Parkinson Hastalığı Belirtileri ve Egzersiz Rehberi

Genel Bakış

Parkinson hastalığı, beynin hareketi kontrol eden bölgesindeki sinir hücrelerinin hasar görmesi sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Bu hasar, vücutta “dopamin” adı verilen ve hareketlerin düzenlenmesine yardımcı olan bir kimyasalın azalmasına yol açar. Bu nedenle kişilerde titreme, hareketlerde yavaşlama, kas sertliği ve denge sorunları görülebilir.

Parkinson hastalığı, yaşlı yetişkinlerde en sık görülen nörolojik (sinir sistemi) hastalıklardan biridir. 65 yaş üstü kişilerde görülme sıklığı belirgin şekilde artar.

Genellikle 60 yaşından sonra ortaya çıkar, ancak daha genç yaşlarda da görülebilir. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dinlenme sırasında el, kol veya çenede titreme
• Hareketlerde yavaşlama ve günlük işlerde zorlanma
• Kaslarda sertlik ve gerginlik
• Denge ve koordinasyon sorunları
• Yürürken kolların sallanmaması veya küçük adımlarla yürüme
• Konuşmanın yavaşlaması veya sesin kısılması
• Yazı yazmanın zorlaşması ve yazının küçülmesi
• Uyku sorunları, depresyon ve kaygı

Nedenler

Ana nedenler

• Parkinson'da beynin 'substantia nigra' denilen bölgesindeki sinir hücreleri zamanla kaybolur.
• Bu hücre kaybının kesin nedeni bilinmemektedir; genetik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
• Bazı kimyasal maddeler veya böcek ilaçları gibi toksinlere maruz kalmanın riski artırabileceği araştırılmaktadır, ancak kesin bir kanıt yoktur.

Risk faktörleri

• İleri yaş (60 yaş üstü)
• Ailede Parkinson hastalığı öyküsü (az sayıda kişide genetik nedenler)
• Erkek cinsiyet
• Serbest radikaller ve toksinler gibi çevresel etkenlere uzun süre maruziyet (kesin değildir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aniden kötüleşen denge sorunları veya sık düşmeler
• Yutma güçlüğü ve nedensiz kilo kaybı
• Şiddetli kafa karışıklığı veya halüsinasyonlar
• Hareket edememe (kilitlenme) veya sürekli acı veren kas kasılmaları

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• El, kol veya çenede dinlenme sırasında titreme fark ederseniz
• Hareketleriniz gözle görülür şekilde yavaşladıysa veya kaslarınız sertleştiyse
• Günlük işlerde zorlanıyorsanız veya el yazınız küçülmüşse
• Uyku, ruh hali veya hafıza ile ilgili sorunlar yaşıyorsanız

Tanı

Doktorunuz ayrıntılı bir öykü alır, nörolojik muayene yapar ve belirtilerinizi değerlendirir. Parkinson için tek bir kan testi veya kesin bir görüntüleme yöntemi yoktur. Teşhis büyük ölçüde klinik bulgulara dayanır.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene: denge, koordinasyon, kas gücü, refleksler ve hareket hızının değerlendirilmesi
• Gerekirse dopamin taşıyıcı görüntüleme (DaTscan) gibi beyin görüntüleme testleri (her hastada gerekmez)
• Kan testleri ve diğer tetkikler, belirtilere neden olabilecek farklı durumları dışlamak için yapılabilir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Belirtilerinizi net bir şekilde anlatmanız çok önemlidir. Tanı konduktan sonra doktorunuz sizinle tedavi seçeneklerini, yaşam tarzı önerilerini ve egzersiz planını ayrıntılı olarak konuşacaktır.

Tedavi

Parkinson'u tamamen ortadan kaldıran bir tedavi bulunmamaktadır. Ancak belirtileri hafifletmek ve yaşam kalitesini artırmak için kullanılabilecek birçok yöntem vardır. İlaçlar, düzenli egzersiz, fizik tedavi ve gerektiğinde cerrahi seçenekler tedavi planının parçalarıdır.

Evde kişisel bakım

• Her gün en az 30 dakika orta düzeyde egzersiz yapın: yürüyüş, bisiklet, dans, tai chi veya yoga gibi denge ve esnekliği artıran aktiviteler.
• Sağlıklı ve dengeli beslenin; kabızlığı önlemek için lifli gıdalar tüketin ve yeterli miktarda su için.
• Uyku düzeninize özen gösterin; yorgunluk belirtileri kötüleştirebilir.
• Evde düşme riskini azaltmak için banyo, koridor ve merdivenlere tutunma barları yerleştirin, halıları sabitleyin.
• Konuşma ve yutma güçlüğü için bir konuşma terapistinden egzersiz ve teknik desteği alın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, beyindeki dopamin seviyesini artırmaya yardımcı olan ilaçlar önerebilir. İlaç adları ve dozları mutlaka hekim tarafından belirlenmelidir. Fizik tedavi, ergoterapi (günlük aktiviteleri kolaylaştırma) ve konuşma terapisi tedavinin önemli parçalarıdır. İlaçların yeterli olmadığı ileri durumlarda beyin pili (derin beyin stimülasyonu) gibi cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Derin beyin stimülasyonu (beyin pili) adı verilen cerrahi uygulama, ilaçların etkisinin azaldığı veya yan etkilerin ortaya çıktığı bazı hastalarda düşünülebilir. Beyne yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla uyarı verilir. Bu yöntem her hasta için uygun olmayabilir; nöroloji ve beyin cerrahisi uzmanlarının ortak değerlendirmesi gerekir.

Bu durumla yaşamak

Parkinson ile yaşarken gününüzü planlamak büyük önem taşır. İlaçlarınızı düzenli almak, egzersizlerinizi aksatmamak ve enerjinizi iyi yönetmek günlük yaşamınızı kolaylaştırır. Evde yapacağınız küçük düzenlemelerle bağımsızlığınızı sürdürebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 30 dakika orta düzeyde egzersiz yapmayı hedefleyin; yürüyüş, yüzme veya sabit bisiklet iyi seçeneklerdir.
• Sosyal aktivitelerinize devam edin; yalnız kalmak belirtileri kötüleştirebilir.
• Düşmeleri önlemek için evdeki halıları sabitleyin, geceleri koridorları aydınlatın ve banyo ile tuvalete tutunma barları taktırın.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, meditasyon veya gevşeme tekniklerini deneyin.

Diyet ve egzersiz

Egzersiz, Parkinson belirtilerini yönetmenin en önemli araçlarından biridir. Düzenli egzersiz dengeyi, esnekliği ve kas gücünü artırır, yorgunluğu azaltır ve ruh halini iyileştirir. Diyetinizde kabızlığı önlemek için bol lif, yeterli sıvı ve sağlıklı yağlar bulunmasına dikkat edin. Bazı ilaçların emilimi yemeklerden etkilenebilir; ilaçlarınızı ne zaman almanız gerektiğini mutlaka doktorunuza sorun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Parkinson hastalığı depresyon ve anksiyete (kaygı) riskini artırabilir. Bu durum, fiziksel belirtiler kadar önemlidir ve tedavi edilmelidir. Kendinizi üzgün, endişeli veya çaresiz hissettiğinizde bir psikiyatrist veya psikologdan destek almaktan çekinmeyin. Profesyonel yardım almak güçlü olmanın göstergesidir. Eğer kendinize veya sevdiklerinize zarar verme düşünceleriniz olursa derhal bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Parkinson hastalığını kesin olarak önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Ancak düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek ve toksik maddelerden kaçınmak genel sağlığı korur ve belirtilerin ilerleyişini yavaşlatmaya yardımcı olabilir.

Aşılar

Parkinson hastalığını önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Parkinson için rutin tarama testi önerilmemektedir. Belirtilerden şüpheleniyorsanız bir nöroloji doktoruna başvurmanız önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık düşme ve kırık riski
• Yutma güçlüğü nedeniyle yetersiz beslenme ve akciğer enfeksiyonu (zatürre) riski
• Hareket kısıtlılığına bağlı kas zayıflığı ve eklem sertliği
• Depresyon, anksiyete ve sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Parkinson hastalığı yaşamı zorlaştıran bir durum olsa da, uygun tedavi ve yaşam tarzı desteğiyle birçok kişi aktif ve bağımsız bir yaşam sürdürebilir. Erken teşhis, düzenli egzersiz ve deneyimli bir sağlık ekibiyle belirtileri kontrol altında tutmak mümkündür. Parkinson üzerine araştırmalar devam etmekte ve yeni tedavi umutları doğmaktadır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Parkinson Hastalığı Günü ve Uluslararası Parkinson Topluluğu

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.