Kabızlık Riskini Azaltmak

Genel Bakış

Kabızlık, bağırsak hareketlerinin zorlaştığı veya seyrekleştiği bir durumdur. Dışkı sert, kuru ve topak topak olabilir; bu nedenle dışkılama sırasında zorlanma ve ağrı görülebilir. Normal dışkılama sıklığı kişiden kişiye değişir ancak haftada üçten az dışkılama genellikle kabızlık olarak değerlendirilir.

Evet, kabızlık çok yaygın bir sindirim sorunudur. Toplumda her 10 kişiden yaklaşık 2-3'ü hayatının bir döneminde kabızlık yaşar.

Her yaşta görülebilir ancak özellikle kadınlarda, hamilelerde, yaşlılarda ve hareketsiz yaşam sürenlerde daha sıktır. Ayrıca bazı kronik hastalıklar ve ilaçlar da kabızlığa zemin hazırlayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Haftada üçten az dışkılama
• Dışkıyı yaparken zorlanma ve ıkınma
• Sert, topaklı veya kuru dışkı
• Bağırsağın tam boşalmadığı hissi
• Karında şişkinlik, gaz ve kramp
• Dışkılama sırasında ağrı veya makatta çatlak

Çocuklarda belirtiler

• Haftada iki veya daha az dışkılama
• Dışkıyı tutma davranışı, bacakları sıkma
• Altını ıslatma (idrar kaçırma bazen kabızlıkla ilişkilidir)
• Karın ağrısı ve iştahsızlık
• Çocuk bezi kullanıyorsa büyük ve sert dışkı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bağırsak hareketlerinde yavaşlama nedeniyle dışkılama sıklığında azalma
• Dışkı kaçırma (sıvı dışkının sert dışkının çevresinden sızması)
• Huzursuzluk, iştahsızlık ve genel bir rahatsızlık hissi
• Kabızlık nedeniyle tansiyon veya kalp sorunları olanlarda ıkınmaya bağlı aşırı yorgunluk

Nedenler

Ana nedenler

• Lif açısından fakir beslenme (az sebze, meyve ve kepekli tahıl)
• Yetersiz su içme
• Hareketsiz yaşam
• Tuvalet ihtiyacını erteleme
• Bazı ilaçlar (ağrı kesiciler, bazı tansiyon ve depresyon ilaçları gibi)
• Hamilelik, şeker hastalığı, tiroid hastalıkları gibi durumlar

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın olmak (özellikle hamilelik sonrası)
• Uzun süre hareketsiz kalmak (örneğin yatağa bağımlılık)
• Düşük lifli beslenme alışkanlığı
• Yetersiz sıvı tüketimi
• Stres ve kaygı
• Kronik hastalık varlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı veya kusma varsa
• Dışkıda kan görürseniz
• Gaz çıkaramıyor ve karnınız hızla şişiyorsa
• Açıklanamayan kilo kaybınız varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kabızlık 3 haftadan uzun sürüyorsa
• Kabızlık nedeniyle günlük işleriniz aksıyorsa
• Kabızlığın yanında dışkılama ile ilgili ağrı veya kanama oluyorsa

Tanı

Doktorunuz size önce dışkılama alışkanlıklarınız, beslenmeniz, su tüketiminiz, kullandığınız ilaçlar ve yaşam tarzınız hakkında sorular sorar. Arkasından karın bölgenizi muayene edebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve rektal muayene (doktor parmakla makattan bir değerlendirme yapabilir)
• Kan testleri (şeker, tiroid ve kalsiyum düzeyi için)
• Dışkı gizli kan testi (gerekirse)
• Kolonoskopi veya sigmoidoskopi (uzun süreli kabızlıkta doktorun gerekli görmesi halinde)
• Bağırsak geçiş süresi testi (nadir durumlarda)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve testler genellikle ağrısız veya hafif rahatsızlık vericidir. Doktorunuz, teşhis koymak için bu sonuçları birleştirir. Gerekli görmezse ek tetkik istemeyebilir.

Tedavi

Kabızlık tedavisinin temelinde yaşam tarzı değişiklikleri yer alır. Lifli beslenme, su tüketimi ve egzersiz çoğu zaman yeterlidir. Altta yatan bir hastalık varsa veya bu önlemler yetersiz kalırsa doktorunuz ilaç tedavisi önerebilir.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 6-8 bardak su içmeye özen gösterin.
• Sebze, meyve, kuru baklagil ve kepekli tahıl gibi lifli gıdaları her öğünde bulundurun.
• Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler yapın.
• Tuvalet hissi geldiğinde bekletmeden tuvalete gidin.
• Tuvalette oturmak için acele etmeyin; bağırsağınızı zorlamayın.
• Kafein, alkol ve işlenmiş gıdaları sınırlandırın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, bağırsak hareketlerini artıran veya dışkıyı yumuşatan bazı ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların bazıları eczanelerde reçetesiz bulunabilir; ancak bunları da kullanmadan önce mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın. Laksatif olarak bilinen bu ürünleri uzun süre bilinçsizce kullanmak bağırsak tembelliğine yol açabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi yöntem çok nadir gerekir. Yalnızca bağırsakta yapısal bir tıkanıklık veya fıtık gibi bir sorun varsa doktorunuz ameliyatı önerebilir.

Bu durumla yaşamak

Her gün aynı saatte yemek yemek, düzenli uyku ve tuvalet rutini oluşturmak bağırsak düzeninizi destekler. Sabahları kahvaltıdan sonra tuvalete gitmeyi denemek alışkanlık kazandırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yemeklerden sonra 10-15 dakika yürüyün.
• Uzun süre oturmayın, arada kalkıp hareket edin.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.
• Dışkılama hissini asla bastırmayın.
• Yeterli uyku almaya özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Günde en az 25-30 gram lif almayı hedefleyin. Lifli gıdaları bir anda artırmak yerine birkaç haftaya yayarak artırın ve her öğünde bol su tüketin. Haftanın çoğu günü 30 dakikalık yürüyüş veya yüzme gibi aktiviteler bağırsak hareketlerini artırır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik kabızlık kişinin ruh halini olumsuz etkileyebilir; sürekli rahatsızlık hissi, utangaçlık ve kaygı yaratabilir. Bu nedenle duygusal olarak zorlanıyorsanız bunu bir sağlık uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Evet, kabızlık büyük oranda önlenebilir. Yeterli lif almak, bol su içmek, düzenli egzersiz yapmak ve tuvalet alışkanlığına dikkat etmek en etkili önlemlerdir. Ayrıca kabızlığa yol açabilecek ilaçları kullanırken doktorunuza danışmalısınız.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hemoroid (basur): Dışkılama sırasında zorlanma, anüs çevresindeki damarların şişmesine yol açabilir.
• Anal fissür (makat çatlağı): Sert dışkı, anüs derisinde yırtılmalara neden olabilir.
• Fekal impaksiyon: Sert ve birikmiş dışkının bağırsakta tıkanıklık oluşturması.
• Rektal prolapsus: Uzun süreli kabızlıkta bağırsağın bir kısmının anüsten dışarı çıkması (nadir).
• İdrar kaçırma: Pelvik kasları zayıflatan ıkınma nedeniyle bazen görülebilir.

Uzun vadeli görünüm

Kabızlık tedavi edilebilir bir durumdur. Doğru beslenme, su ve egzersiz alışkanlıkları çoğu kişiyi rahatlatır. Endişelenecek uzun vadeli riskleri en aza indirmek için erken dönemde doktor desteği almak önemlidir. Zamanında yapılan müdahale ile bağırsak sağlığınızı yeniden kazanmanız çok büyük olasılıktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.