Subarachnoid haemorrhage awareness

Genel Bakış

Subaraknoid kanama, beyin zarının altındaki boşlukta (subaraknoid boşluk) meydana gelen bir kanamadır. Beyin çevresinde baskı oluşturabilen ciddi bir durumdur ve acil tıbbi müdahale gerektirir.

Subaraknoid kanama nadir görülen bir durumdur, yılda her 100.000 kişiden yaklaşık 9'unda görülür.

Her yaşta ortaya çıkabilir, ancak en sık 40-60 yaş arası yetişkinlerde görülür. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani, çok şiddetli baş ağrısı (hastalar 'hayatımda hissettiğim en kötü baş ağrısı' olarak tanımlar)
• Sert ve ağrılı boyun
• Mide bulantısı ve kusma
• Işığa karşı hassasiyet (fotofobi)
• Görme bozuklukları
• Bilinç kaybı veya bayılma
• Nöbetler
• Bilinç bulanıklığı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda baş ağrısı, kusma, sinirlilik, halsizlik, nöbetler görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda tipik baş ağrısı her zaman olmayabilir; denge kaybı, şuur bulanıklığı, uyuşukluk gibi belirtiler daha ön planda olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• En yaygın neden beyin anevrizmasının (atardamar duvarındaki baloncuk) yırtılmasıdır.
• Daha az yaygın nedenler arasında kafa travması, kanama bozuklukları, damar şekil bozuklukları (arteriovenöz malformasyon) ve arter duvarı iltihabı sayılabilir.

Risk faktörleri

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Sigara kullanımı
• Aşırı alkol tüketimi
• Ailede anevrizma veya subaraknoid kanama öyküsü
• Bazı kalıtsal hastalıklar (polikistik böbrek hastalığı gibi)
• Uyuşturucu madde kullanımı (özellikle kokain)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan çok şiddetli baş ağrısı varsa
• Baş ağrısına boyun tutulması, kusma, bilinç değişikliği eşlik ediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni başlayan baş ağrıları, özellikle fiziksel aktivite ile tetikleniyorsa, doktora danışılmalıdır.
• Ailede anevrizma öyküsü varsa, risk değerlendirmesi için doktora başvurulabilir.

Tanı

Tanı için öncelikle doktor hastanın semptomlarını değerlendirir ve nörolojik muayene yapar. Şüphelenildiğinde acil görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Bilgisayarlı tomografi (BT): Kanamayı göstermede ilk tercih edilen yöntemdir.
• Lomber ponksiyon (belden su alınması): BT negatifse veya yapılamıyorsa, beyin omurilik sıvısında kan hücreleri varlığı aranır.
• Serebral anjiyografi: Kanamanın kaynağını (örneğin anevrizmayı) belirlemek için yapılır.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MRG): Daha detaylı inceleme için kullanılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Hastaneye başvurduğunuzda, sağlık ekibi önce durumunuzu stabilize eder. Ardından gerekli görüntüleme testleri yapılır. Tanı süreci genellikle acil serviste başlar ve hastaneye yatırılmanız gerekebilir.

Tedavi

Subaraknoid kanama tedavisi hastanede, genellikle yoğun bakımda yapılır. Amaç kanamayı durdurmak, yeniden kanamayı önlemek ve beyin hasarını en aza indirmektir.

Evde kişisel bakım

• Tedavi sonrası doktor önerilerine tam uyum sağlamak
• Kan basıncını düzenli takip etmek
• Sigara ve alkolden kaçınmak
• Stresten uzak durmak
• Düzenli doktor kontrollerine gitmek

Tıbbi tedaviler

Kanamanın nedenine bağlı olarak tedavi uygulanır. Kan basıncını kontrol altına almak için ilaçlar kullanılır. Damar spazmını (vazospazm) önlemek için ilaçlar verilebilir. Anevrizma varlığında, cerrahi veya girişimsel radyoloji yöntemleriyle anevrizmanın kapatılması gerekebilir. Tedavi planı nöroloji, nöroşirürji ve girişimsel radyoloji uzmanlarının ortak kararı ile belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Anevrizma tespit edilirse, yeniden kanamayı önlemek için cerrahi klipleme veya endovasküler koilleme (damar içinden anevrizmayı doldurma) işlemi yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Subaraknoid kanama sonrası iyileşme süreci kişiden kişiye değişir. Bazı hastalar tamamen iyileşirken, bazılarında kalıcı etkiler olabilir. Fizik tedavi, konuşma terapisi ve mesleki terapi gerekebilir. Günlük aktivitelere dönüş yavaş ve kontrollü olmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku
• Stres yönetimi
• Aile ve arkadaş desteği almak
• Doktor önerisi olmadan ağır fiziksel aktivitelerden kaçınmak

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme, tuz alımını sınırlama, bol su içme önerilir. Egzersiz, doktor izniyle yavaş yavaş başlanmalıdır. Ağır kaldırma, ani efor gerektiren hareketlerden kaçınılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu tür bir durum yaşamak kaygı, depresyon, hafıza sorunları ve kişilik değişikliklerine yol açabilir. Psikolojik destek almak önemlidir. Hastalar ve aileleri için destek grupları faydalı olabilir.

Önleme

Subaraknoid kanamanın tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmayabilir. Ancak risk faktörlerini kontrol altına almak riski azaltabilir. Yüksek tansiyon tedavisi, sigarayı bırakmak, sağlıklı yaşam tarzı benimsemek önemlidir.

Aşılar

Subaraknoid kanama için bir aşı yoktur.

Tarama programları

Ailede anevrizma veya subaraknoid kanama öyküsü olan kişilerde, doktor önerisiyle tarama amaçlı görüntüleme (MR anjiyografi) yapılabilir. Rutin tarama herkes için önerilmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan kanama
• Beyin damarlarında spazm (vazospazm) ve buna bağlı inme
• Beyinde su toplanması (hidrosefali)
• Kalıcı nörolojik hasar
• Ölüm

Uzun vadeli görünüm

Subaraknoid kanama ciddi bir durumdur, ancak erken ve uygun tedavi ile sonuçlar iyileşebilir. Hastaların yaklaşık üçte biri tamamen iyileşir. Kalan hastalarda değişen derecelerde etkiler olabilir. Modern tıp ve rehabilitasyon sayesinde birçok kişi hayatına devam edebilmektedir. Umutlu olmak ve tedaviye bağlı kalmak çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.