Gürültü ve İşitme Sağlığı: İşitme Kaybına Karşı Yaşam Önerileri

Genel Bakış

Gürültüye bağlı işitme kaybı, uzun süre yüksek sese maruz kalmak veya ani çok yüksek bir ses duymak sonucu iç kulaktaki hassas hücrelerin zarar görmesiyle oluşan işitme kaybıdır. Genellikle yavaş gelişir ve çoğu zaman geri döndürülemez, ancak önlenebilir bir durumdur.

Evet, oldukça yaygındır. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, dünya genelinde milyonlarca insan gürültüye bağlı işitme kaybı riskiyle yaşamaktadır. Özellikle gürültülü iş yerlerinde çalışanlarda sık görülür.

İnşaat, fabrika, ulaşım, madencilik ve gece kulübü gibi gürültülü sektörlerde çalışanlar, uzun süre yüksek sesle müzik dinleyenler ve silah atışı gibi ani yüksek seslere maruz kalanlar için risk daha fazladır. Her yaşta görülebilir, ancak yaşlandıkça risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Konuşmaları duymakta zorluk, özellikle kalabalık ortamlarda
• Kulakta çınlama, uğultu veya ıslık sesi (tinnitus)
• Seslerin boğuk ve uzaktan geliyormuş gibi işitilmesi
• Televizyon veya radyonun sesini sürekli açma isteği
• Yüksek seslere karşı hassasiyet veya rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Okulda veya evde anlatılanları duymakta zorlanma
• Öğrenme güçlüğü veya dikkat dağınıklığı belirtileri gösterme
• Kulak çınlamasından şikayet etme
• Yüksek sesli oyuncaklar veya kulaklık kullanımı sonrası işitme sorunları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşa bağlı işitme kaybıyla birlikte daha belirgin hale gelir
• Konuşmaları takip etmekte daha çok zorlanma ve sık sık 'ne dedin?' deme
• Sosyal ortamlardan kaçınma
• Depresyon ve yalnızlık hissinde artış

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süre boyunca 85 desibelin üzerindeki ortamlarda bulunmak
• Ani ve çok yüksek sesler (patlama, silah sesi, konser, yüksek sesli makine)
• Kulaklık veya kulak içi kulaklıkla yüksek volümde müzik dinlemek
• İş yerinde kulak koruyucu kullanmamak

Risk faktörleri

• İnşaat, fabrika, havacılık, madencilik gibi gürültülü işlerde çalışmak
• Yüksek sesli müzikli ortamlarda bulunmak
• Silahla atış yapmak
• Orta kulak enfeksiyonu gibi daha önce geçirilmiş kulak sorunları
• Ailede erken yaşta işitme kaybı öyküsü olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aniden işitme kaybı yaşarsanız aynı gün bir Kulak-Burun-Boğaz (KBB) uzmanına başvurun.
• Kulak ağrısı, akıntı veya kanama varsa
• Şiddetli baş dönmesi ile birlikte işitme sorunu varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır devam eden kulak çınlaması varsa
• Televizyonun sesini başkalarına göre çok açıyorsanız
• Konuşmaları takip etmekte zorlanıyorsanız

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler ve kulaklarınızı özel bir aletle (otoskop) muayene eder. Ardından işitme testi yapılması için sizi bir odyoloji merkezine yönlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Otoskopi (kulak kanalı ve kulak zarının incelenmesi)
• Odyometri (işitme eşiği testi)
• Tinnitus değerlendirmesi için özel ölçümler
• Gerektiğinde görüntüleme yöntemleri (nadiren)

Randevunuzda neler beklenir

İşitme testi basit ve ağrısız bir işlemdir. Kulaklık takarak çeşitli sesler duyar ve her duyduğunuzda bir düğmeye basarsınız. Sonuçlar işitme kaybının derecesini ve türünü gösterir.

Tedavi

Gürültüye bağlı işitme kaybının şu an için kesin bir tedavisi yoktur; hasar genellikle kalıcıdır. Bu nedenle tedavinin amacı mevcut işitmenin korunması, belirtilerin hafifletilmesi ve yaşam kalitesinin artırılmasıdır. İşitme cihazları ve işitme rehabilitasyonu birçok kişiye oldukça yardımcı olur.

Evde kişisel bakım

• Yüksek sesli ortamlarda (inşaat, atölye, konser vb.) mutlaka kulak koruyucu kullanın.
• Kulaklıkla müzik dinlerken sesi en fazla %60 seviyesinde tutun ve her 60 dakikada bir ara verin.
• Gürültülü ortamlardan uzak durmaya çalışın ve kulaklarınıza dinlenme süresi tanıyın.
• Kulak çınlamasını maskelemek için gece tamamen sessiz bir ortamda uyumak yerine düşük sesli bir beyaz gürültü cihazı kullanabilirsiniz.

Tıbbi tedaviler

İşitme kaybının derecesine göre doktorunuz işitme cihazı önerebilir. Cihazlar sesleri daha net duymanızı sağlar. Ayrıca kulak çınlaması için ses terapisi ve bazı durumlarda bilişsel davranışçı terapi gibi yöntemler uygulanabilir. İlaç tedavisi işitmeyi geri getirmez; ancak altta yatan başka bir hastalık varsa doktorunuz uygun bir tedavi planı oluşturur. Kesinlikle doktor önerisi olmadan ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İşitme kaybının büyük çoğunluğu için cerrahi tedavi gerekmez. Ancak çok ileri derecede işitme kaybı olan ve işitme cihazından fayda görmeyen az sayıda kişide koklear implant (iç kulak implantı) bir seçenek olabilir. Bu karar kapsamlı bir değerlendirme sonrasında verilir.

Bu durumla yaşamak

İşitme kaybıyla yaşamayı öğrenmek zaman alabilir. Ailenize ve arkadaşlarınıza durumunuzu anlatın, sizinle konuşurken yüzünüze dönük konuşmalarını isteyin. Toplantılarda ve kalabalık ortamlarda ön sıralarda oturmaya özen gösterin. İşitme cihazı kullanıyorsanız düzenli bakımını yaptırın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uzun süre gürültülü ortamda kalmaktan kaçının.
• Kulak tıkacı bulundurmayı alışkanlık haline getirin.
• Sigara içmeyin; sigara kulaktaki kan dolaşımını olumsuz etkiler.
• Yüksek sesli konserlere giderken filtreli kulak tıkacı kullanın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme, kulak içindeki kan damarlarının sağlığını dolaylı yoldan etkileyebilir. Düzenli egzersiz, kan akışını artırarak iç kulak hücrelerine oksijen taşınmasına yardımcı olabilir. Akdeniz tipi beslenme ve haftada en az 150 dakika orta düzeyde fiziksel aktivite önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İşitme kaybı, kişide çaresizlik, yalnızlık ve depresyon duygularına yol açabilir. Sürekli çınlama (tinnitus) kaygıyı artırabilir. Bu duyguları yaşamak normaldir, ancak bunlarla başa çıkmak için profesyonel destek almak önemlidir. Psikolojik destek ve destek grupları bu süreçte çok değerlidir. Aklınızdan geçen olumsuz düşünceleri bir uzmanla paylaşın; acil bir durumda 112'yi arayın.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir bir durumdur. Gürültülü ortamlardan uzak durmak, işitme koruyucuları kullanmak ve ses seviyesini kontrol etmek en etkili önlemlerdir. İş yerinde güvenlik talimatlarına uymak ve düzenli işitme kontrolünden geçmek de çok önemlidir.

Aşılar

Gürültüye bağlı işitme kaybına karşı doğrudan bir aşı bulunmamaktadır. Ancak bazı enfeksiyonlar işitme kaybına yol açabileceğinden, önerilen aşıların yapılması genel işitme sağlığını koruyabilir.

Tarama programları

Gürültülü işlerde çalışanların yılda en az bir kez işitme testi yaptırması önerilir. İş yeri hekimleri bu taramaları düzenleyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İşitme kaybı zamanla artabilir ve daha belirgin hale gelebilir.
• İletişim sorunları nedeniyle sosyal izolasyon, anksiyete ve depresyon gelişebilir.
• İşitme kaybı yaşlı bireylerde demans (bunama) riskini artırabilir.
• Kişinin iş performansı ve yaşam kalitesi olumsuz etkilenebilir.

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki gürültüye bağlı işitme kaybından korunmak mümkündür. Erken fark edildiğinde işitme kaybının ilerlemesi yavaşlatılabilir. İşitme cihazları ve yardımcı cihazlarla birçok kişi aktif ve üretken bir yaşam sürdürebilir. Umutlu olmak ve koruyucu önlemleri bırakmamak önemlidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.