Pankreas: Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Genel Bakış

Pankreas, midenizin arkasında, karın boşluğunun üst kısmında yer alan bir organdır. Görevi, yediğiniz besinleri sindirmeye yardımcı olan enzimler üretmek ve kan şekerini düzenleyen insülin gibi hormonları salgılamaktır. Pankreas hastalandığında sindirim ve kan şekeri dengesi bozulabilir, bu da çeşitli belirtilere yol açabilir.

Pankreas hastalıkları kalp hastalığı kadar yaygın değildir. Ancak pankreatit (pankreas iltihabı) özellikle safra taşı olan veya çok fazla alkol kullanan yetişkinlerde görülür. Pankreas kanseri ise daha nadirdir.

Akut pankreatit her yaşta görülebilir, ancak en sık 40-60 yaş arası yetişkinlerde ortaya çıkar. Kronik pankreatit genellikle 30-40 yaşlarında, erkeklerde biraz daha fazla görülür. Pankreas kanseri çoğunlukla 60 yaş üzerindeki kişilerde teşhis edilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın üst kısmında, bazen sırta vuran ağrı
• İstemsiz kilo kaybı
• Bulantı ve kusma
• Şişkinlik ve hazımsızlık
• Yağlı, kötü kokulu dışkı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda pankreas sorunları nadirdir; ancak tekrarlayan karın ağrısı, büyüme geriliği ve yağlı dışkı görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta ciltte ve gözlerde sarılık, yeni başlayan şeker hastalığı, açıklanamayan kilo kaybı ve karın ağrısı pankreas yönünden dikkatle değerlendirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Safra taşlarının pankreas kanalını tıkaması
• Uzun süre ve aşırı miktarda alkol kullanımı
• Kandaki trigliserid (yağ) düzeyinin çok yüksek olması
• Otoimmün pankreatit (bağışıklık sisteminin pankreasa saldırması)
• Genetik yatkınlık

Risk faktörleri

• Alkol kullanımı
• Sigara içmek
• Obezite
• Ailede pankreas hastalığı öyküsü
• Yüksek trigliserid veya kalsiyum düzeyleri
• Kronik pankreatit

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Karın ağrınız sürekli artıyorsa
• Cildinizde veya gözlerinizde sararma fark ettiyseniz
• Açıklanamayan kilo kaybınız varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sık sık hazımsızlık, bulantı veya şişkinlik yaşıyorsanız
• Dışkılarınız yağlı görünüyorsa veya kötü kokuyorsa
• Kan şekeriniz yeni yükselmeye başladıysa veya düzensizse

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından pankreas enzimlerini ve kan şekerini kontrol etmek için kan testleri isteyebilir. Görüntüleme yöntemleriyle pankreasın yapısına bakılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (amilaz ve lipaz düzeyleri)
• Karın ultrasonu
• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Endoskopik ultrason (EUS)

Randevunuzda neler beklenir

Çoğu zaman aile hekiminize veya dahiliye uzmanına başvurarak süreci başlatabilirsiniz. Belirtilerinizin ne zaman başladığını, nelerin ağrıyı artırdığını not almanız işinizi kolaylaştırır. Gerekirse ileri tetkik için gastroenteroloji bölümüne yönlendirilirsiniz.

Tedavi

Tedavi, pankreas hastalığının türüne ve şiddetine göre planlanır. Akut pankreatit çoğunlukla hastanede, damardan sıvı verilerek ve ağrı kontrolü sağlanarak tedavi edilir. Kronik pankreatitte sindirim enzimleri ve beslenme desteği önemlidir. Pankreas kanseri veya diğer ciddi durumlarda cerrahi, onkoloji ve radyoloji birlikte çalışır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuz önerirse birkaç gün katı gıda yerine sıvı tüketin
• Küçük ve sık öğünler yemeye çalışın
• Yağlı, kızartma ve işlenmiş gıdalardan kaçının
• Alkolden tamamen uzak durun
• Sigarayı bırakmak için doktorunuzdan destek alın

Tıbbi tedaviler

Ağrıyı hafifletmek için ağrı kesiciler, vücudun susuz kalmaması için damardan sıvı, sindirime yardımcı olması için pankreas enzimi içeren ilaçlar ve kan şekerini dengelemek için insülin gibi ilaçlar kullanılabilir. İlaç seçimi ve dozu tamamen doktorunuzun kararına bağlıdır. Kesinlikle kendi başınıza ilaç başlamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Safra taşının neden olduğu pankreatitte safra kesesinin cerrahi olarak çıkarılması önerilebilir. Bazı pankreas kistleri, tümörleri veya kanal tıkanıklıkları cerrahi müdahale gerektirebilir. Bu karar, ilgili uzman ekip tarafından ayrıntılı değerlendirilerek verilir.

Bu durumla yaşamak

Kronik pankreas hastalığı olan kişilerin düzenli doktor kontrolüne gitmesi, beslenme önerilerine uyması ve ilaçlarını aksatmaması gerekir. Günlük enerji ihtiyacınıza uygun bir plan için diyetisyenden yardım almak faydalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 8 bardak su içmeye çalışın
• Düzenli uykuya özen gösterin
• Stresi yönetmek için yürüyüş veya nefes egzersizleri yapın
• Alkolü tamamen bırakın
• Sigara içiyorsanız bırakma programına katılın

Diyet ve egzersiz

Sebze ve meyveden zengin, az yağlı ve lifli bir beslenme pankreas sağlığını destekler. Kırmızı et, şekerli içecekler ve aşırı yağlı yemekler sınırlandırılmalıdır. Düzenli hafif tempolu yürüyüş ve orta yoğunlukta egzersiz, sindirimi ve kan şekerini dengelemeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik veya ciddi bir pankreas hastalığıyla yaşamak kaygı, üzüntü veya depresyon yaratabilir. Bu duyguları tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz. Bir psikolog veya psikiyatristten destek istemek tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Önleme

Pankreas hastalıklarını tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak alkolü sınırlamak, sigarayı bırakmak, sağlıklı kiloda kalmak ve kan yağlarını kontrol altında tutmak pankreatit riskini belirgin şekilde azaltır.

Aşılar

Pankreasa özel bir aşı bulunmamaktadır. Ancak kronik pankreas hastalarının grip ve zatürre aşılarını güncel tutması önerilir; bu konuda doktorunuzla konuşun.

Tarama programları

Toplum genelinde pankreas kanseri için rutin bir tarama testi yoktur. Aile öyküsü gibi risk faktörleri olan kişilere doktorları bireysel bir izlem planı önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli pankreatit, böbrek ve solunum yetmezliği gibi organ hasarlarına yol açabilir
• Kronik pankreatit, sürekli sindirim sorunlarına ve şeker hastalığına neden olabilir
• Pankreastaki kist veya tümörler ilerleyebilir ve çevre dokulara yayılabilir

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedaviyle pankreatit ataklarının pek çoğu başarılı şekilde yönetilir. Kronik hastalık ve kanser durumlarında da tedavi seçenekleri ve destekleyici bakım, yaşam kalitesini artırır. Sağlık ekibinizin desteğiyle hastalığı yönetmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.