SFT): Ciğerlerinizin ne kadar hava alıp verdiğini ölçer.
• Alerji testleri (deri veya kan testi): Belirtilerinize neden olan alerjenleri belirler.
• Akciğer grafisi: Diğer akciğer hastalıklarını ekarte etmek için çekilir.
• Zirve akım (peak flow) ölçümü: Evde kullanabileceğiniz basit bir cihazla solunum hızınızı günlük takip eder.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz sizden bir süre belirti günlüğü tutmanızı isteyebilir. Testler ağrısızdır ve çoğunlukla birkaç dakika sürer. Sonuçlara göre doktorunuz size en uygun tedavi planını hazırlayacaktır.

Tedavi

Tedavinin amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve normal bir yaşam sürmenizi sağlamaktır. Tedavi genellikle ilaçlarla ve tetikleyicilerden kaçınarak yapılır. Her hasta için tedavi planı kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicilerinizi (polen, toz, sigara dumanı, soğuk hava) öğrenin ve mümkün olduğunca uzak durun.
• Doktorunuzun önerdiği kurtarıcı ilacı her zaman yanınızda taşıyın.
• Grip ve zatürre aşılarınızı ihmal etmeyin.
• Sağlıklı beslenin, düzenli egzersiz yapın (doktorunuz onaylarsa).
• Stresten kaçının, gevşeme teknikleri öğrenin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genel olarak iki tür ilaç kullanılır. Birincisi, atak anında hızlı rahatlama sağlayan kısa etkili solunum yolu açıcı ilaçlar (kurtarıcı ilaçlar). İkincisi, hava yollarındaki iltihabı azaltarak atakları önleyen düzenli kullanılan koruyucu ilaçlardır. Bu ilaçların bir kısmı solunum yoluyla (inhaler) alınır. Gerekirse doktorunuz ağızdan alınan ilaçlar da reçete edebilir. İlaçların dozu ve sıklığı hastalığın şiddetine göre doktor tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gelip geçen akciğer sorunları için cerrahi tedavi genellikle gerekmez. Çok nadir durumlarda (örneğin ilaca dirençli şiddetli astımda) bronşiyal termoplasti gibi işlemler uygulanabilir, ancak bu karar mutlaka bir göğüs hastalıkları uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Gelip geçen akciğer sorunu olan çoğu kişi doğru tedavi ile günlük aktivitelerini rahatça yapabilir. Atakları önlemek için tetikleyicilerden kaçınmak ve ilaçları düzenli kullanmak önemlidir. Bir atak sırasında sakin kalmaya çalışın, dik oturun, kurtarıcı ilacınızı kullanın ve belirtiler geçmezse doktorunuzun talimatlarına uyun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Evinizdeki toz, küf ve hayvan tüylerini azaltmak için önlemler alın.
• Egzersiz yapmayı bırakmayın, ancak atak başlarsa durun ve dinlenin.
• Şiddetli soğuk havalarda ağzınızı atkıyla kapatarak nefes alın.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek, vücut direncini artırarak atakları azaltabilir. Aşırı kilo almak solunumu zorlaştırabileceğinden ideal kilonuzu koruyun. Düzenli yürüyüş veya yüzme gibi hafif egzersizler akciğer kapasitesini artırır. Egzersiz öncesi doktorunuz önerdiyse kurtarıcı ilacı kullanmak atak riskini azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli olarak nefes darlığı yaşama korkusu kaygıya neden olabilir. Ataklar kontrol altına alındıkça bu endişe azalır. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak faydalı olabilir. Unutmayın, bu durum sizin karakterinizle ilgili değil, tıbbi bir sorundur.

Önleme

Tamamen önlenemez, ancak tetikleyicilerden kaçınarak ve düzenli tedavi ile belirtilerin sıklığı ve şiddeti büyük ölçüde azaltılabilir. Bebeklikte anne sütü alımı ve sigara dumanından uzak tutulması astım riskini azaltabilir.

Aşılar

Grip ve zatürre (pnömokok) aşıları, bu enfeksiyonların astım ataklarını tetiklemesini önlemek için önerilir. Aşı takviminiz için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Astım için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailede astım veya alerji öyküsü olan kişilerin, belirtiler ortaya çıkmadan önce bir göğüs hastalıkları uzmanına danışması faydalı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma
• Sık ve şiddetli ataklar, hastaneye yatış gereksinimi
• Uykusuzluk, yorgunluk, günlük aktivitelerde kısıtlama
• Nadir de olsa hayatı tehdit eden ağır ataklar (astım krizi)

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, günümüzde gelip geçen akciğer sorunları çok iyi yönetilebilmektedir. Doğru tedavi ve düzenli kontrollerle çoğu kişi atakları kontrol altına alabilir, spor yapabilir, işine gidebilir ve kaliteli bir yaşam sürebilir. Tedaviye erken başlanması ve düzenli takip, uzun vadeli akciğer sağlığı için en önemli faktördür.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.