Primary hyperparathyroidism

Genel Bakış

Primer hiperparatiroidizm, boynunuzda bulunan paratiroid bezlerinin (dört küçük bez) çok fazla paratiroid hormonu (PTH) üretmesi durumudur. Bu hormon vücuttaki kalsiyum seviyesini düzenler. Fazla PTH, kanda kalsiyumun yükselmesine neden olur ve kemiklerden kalsiyum çekilmesine yol açar.

Primer hiperparatiroidizm, toplumda her 1000 kişiden yaklaşık 1-4'ünde görülür. Özellikle menopoz sonrası kadınlarda daha sıktır.

En çok 50-60 yaş arası kadınları etkiler. Kadınlarda erkeklerden 2-3 kat daha sık görülür. Nadiren çocuklar ve genç yetişkinlerde de ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Kemik ve eklem ağrıları
• Sık idrara çıkma ve susama hissi
• Böbrek taşına bağlı yan ağrısı
• Unutkanlık, depresyon veya sinirlilik
• Kas güçsüzlüğü

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nadirdir, genetik bir hastalığa bağlı olabilir.
• Belirtileri: iştahsızlık, bulantı, kusma, kabızlık, büyüme geriliği, kemik ağrıları.
• Ciddi vakalarda nöbet geçirme veya bilinç değişikliği görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha sinsi olabilir.
• Kafa karışıklığı, unutkanlık, depresyon gibi zihinsel değişiklikler sık görülür.
• Düşme riskini artıran kas güçsüzlüğü ve denge sorunları olabilir.
• Kemik kırıkları daha kolay oluşabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bir paratiroid bezinde iyi huylu bir tümör (adenom) oluşması – vakaların %80-85'i.
• Nadiren tüm bezlerin büyümesi (hiperplazi).
• Çok ender olarak bir paratiroid kanseri (malign tümör).

Risk faktörleri

• Kadın olmak ve 50 yaş üstünde olmak
• Boyun bölgesine radyasyon tedavisi almış olmak
• Ailede primer hiperparatiroidizm öyküsü bulunması
• Çoklu endokrin neoplazi tip 1 (MEN1) gibi bazı genetik sendromlar
• Uzun süreli lityum kullanımı (bipolar bozukluk tedavisinde)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum olarak tanımlanan belirtilerden herhangi biri varsa derhal 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
• Şiddetli böbrek taşı ağrısı veya idrarda kan görülmesi.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Geçmeyen yorgunluk, kemik ağrısı veya sık idrara çıkma şikayetiniz varsa en kısa zamanda bir dahiliye veya endokrinoloji uzmanına görünün.
• Rutin bir kan testinde kalsiyum seviyeniz yüksek çıktıysa doktorunuzla görüşün.
• Ailenizde primer hiperparatiroidizm varsa düzenli kontrollerinizi yaptırın.

Tanı

Tanı genellikle kan testleri ile konur. Doktorunuz kanda kalsiyum ve paratiroid hormonu (PTH) seviyelerini birlikte değerlendirir. Yüksek kalsiyum ve yüksek veya normalin üst sınırında PTH olması tanıyı düşündürür. Ayrıca böbrek fonksiyonları ve D vitamini seviyesi de kontrol edilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Kalsiyum, PTH, kreatinin, D vitamini, fosfor.
• İdrar testi: 24 saatlik idrarda kalsiyum atılımı.
• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA): Kemik erimesi olup olmadığını değerlendirmek için.
• Görüntüleme yöntemleri: Boyun ultrasonu veya sestamibi sintigrafisi ile sorunlu bez bulunmaya çalışılır.

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis sürecinde birden fazla kan testi istenebilir. Görüntüleme için hastaneye gidip radyoloji bölümünde çekim yaptırmanız gerekebilir. Tüm testler genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır. Tanı konulduktan sonra doktorunuz sizinle tedavi seçeneklerini konuşacaktır.

Tedavi

Tedavi, hastalığın şiddetine, kalsiyum seviyesine, kemik ve böbrek sağlığınıza ve belirtilerinize bağlıdır. Hafif vakalarda sadece düzenli takip yeterli olabilir. Daha belirgin vakalarda cerrahi, ilaç tedavisi veya yaşam tarzı değişiklikleri önerilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için (günde en az 8-10 bardak) – bu, böbrek taşı oluşumunu azaltabilir.
• Kalsiyumdan zengin besinleri aşırı miktarda tüketmeyin, ancak tamamen kesmeyin (doktorunuza danışın).
• Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler kemik sağlığına yardımcı olabilir.
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının.
• Doktorunuz onaylamadan kalsiyum veya D vitamini takviyesi almayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, eğer cerrahi uygun değilse veya gerekmiyorsa, paratiroid hormonu salınımını azaltan ilaçlar (kalsimimetikler) önerebilir. Ayrıca kemik erimesini yavaşlatan ilaçlar da kullanılabilir. Tedavi planınız kişiselleştirilir ve düzenli kontrollerle izlenir. Lütfen reçetesiz ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi (paratiroidektomi) hastalıklı bezin veya bezlerin çıkarılmasıdır. Genellikle şu durumlarda önerilir: Kan kalsiyumu belirgin derecede yüksekse, böbrek taşı veya kemik erimesi varsa, hasta gençse ve semptomlar şiddetliyse. Cerrahi başarı oranı yüksektir ve çoğu hasta tamamen iyileşir.

Bu durumla yaşamak

Primer hiperparatiroidizm ile yaşamak, düzenli doktor kontrolleri ve kan testleri gerektirir. Belirtileriniz yoksa günlük hayatınızda genellikle bir kısıtlama olmaz. Ancak susama, sık idrara çıkma veya yorgunluk hissederseniz aktivitelerinizi buna göre ayarlamalısınız. Bol su içmeyi alışkanlık haline getirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 8 bardak su için.
• Düzenli kemik yoğunluğu takibi yaptırın.
• Kalsiyum alımınızı doktorunuzun önerdiği şekilde ayarlayın.
• Böbrek taşını önlemek için tuz tüketimini azaltın.
• Ağrı kesicileri doktor önermeden kullanmayın.

Diyet ve egzersiz

Beslenmenizde kalsiyumdan tamamen kaçınmayın; süt, yoğurt, peynir gibi besinleri ölçülü tüketin. D vitamini seviyenizi kontrol ettirin. Egzersiz olarak yürüyüş, merdiven çıkma gibi ağırlık taşıma egzersizleri kemikleri güçlendirir. Aşırı zorlayıcı egzersizlerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve strese neden olabilir. Yorgunluk, unutkanlık veya duygusal dalgalanmalar yaşayabilirsiniz. Bu durumda doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatrist desteği alabilirsiniz.

Önleme

Primer hiperparatiroidizmin çoğu vakasının kesin bir nedeni bilinmediğinden tam olarak önlenmesi mümkün değildir. Ancak baş ve boyun bölgesine gereksiz radyasyondan kaçınmak ve ailede hastalık varsa düzenli kontrolleri aksatmamak önemlidir.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi önerilmemektedir. Ancak ailenizde primer hiperparatiroidizm veya MEN1 gibi genetik hastalıklar varsa doktorunuz düzenli kan kalsiyumu ve PTH ölçümleri önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemik erimesi (osteoporoz) ve kolay kemik kırılması
• Böbrek taşı oluşumu ve böbrek hasarı
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Kalp ritim bozuklukları
• Zihinsel değişiklikler (depresyon, unutkanlık)
• Pankreatit (pankreas iltihabı) – nadir

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilen hastaların çoğu tamamen iyileşir. Cerrahi sonrası kalsiyum ve PTH seviyeleri normalleşir, kemik yoğunluğu artar ve böbrek taşı riski azalır. Hafif vakalarda düzenli takip ile hastalık ilerlemeden uzun yıllar sorunsuz yaşanabilir. Erken tanı ve uygun tedavi sayesinde yaşam kalitesi genellikle yüksektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.