Parkinson Belirtileri ve Aile Hayatı

Genel Bakış

Parkinson, beynin hareketleri kontrol eden bölgesindeki sinir hücrelerinin zamanla hasar görmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu hücreler 'dopamin' adı verilen, hareketlerin düzenli ve akıcı olmasını sağlayan bir kimyasal madde üretir. Dopamin miktarı azaldığında vücut hareketleri yavaşlar, titreme ve kaslarda sertlik gibi belirtiler görülür.

Parkinson oldukça yaygın bir hastalıktır. Dünyada milyonlarca insanı etkiler ve yaşlılarda daha sık görülür.

Parkinson genellikle 60 yaş üstü kişilerde ortaya çıkar, ancak daha genç yaşlarda da görülebilir. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İstirahat halindeyken elde veya parmakta titreme
• Kaslarda sertlik ve hareketlerin yavaşlaması (bradikinezi)
• Denge sorunları ve düşme eğilimi
• Yürüme zorluğu, adımların küçülmesi, ayak sürüme
• Konuşmanın kısıklaşması veya yumuşaması
• Yüzde ifade azlığı, donuk bir yüz ifadesi
• Uyku bozuklukları, kabızlık, koku alma kaybı
• Depresyon, kaygı ve ilgisizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Beyinde dopamin üreten sinir hücrelerinin kaybı (kesin nedeni bilinmiyor)
• Genetik yatkınlık bazı kişilerde rol oynar
• Çevresel toksinlere (tarım ilaçları gibi) maruziyet araştırılmaktadır
• Nadir görülen genetik formlar ailelerde kalıtsal olarak geçebilir

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede Parkinson hastalığı öyküsü olması
• Erkek cinsiyet
• Tarım ilaçları ve bazı kimyasal maddelere uzun süreli maruziyet (kesin kanıt henüz yoktur)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yutma veya nefes alma sorunları gelişirse
• Düşmeler artarsa veya ayağa kalkamıyorsanız
• Ani kafa karışıklığı, halüsinasyon veya aşırı huzursuzluk olursa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• El, kol veya bacağınızda istirahat sırasında titreme fark ederseniz
• Hareketleriniz yavaşladıysa veya günlük işleri yapmakta zorlanıyorsanız
• Yürürken denge kaybı yaşıyor veya ayaklarınızı sürüyorsanız
• El yazınız küçülüyorsa veya konuşmanız yumuşadıysa

Tanı

Parkinson tanısını koymak için tek bir test yoktur. Doktor, şikayetlerinizi dikkatle dinler ve ayrıntılı bir nörolojik muayene yapar. Muayenede refleksler, kas gücü, denge, yürüyüş ve hareket hızı değerlendirilir. Tanı büyük ölçüde bu klinik bulgulara dayanır.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene (hareket, denge, kas sertliği ve refleksler)
• Kan testleri (diğer hastalıkları dışlamak için)
• Beyin görüntüleme (MR) bazen gerekli olabilir
• DaTscan adı verilen özel bir beyin görüntülemesi bazı durumlarda kullanılabilir

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizden bazı hareketler yapmanızı, kalemle yazı yazmanızı veya belirli bir tempoda yürümenizi isteyebilir. Tanı koymak zaman alabilir; ancak deneyimli bir nörolog çoğu zaman ilk muayenede yol gösterici bulgular elde eder.

Tedavi

Parkinson hastalığını tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yöntemi henüz yoktur, ancak belirtileri kontrol altına almak için çok sayıda etkili seçenek mevcuttur. Tedavi kişiye özeldir ve amaç günlük yaşamı kolaylaştırmak, hareketliliği ve yaşam kalitesini artırmaktır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapmak (yürüyüş, yüzme, yoga gibi)
• Beslenmeye dikkat etmek ve bol su içmek
• Uyku düzenini korumak
• Stresi azaltacak gevşeme teknikleri denemek
• Aile, arkadaş ve destek gruplarından yardım almak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuzun önerdiği ilaçlar beynin eksik olan dopaminini yerine koymaya veya dopaminin etkisini artırmaya yöneliktir. İlaç seçimi ve dozu kişiye göre ayarlanır, düzenli kullanım çok önemlidir. Fizyoterapi, konuşma terapisi ve iş uğraşı terapisi de tedavinin parçası olabilir. İlaçlar hakkında ayrıntılı bilgiyi mutlaka doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı ileri evre Parkinson hastalarında ilaçlarla kontrol edilemeyen titreme ve hareket sorunları için 'derin beyin stimülasyonu' adı verilen cerrahi bir yöntem düşünülebilir. Bu yöntemin uygun olup olmadığına nöroloji ve beyin cerrahisi uzmanları birlikte karar verir.

Bu durumla yaşamak

Parkinson ile yaşam, belirtilere göre esnek bir günlük plan yapmayı gerektirir. İlaç saatlerine uymak, ev içinde düşmeyi önleyici düzenlemeler yapmak (tutamaklar, iyi aydınlatma, kaymaz zemin) ve yardımcı araçlar kullanmak günlük yaşamı önemli ölçüde kolaylaştırır. Ritüelleri sürdürmek ve kaygıyı azaltmak da faydalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte uyuyup uyanmaya çalışmak
• Yürüyüş veya esneme gibi hafif egzersizleri günlük rutine eklemek
• Sosyal etkinliklere ve aile buluşmalarına katılmaya devam etmek
• İlaç hatırlatıcıları veya haftalık ilaç düzenleyicisi kullanmak
• Evin içindeki halı, kablo gibi takılma risklerini ortadan kaldırmak

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (meyve, sebze, tam tahıllar) kabızlığı önlemeye yardımcı olur. Bol su içmek önemlidir. Haftanın çoğu günü 30 dakikalık orta tempolu yürüyüş, denge ve esneklik egzersizleri kas sertliğini azaltabilir. Egzersiz programını doktor veya fizyoterapist eşliğinde planlamak en güvenlisidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Parkinson tanısı almak ve belirtilerle yaşamak depresyon, kaygı ve umutsuzluk duygularına yol açabilir. Bu duygular hastalığın kendisinin bir parçası da olabilir. Duygularınızı ailenizle paylaşın; bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Kriz anınızda 112'yi arayabileceğinizi unutmayın.

Önleme

Parkinson hastalığını kesin olarak önleyen bir yöntem bilinmemektedir. Ancak düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme ve kimyasal maddelerden kaçınmak genel beyin sağlığını destekleyebilir.

Aşılar

Parkinson hastalığı için henüz bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Parkinson için toplumda uygulanan rutin bir tarama testi yoktur. Bu nedenle erken tanı için belirtiler fark edildiğinde doktora başvurmak büyük önem taşır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşmeye bağlı kırıklar ve yaralanmalar
• Yutma güçlüğü nedeniyle beslenme bozuklukları ve zatürre riski
• Hareket kısıtlılığından dolayı bacakta pıhtı oluşma riski
• Bilişsel gerileme ve demans gelişme olasılığı
• Ağır depresyon ve yaşam kalitesinde ciddi azalma

Uzun vadeli görünüm

Parkinson tanısı almış pek çok kişi, düzenli tedavi ve güçlü bir aile desteği ile uzun yıllar aktif ve bağımsız bir yaşam sürdürebilir. Hastalığın seyri kişiden kişiye farklılık gösterir; ancak bugünkü tedavi seçenekleri belirtileri kontrol altında tutmada oldukça başarılıdır. Umudu korumak ve mümkün olan her anın kıymetini bilmek önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.