Parkinson Hastalığı: Belirtiler, Tedavi Seçenekleri ve Yaşam

Genel Bakış

Parkinson, beynin hareketleri kontrol eden bölgesindeki hücrelerin zamanla hasar görmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu hasar, beyinde 'dopamin' adı verilen bir kimyasal maddenin azalmasına yol açar. Dopamin azaldıkça hareketler yavaşlar, kaslar sertleşir ve denge zorlaşır. Parkinson bulaşıcı değildir; doğrudan bir kişiden diğerine geçmez.

Parkinson, dünya genelinde en sık görülen hareket bozukluklarından biridir. Türkiye'de de binlerce insanı etkiler; daha çok yaşlı yetişkinlerde görülür.

Parkinson genellikle 60 yaş sonrasında başlar, ancak daha genç yaşlarda da görülebilir. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İstirahat halindeyken görülen titreme (en sık el veya kollarda)
• Hareketlerin yavaşlaması
• Kaslarda sertlik ve tutukluk
• Denge sorunları ve düşme eğilimi
• Yürürken adımların kısalması
• Konuşmanın kısık veya monotonlaşması
• Yüz ifadesinin azalması, maske yüz görünümü
• Yazıların küçülmesi
• Koku duyusunda azalma
• Kabızlık ve uyku sorunları

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda Parkinson hastalığı oldukça nadirdir. Genetik nedenlerle ortaya çıkan Parkinson benzeri durumlarda hareketlerde yavaşlama, kas sertliği ve istemsiz hareketler görülebilir. Bu belirtiler varsa çocuk sağlığı ve nöroloji uzmanına başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ilk belirti genellikle tek taraflı el titremesidir. Yürümede yavaşlama, denge kaybı, kabızlık, uyku bozuklukları ve hafif depresyon da sık görülen erken bulgular arasındadır.

Nedenler

Ana nedenler

• Beyinde dopamin üreten sinir hücrelerinin yavaş yavaş kaybolması
• Kesin neden tam olarak bilinmemektedir
• Genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynayabileceği düşünülmektedir

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede Parkinson öyküsü bulunması
• Bazı tarım ilaçları ve kimyasal maddelere uzun süre maruz kalmak
• Erkek olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler günlük hayatı belirgin biçimde etkiliyorsa veya düşme nedeniyle yaralanma yaşandıysa zaman kaybetmeden doktora başvurun
• İlaç kullanıyor olsanız bile belirtiler kontrol altına alınamıyorsa doktorunuzla iletişime geçin

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• El titremesi, hareketlerde yavaşlama, kas sertliği veya denge problemleri fark ederseniz aile hekiminize veya nöroloji uzmanına başvurun
• Bu belirtiler her zaman Parkinson anlamına gelmez; ancak değerlendirilmesi önemlidir

Tanı

Parkinson'ı tek başına gösteren kesin bir test yoktur. Doktorunuz tıbbi öykünüzü dinler, belirtilerinizi değerlendirir ve nörolojik muayene yapar. Tanı çoğunlukla bu klinik değerlendirme ile konur.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene (denge, yürüyüş, kas gücü ve reflekslerin değerlendirilmesi)
• Kan testleri (başka hastalıkları dışlamak için)
• Beyin görüntüleme yöntemleri (örneğin MR, gerektiğinde özel taramalar)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz yürümenizi, el hareketlerinizi, kaslarınızın sertliğini ve yüz ifadenizi değerlendirir. Tanı koymak zaman alabilir; bu normaldir. Doktorunuz başka olası nedenleri elemek için sizi ek testlere yönlendirebilir.

Tedavi

Parkinson'un kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmak için birçok seçenek vardır. Tedavi planı kişiye özeldir; ilaç tedavisi, egzersiz, konuşma terapisi, psikolojik destek ve bazı durumlarda cerrahi yöntemler bir arada kullanılabilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği egzersizleri düzenli yapın
• Düşmeleri önlemek için evde güvenlik önlemleri alın
• İlaç saatlerini aksatmamak için hatırlatıcılar kullanın
• Küçük ve sık öğünlerle beslenin

Tıbbi tedaviler

Nöroloji uzmanı, beyindeki dopamin düzeyini dengelemeye yardımcı olan ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar belirtileri azaltır ancak hastalığı ortadan kaldırmaz. İlaç seçimi ve dozu kişiye göre ayarlanır; bu nedenle düzenli doktor kontrolü çok önemlidir. İlaçların etkisi zamanla değişebileceği için doktorunuz tedavi planını düzenli olarak gözden geçirir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı hastalarda ilaç tedavisinin yetersiz kaldığı veya ciddi yan etkilerin geliştiği durumlarda 'derin beyin stimülasyonu' (beyin pili) adı verilen cerrahi bir yöntem değerlendirilebilir. Bu yöntemde beyne yerleştirilen ince elektrotlar, hareketi kontrol eden bölgeleri uyarır. Cerrahi uygunluğuna uzman bir ekip karar verir.

Bu durumla yaşamak

Günlük aktiviteleri daha küçük adımlara bölmek ve acele etmemek önemlidir. Gün içinde dinlenme aralıkları koymak, yorgunluğu azaltır. Günlük işlerde zorlanıyorsanız tutamaklar, kaymaz paspaslar ve kavramayı kolaylaştıran araçlar hayatınızı kolaylaştırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sosyal bağlantılarınızı sürdürün
• Uyku düzeninize dikkat edin
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin
• Sigaradan ve alkolden uzak durun

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar, bol su ve düzenli öğünler kabızlığa iyi gelebilir. Denge, esneme ve güçlendirme egzersizleri hareketliliği artırabilir. Kişiye özel bir egzersiz programı için fizyoterapistten destek almak en doğrusudur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Parkinson ile yaşamak kaygı, üzüntü ve depresyona neden olabilir. Bu duygular hastalığın bir parçası olabileceği gibi normal bir uyum süreci de olabilir. Psikolojik destek almak, duygularınızı sevdiklerinizle paylaşmak faydalıdır. Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceniz olursa hiç çekinmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Şu ana kadar Parkinson'u tamamen önlemenin kanıtlanmış bir yolu yoktur. Ancak düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve kimyasal maddelerden mümkün olduğunca uzak durmak genel beyin sağlığını korumaya yardımcı olabilir.

Aşılar

Parkinson hastalığına karşı koruyan bir aşı şu anda bulunmamaktadır.

Tarama programları

Parkinson için topluma yönelik rutin bir tarama testi önerilmez. Ancak erken belirtilerde doktora başvurmak, erken tanı ve tedaviye başlama şansını artırır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve kırık riskinde artış
• Yutma güçlüğüne bağlı beslenme sorunları ve akciğer enfeksiyonu riski
• Depresyon ve kaygı bozuklukları
• İleri evrede hafıza ve düşünme sorunları

Uzun vadeli görünüm

Parkinson ilerleyici bir hastalıktır, ancak hastalığın seyri kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. İyi bir tedavi planı, düzenli takip ve yaşam tarzı desteği ile birçok kişi uzun yıllar aktif ve üretken bir yaşam sürdürebilir. Bilimsel araştırmalar devam etmekte ve tedavi seçenekleri giderek gelişmektedir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.