Hemoroid (Basur) Riskini Azaltma Rehberi

Genel Bakış

Hemoroid, makat bölgesindeki toplardamarların şişmesi ve genişlemesiyle oluşan bir durumdur. Halk arasında basur olarak da bilinir. Kabızlık, uzun süre oturma ve ıkınma gibi etkenler bu damarların baskı altında kalmasına neden olabilir. Bu durum çoğu zaman rahatsız edicidir, ancak ciddi bir hastalık değildir ve birçok yöntemle kontrol altına alınabilir.

Evet, hemoroid çok yaygındır. Toplumda her 2 kişiden 1'inin hayatının bir döneminde hemoroid belirtileri yaşadığı tahmin edilmektedir.

Hemoroid herkesi etkileyebilir. Ancak hamileler, doğum yapmış kadınlar, uzun süre oturarak çalışanlar, kronik kabızlığı olanlar ve aşırı kilolu kişiler daha yüksek risk altındadır. Yaş ilerledikçe de görülme sıklığı artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Makat bölgesinde kaşıntı, tahriş veya rahatsızlık hissi
• Bağırsak hareketi sırasında ağrısız, parlak kırmızı kanama
• Makat çevresinde ağrı veya hassasiyet
• Makat yakınında şişlik veya yumru hissi
• Dışkılamadan sonra makat bölgesinde dolgunluk hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda hemoroid nadirdir, ancak uzun süreli kabızlık nedeniyle görülebilir.
• Tuvalet eğitimi sırasında ıkınma alışkanlığı çocuklarda geçici şişliklere yol açabilir.
• Çocuklarda makat bölgesinde kanama veya şişlik fark ederseniz mutlaka bir çocuk doktoruna danışın.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda doku elastikiyetinin azalması nedeniyle hemoroid riski artar.
• Kabızlık, hareketsizlik ve bazı ilaçlar yaşlılarda hemoroid belirtilerini şiddetlendirebilir.
• Yaşlılarda rektal kanama, hemoroid dışında daha ciddi nedenlere de bağlı olabileceğinden mutlaka araştırılmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Kabızlık nedeniyle dışkılama sırasında aşırı ıkınma
• Uzun süre tuvalette oturma
• Kronik ishal
• Hamilelik sırasında büyüyen rahmin damarlara baskı yapması
• Doğum sırasında ıkınma ve baskı
• Obezite

Risk faktörleri

• Ailede hemoroid öyküsü
• Yaşlanma
• Liften fakir beslenme
• Az su içme
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Ağır kaldırmak veya uzun süre ayakta durmak
• Anal seks
• Siroz gibi karaciğer hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Makat bölgesinde şiddetli ağrı ve şişlik
• Kanamanın durmaması veya çok miktarda olması
• Dışkıda koyu renk veya katran gibi siyah dışkı fark edilmesi
• Makat bölgesinden iltihap veya irin akması

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tuvalet kağıdında veya dışkıda hafif de olsa kan görülmesi
• Makat bölgesinde sürekli kaşıntı, ağrı veya rahatsızlık
• Hemoroid belirtileri evde bakımla bir hafta içinde iyileşmiyorsa
• Hamilelikte hemoroid belirtileri yaşıyorsanız

Tanı

Hemoroid tanısı genellikle doktorun hastanın tıbbi öyküsünü dinlemesi ve fizik muayene yapmasıyla konur. Doktor makat bölgesini ve rektumu inceleyerek hemoroid olup olmadığını belirler. Gerekirse ileri incelemeler yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Görsel muayene: Makat çevresine bakılarak dış hemoroidler değerlendirilir.
• Parmakla rektal muayene: Doktor, eldivenli bir parmakla rektumun içini kontrol eder.
• Anoskopi: Makat kanalının içini görmeye yarayan küçük bir alet kullanılır.
• Sigmoidoskopi veya kolonoskopi: Kanamanın başka bir nedeni olup olmadığını araştırmak için yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında genellikle ağrı hissedilmez, sadece hafif bir baskı duyulabilir. Doktorunuz belirtilerinize göre gerekli incelemeleri yapacak ve sonucuna göre tedavi planını anlatacaktır. İşlem sonrası normal günlük hayatınıza hemen dönebilirsiniz.

Tedavi

Hemoroid tedavisi belirtilerin şiddetine ve türüne göre değişir. Çoğu durumda evde yapılabilecek uygulamalar ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterlidir. Daha şiddetli durumlarda doktorunuz ilaç tedavisi, küçük girişimler veya cerrahi seçenekler önerebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için ve lif bakımından zengin gıdalar tüketin.
• Lif takviyesi kullanmayı düşünün (doktorunuza danışarak).
• Tuvalette uzun süre oturmayın ve ıkınmaktan kaçının.
• Günde birkaç kez ılık suyla oturma banyosu yapın.
• Makat bölgesini her gün hafifçe temizleyin, parfümlü sabun veya ıslak mendil kullanmaktan kaçının.
• Ağrı ve şişliği azaltmak için soğuk kompres uygulayabilirsiniz.
• Uzun süre oturmak yerine ara ara kalkıp hareket edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinizi hafifletmek için reçeteli veya reçetesiz kremler, fitiller veya ağrı kesiciler önerebilir. Ayrıca bantlama, lastik bant ligasyonu, skleroterapi veya lazer tedavisi gibi ofis ortamında yapılan küçük girişimler uygulanabilir. Hangi yöntemin size uygun olduğuna doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diğer tedavilere yanıt alınamayan veya büyük ve komplike hemoroidlerde cerrahi müdahale gerekebilir. Hemoroidektomi adı verilen bu ameliyatla hemoroid dokusu çıkarılır. Ameliyat sonrası iyileşme birkaç hafta sürebilir ve doktorunuz önerileriyle iyileşme sürecini yönetmenize yardımcı olur.

Bu durumla yaşamak

Hemoroidle yaşarken en önemli şey düzenli bir tuvalet alışkanlığı oluşturmak ve dışkılamayı kolaylaştırmaktır. Her gün aynı saatte tuvalete oturmak, acil durumlar dışında ertelememek ve tuvalette kitap/telefon ile vakit geçirmemek önerilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli yürüyüş yapın.
• Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin.
• Ağır kaldırma gibi makat bölgesine baskı yapan aktivitelerden kaçının.
• Doğum kontrol hapları ve bazı ilaçların kabızlık yapabildiğini unutmayın; doktorunuza danışın.
• İdeal kilonuzu korumaya çalışın.
• Stresten uzak durmaya çalışın; stres sindirim sistemini etkileyebilir.

Diyet ve egzersiz

Lif açısından zengin bir beslenme düzeni hemoroidin en iyi dostudur. Sebze, meyve, kurubaklagil ve tam tahıllı ürünler tüketin. Günde en az 2-2,5 litre su içmeye özen gösterin. Haftanın çoğu günü 30 dakika orta tempolu yürüyüş veya yüzme gibi egzersizler bağırsak hareketlerini düzenler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hemoroid bazen utanç verici veya sıkıntılı bir durum olarak hissedilebilir, bu da kaygı ve stres yaratabilir. Bu durumun çok yaygın olduğunu ve tedavi edilebilir olduğunu bilmek rahatlatıcıdır. Duygusal olarak zorlanıyorsanız bir aile hekimine veya psikolojik destek birimine başvurmaktan çekinmeyin.

Önleme

Hemoroid büyük ölçüde önlenebilir bir durumdur. Yeterli lif almak, bol su içmek, düzenli egzersiz yapmak ve tuvalet alışkanlıklarına dikkat etmek hemoroid gelişme riskini ciddi şekilde azaltır. Kabızlık ve ıkınmadan kaçınmak en temel korunma yöntemidir.

Tarama programları

Hemoroid için özel bir tarama testi yoktur. Ancak 50 yaşından sonra herkesin kolorektal kanser taramasını yaptırması önerilir. Rektal kanama şikayetiniz varsa, bu belirti hemoroid dışında başka sorunların da habercisi olabileceğinden doktorunuz gerekli taramayı önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tromboze hemoroid: Damar içinde pıhtı oluşması sonucu şiddetli ağrı ve şişlik
• Hemoroidin dışarı çıkması ve sıkışması (strangülasyon)
• Kronik kanamaya bağlı kansızlık (anemi)
• Makat bölgesinde enfeksiyon ve iltihap

Uzun vadeli görünüm

Hemoroid tedavisi genellikle çok başarılıdır. Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi hemoroidle ilgili sorunlarını kısa sürede çözer ve normal hayatına döner. Endişelenmeyin, bu durum geçicidir ve yönetilebilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.