Parkinson Hastalığında Belirtiler ve Takip Bakımı

Genel Bakış

Parkinson hastalığı, beynin hareketi kontrol eden bölgesindeki sinir hücrelerinin zamanla hasar görmesiyle ortaya çıkan bir durumdur. Bu hücreler, vücudun hareketlerini akıcı bir şekilde yapmasına yardımcı olan dopamin adlı bir madde üretir. Dopamin azaldığında titreme, yavaşlama, kas sertliği ve denge sorunları gibi belirtiler görülebilir.

Evet, Parkinson dünya genelinde milyonlarca kişiyi etkileyen yaygın bir nörolojik hastalıktır. Toplumda en sık görülen beyin ve sinir hastalıklarından biridir.

Parkinson çoğunlukla 60 yaş üzeri kişilerde görülür, ancak daha genç yaşlarda da ortaya çıkabilir. Erkeklerde kadınlara oranla biraz daha yaygındır. Ailede Parkinson öyküsü olanlarda risk daha yüksek olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dinlenme halindeyken elde veya kolda ortaya çıkan titreme
• Hareketlerde yavaşlama (bradikinezi)
• Kaslarda sertlik ve tutukluk
• Denge ve koordinasyon sorunları
• Yüz ifadesinde azalma ve donuk bir görünüm
• Küçük, kavisli ve titrek el yazısı
• Koku duyusunda azalma
• Yumuşak veya kısık sesle konuşma

Nedenler

Ana nedenler

• Beyinde dopamin üreten sinir hücrelerinin azalması
• Genetik faktörler, özellikle ailede Parkinson öyküsü bulunması
• Çevresel toksinler ve bazı kimyasallara uzun süre maruz kalmanın etkisi (kesin kanıtlanmamakla birlikte araştırılmaktadır)

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Erkek cinsiyet
• Ailede Parkinson hastalığı öyküsü
• Tarım ilaçları, ağır metaller gibi kimyasallara uzun süre maruziyet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler hızla kötüleşiyorsa
• Yutma veya nefes alma güçlüğü ortaya çıktıysa
• Şiddetli depresyon veya halüsinasyonlar geliştiyse
• Düşme sonrası baş ağrısı, kusma veya bilinç değişikliği yaşanıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Parkinson tanısı konduktan sonra nöroloji uzmanın belirlediği aralıklarla (genellikle 6 ayda bir) kontrol muayenesi
• İlaç doz ayarlamaları için doktorla düzenli görüşme
• Fizyoterapi, konuşma terapisi veya iş-uğraşı terapisi ihtiyacının değerlendirilmesi

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, ayrıntılı bir nörolojik muayene yapar ve hareket, denge, yürüyüş, refleks ve kas gücünüzü değerlendirir. Parkinson tanısı büyük ölçüde bu muayene ve hastalık öyküsüne dayanır. Tek başına kesin sonuç veren bir kan testi yoktur.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene: hareketler, yürüme, denge, refleks kontrolü
• DaTSCAN gibi beynin dopamin tutulumunu gösteren görüntüleme yöntemi
• Beyin MR veya BT taraması: benzer belirtiye yol açabilecek diğer hastalıkları dışlamak için yapılır

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis sürecinde doktorunuz bazı hareketleri yapmanızı, yürümenizi ve el becerilerinizi kullanmanızı isteyebilir. Ayrıca ilaç kullanımınız ve günlük yaşamınızdaki zorluklar hakkında sorular sorar. Şüpheli durumlarda sizi bir nöroloji uzmanına yönlendirebilir ve tanı zamanla netleşebilir.

Tedavi

Parkinson hastalığının kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtilerin büyük kısmı ilaçlar ve destekleyici terapilerle başarılı şekilde kontrol altına alınabilir. Tedavinin amacı günlük yaşamda bağımsızlığı ve yaşam kalitesini olabildiğince uzun süre korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Haftanın çoğu günü yürüyüş, denge ve esneme egzersizleri yapın.
• Evde düşme riskini azaltmak için halıları sabitleyin, banyoya tutunma barları ekleyin.
• Belirtilerinizi ve aldığınız ilaçları düzenli olarak not alın ve doktorunuzla paylaşın.
• Doktorunuza danışmadan takviye, bitkisel ürün veya reçetesiz ilaç kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, beyindeki dopamin düzeyini artırmaya veya ilaçların etkisini daha uzun süre korumaya yönelik çeşitli ilaçlar önerebilir. İlaç seçimi kişiye özeldir ve zaman içinde doz ayarlaması gerekebilir. Ayrıca fizyoterapi, konuşma terapisi ve iş-uğraşı terapisi gibi destekler de tedavinin önemli parçalarıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisine rağmen belirtiler günlük yaşamı ciddi şekilde etkiliyorsa, derin beyin stimülasyonu (DBS) adı verilen bir cerrahi yöntem değerlendirilebilir. Bu yöntemde beyne yerleştirilen ince elektrotlar hareket belirtilerinin düzenlenmesine yardımcı olabilir. Cerrahi her hasta için uygun değildir; karar alanında uzman bir ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Parkinson ile yaşarken günlük rutininizi belirtilerinize göre planlamak önemlidir. İlaçların etkisinin iyi olduğu saatlerde önemli işleri yapmak, dinlenmek için zaman ayırmak ve gerektiğinde aile bireylerinden veya bakım verenlerden yardım istemek yaşamı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın; haftada en az 150 dakika orta düzey aktivite önerilir.
• Uyku düzeninize dikkat edin, her gün aynı saatte yatıp kalkmaya çalışın.
• Sosyal etkinliklere katılın ve hobilerinizi sürdürmeye çalışın.
• Gerekiyorsa evde güvenlik düzenlemeleri yapın (örneğin tutacaklar, gece lambaları).

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar) kabızlığı önler. Bol su içmek önemlidir. Yürüyüş, yoga, tai chi ve denge çalışmaları kas kuvvetini ve dengeyi destekler. Yutma güçlüğü varsa yumuşak gıdalar tüketmek ve küçük lokmalar almak faydalı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Depresyon ve kaygı, Parkinson hastalığına eşlik edebilen ve sık görülen durumlardır. Bu belirtiler hastalığın bir parçası olarak kabul edilir; karakter zayıflığı ya da kişisel bir eksiklik değildir. Ruhsal destek almak tedavinin önemli bir parçasıdır; gerektiğinde bir psikolog veya psikiyatristten yardım isteyin.

Önleme

Parkinson hastalığını kesin olarak önleyen bir yöntem henüz bilinmemektedir. Ancak düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı ve dengeli beslenmek ile kimyasal toksinlerden kaçınmak beyin sağlığını destekleyebilir.

Aşılar

Parkinson hastalığı için önleyici bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Parkinson için toplumda yaygın bir tarama testi uygulanmamaktadır. Ancak risk grubundaki kişiler belirtileri erken fark edip doktora başvurabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve düşmeye bağlı kırıklar
• Yutma güçlüğü nedeniyle beslenme sorunları ve akciğer enfeksiyonu riski
• Günlük hareketlerde kısıtlılık nedeniyle yaşam kalitesinin düşmesi
• Depresyon, unutkanlık ve sosyal izolasyon gibi ruhsal ve sosyal sorunlar

Uzun vadeli görünüm

Parkinson hastalığının seyri kişiden kişiye farklılık gösterir. Uygun tedavi ve düzenli takip ile birçok kişi yıllarca aktif, bağımsız ve kaliteli bir yaşam sürebilir. Hastalık ilerledikçe tedavi planı gözden geçirilerek belirtiler kontrol altında tutulabilir. Umutlu olmak ve sağlık ekibinizle yakın çalışmak bu süreçte büyük önem taşır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Parkinson's Foundation ↗
• European Parkinson's Disease Association ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Parkinson Hastalığı Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.