İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) Riskini Azaltma Yolları

Genel Bakış

İrritabl bağırsak sendromu (IBS), bağırsağın yapısal bir hastalığı olmamasına rağmen karın ağrısı, şişkinlik, gaz ve ishal veya kabızlık gibi bağırsak alışkanlığı değişiklikleriyle seyreden yaygın bir sindirim sistemi bozukluğudur.

Evet, IBS oldukça yaygındır. Toplumda yaklaşık her 10 kişiden 1'inin IBS'den etkilendiği tahmin edilmektedir.

IBS her yaşta görülebilir; ancak çoğunlukla 20-40 yaş arasında başlar ve kadınlarda erkeklere göre daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı veya kramp şeklinde ağrılar (genellikle dışkılama sonrası hafifler)
• Şişkinlik ve gaz
• İshal, kabızlık veya dönüşümlü olarak her ikisi
• Dışkıda mukus (yapışkan, beyazımsı sıvı) görülmesi
• Bağırsakların tam boşalmadığı hissi
• Dışkılama sıklığı ve kıvamında değişiklikler

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda da karın ağrısı, şişkinlik ve bağırsak düzensizliği görülebilir.
• Çocuklar okul çağında karın ağrısı nedeniyle okula gitmek istemeyebilir veya uyku sorunları yaşayabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda IBS belirtileri görülebilir; ancak bu belirtiler başka hastalıklarla da ilişkili olabileceğinden dikkatli değerlendirme gerekir.
• Özellikle iştahsızlık, kilo kaybı veya kansızlık varsa mutlaka doktora danışılmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak kaslarının anormal kasılması
• Bağırsaktaki sinirlerin aşırı duyarlı olması
• Bağırsak mikrobiyotasının (yararlı bakterilerin) dengesinin bozulması
• Bağırsak-beyin etkileşimindeki sorunlar
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonları

Risk faktörleri

• Ailede IBS veya kronik sindirim sorunları öyküsü
• Yoğun stres, anksiyete veya depresyon
• Bazı besinlere duyarlılık (örneğin yüksek yağlı veya yapay tatlandırıcılı gıdalar)
• Kadın olmak
• Genç yaşlarda başlaması
• Uyku düzeninin bozuk olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi birinde
• Ani ve istemsiz kilo kaybı
• Dışkılama alışkanlığında belirgin ve sürekli değişiklik

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı ve bağırsak düzensizliği birkaç haftadan uzun sürerse
• Günlük yaşamı etkileyen şişkinlik veya ağrı varsa
• Belirtiler yeme alışkanlıkları veya stresle çok sık tetikleniyorsa

Tanı

IBS tanısı için tek bir test yoktur. Doktorunuz önce semptomlarınızı dinler, fizik muayene yapar ve benzer belirtilere yol açabilecek başka hastalıkları ekarte etmek için bazı tetkikler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (kansızlık, enfeksiyon veya iltihap belirteçleri)
• Dışkı testleri (kan veya enfeksiyon varlığı)
• Gerekiyorsa laktoz (süt şekeri) intoleransı testi
• Yaşa ve risk faktörlerine göre kolonoskopi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz belirtileri sorgulayarak Roma kriterleri olarak adlandırılan uluslararası tanı ölçütlerine göre IBS tanısı koyabilir. Tanıya ek olarak size beslenme ve yaşam tarzı önerilerinde bulunur.

Tedavi

IBS tamamen ortadan kaldırılamasa da belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmak mümkündür. Tedavi genellikle beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi, stres yönetimi ve gerekirse ilaç desteğinden oluşur.

Evde kişisel bakım

• Yemek yerken acele etmeyin, öğünleri az ve sık yiyin.
• Karın ağrısı ve şişkinliği artıran yiyecekleri not aldığınız bir günlük tutun.
• Günde yeterli miktarda su için (genellikle 6-8 bardak).
• Düzenli uyku ve günlük yürüyüş gibi hafif egzersiz yapın.
• Kafein, alkol ve aşırı yağlı yiyeceklerden kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinizin türüne göre kabızlık, ishal, kramp veya ağrıyı hedefleyen ilaçlar önerebilir. Ayrıca bazı durumlarda bağırsak-beyin etkileşimini iyileştiren ya da yaşam kalitesini artıran düşük doz antidepresanlar da kullanılabilir. İlaçlar mutlaka doktor önerisiyle ve belirtilen şekilde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

IBS tedavisinde cerrahi gerekli değildir. Ameliyat, IBS'nin yol açtığı belirtileri düzeltmez; yalnızca başka bir bağırsak sorunu saptanırsa istisnai olarak düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamınızı iyi planlayın. Tuvalet ihtiyacının sık olabileceğini göz önünde bulundurarak dışarıdayken yakınınızdaki tuvaletleri önceden bilmek size kolaylık sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresle başa çıkma yöntemleri (nefes egzersizleri, meditasyon, hobi)
• Düzenli egzersiz, haftada en az 3-4 gün orta tempolu yürüyüş
• Yeterli ve düzenli uyku
• Sigara ve fazla alkolden kaçınma

Diyet ve egzersiz

Lif açısından zengin besinler bazı kişilerde kabızlığı azaltırken, bazılarında şişkinlik yapabilir. Bu nedenle beslenmenizi bir diyetisyen eşliğinde kişiselleştirmek daha uygundur. Düşük FODMAP diyeti gibi özel beslenme programları doktorunuzun önerisiyle deneyebilirsiniz. Ayrıca düzenli egzersiz bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS ile yaşamak bazen utanç, kaygı ve çaresizlik hissi yaratabilir. Bu duygular belirtileri daha da kötüleştirebilir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Bu, yaşam kalitenizi önemli ölçüde artırabilir.

Önleme

IBS'nin tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, yeterli uyku ve stresi yönetme gibi yaşam tarzı alışkanlıklarıyla belirtilerin başlaması veya kötüleşmesi riskini azaltabilirsiniz.

Aşılar

IBS'yi önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

IBS için özel bir tarama testi yoktur; ancak belirtileriniz devam ediyorsa doktorunuz düzenli aralıklarla takibinizi yapabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süreli karın ağrısı ve bağırsak alışkanlığı değişiklikleri günlük işleri aksatabilir.
• Sürekli ishal veya kabızlık; beslenme yetersizliği veya hemoroid gibi ek sorunlara yol açabilir.
• Kaygı ve depresyon gelişme riski artabilir.

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki IBS yaşamı tehdit eden veya bağırsak kanserine dönüşen bir hastalık değildir. Belirtiler yönetilebilir ve birçok kişi uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle rahat bir yaşam sürebilir. Zaman içinde kendi vücudunuzu tanıyarak tetikleyicilerden kaçınmayı öğrenirsiniz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Foundation for Gastrointestinal Disorders (IFFGD)

Yerel kuruluşlar

• Türk Gastroenteroloji Derneği · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.