Kanser Sonrası Takip ve Sağlıklı Yaşam Rehberi

Genel Bakış

Kanser tedavisi bittikten sonra yapılan düzenli doktor kontrolleri, gerekli testler ve sağlıklı yaşam önerilerinin tümüne kanser sonrası takip denir. Bu sürecin amacı, tedavinin uzun vadeli etkilerini izlemek, kanserin tekrarlama ihtimalini erkenden fark etmek ve sağlıklı bir hayat sürmenize yardımcı olmaktır.

Kanser tedavisini tamamlayan herkes için bu takip süreci önerilir, bu yüzden oldukça yaygın ve normal bir süreçtir.

Kanser geçirmiş tüm yetişkinler, ergenler ve çocuklar için geçerlidir. Bazı kanser türlerinde takip daha sık ve daha uzun süreli olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli ve geçmeyen yorgunluk
• Vücudun herhangi bir yerinde yeni oluşan şişlik veya yumru
• Normalden farklı kanama veya morarma
• İyileşmeyen yaralar
• Geçmeyen öksürük veya ses kısıklığı
• Yutma veya sindirim güçlüğü
• İdrar veya dışkı alışkanlığında belirgin değişiklik
• Sürekli ve açıklanamayan bir ağrı
• Gece terlemeleri veya açıklanamayan ateş

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ve gelişmede geri kalma
• Okul başarısında ani düşüş
• Sürekli halsizlik veya iştahsızlık
• Geçmeyen veya tekrarlayan ateş
• Davranış değişiklikleri, içe kapanma
• Vücut ağrıları veya topallama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşmelerde ve günlük aktivitelerde artan zorluk
• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Kalp veya solunum sorunlarına işaret eden nefes darlığı
• Depresyon, üzüntü veya sosyal geri çekilme

Nedenler

Ana nedenler

• Kanser tedavisi tamamlanmış olsa bile, bazı kanser hücreleri vücutta kalabilir ve yıllar sonra tekrar büyüyebilir
• Tedavinin (kemoterapi, radyoterapi gibi) vücuda geç etkileri - aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilir
• Yaşam tarzı alışkanlıkları ve çevresel faktörler nedeniyle yeni bir kanser gelişme riski
• Ailede kanser öyküsü veya genetik yatkınlık
• Sigara, alkol, sağlıksız beslenme gibi riskli davranışlar

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı
• Aşırı alkol tüketimi
• Obezite ve aşırı kilo
• Hareketsiz yaşam
• İşlenmiş et, şekerli içecekler ve yüksek kalorili beslenme
• Tedavi edilmemiş kronik enfeksiyonlar (HPV, Hepatit B gibi)
• Ailede kanser öyküsü
• İlerleyen yaş
• Yoğun güneşe maruz kalma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi birini fark ederseniz hemen 112'yi arayın
• Şiddetli ağrı, kontrol edilemeyen kanama, nefes darlığı veya bilinç değişikliği gibi durumlarda vakit kaybetmeyin

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Doktorunuzun önerdiği takip randevularını asla aksatmayın
• Kontroller arasında herhangi bir yeni veya değişen belirti fark ederseniz, bir sonraki randevuyu beklemeyin
• Tedavi bittikten sonra sağlıklı yaşam tarzı için düzenli aralıklarla birinci basamak sağlık kuruluşuna başvurun

Tanı

Kanser sonrası takipte doktorunuz öncelikle tıbbi geçmişinizi dinler, fizik muayene yapar ve semptomlarınızı değerlendirir. Ardından gerekli görürse kan testleri, görüntüleme yöntemleri veya doku örnekleri (biyopsi) isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (tam kan sayımı, karaciğer-böbrek fonksiyonları, bazı tümör belirteçleri)
• Görüntüleme tetkikleri (bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans, ultrason veya röntgen)
• Endoskopi veya kolonoskopi gibi iç organları inceleyen işlemler
• Biyopsi (şüpheli dokudan örnek alınması)
• Kemik yoğunluğu ölçümü
• Gerektiğinde genetik testler

Randevunuzda neler beklenir

Takip randevularında doktorunuz genel sağlığınızı soracak, kilo ve tansiyon gibi temel ölçümleri alacak, muayene yapacak ve ihtiyacınıza göre testler isteyecektir. Sonuçlarınızı birlikte değerlendirip size yeni bir plan oluşturacaktır. Bu süreçte herhangi bir sorun bulunmazsa, bir sonraki kontrol zamanınızı öğrenerek günlük yaşamınıza dönersiniz.

Tedavi

Kanser sonrası takip, tek başına bir tedavi değildir. Bu süreçte asıl amaç korunma ve erken tanıdır. Eğer tekrarlayan bir kanser veya yeni bir kanser tespit edilirse, doktorunuz size özel bir tedavi planı oluşturacaktır.

Evde kişisel bakım

• Sigara içmemek ve tütün ürünlerinden uzak durmak
• Alkol kullanımını en aza indirmek veya tamamen bırakmak
• Haftanın çoğu günü 30 dakika orta tempolu yürüyüş veya sevdiğiniz bir egzersizi yapmak
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, yürüyüş ve yeterli uykuya özen göstermek
• Güneşe çıkarken koruyucu krem, şapka ve uygun giysi kullanmak
• Kilo kontrolüne dikkat etmek
• Aşılarınızı (grip, zatürre vb.) doktorunuzun önerdiği şekilde yaptırmak

Tıbbi tedaviler

Kanser nüks ederse veya yeni bir kanser gelişirse, doktorunuz cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, hormon tedavisi, hedefe yönelik ilaçlar veya immünoterapi gibi çeşitli tedavi yaklaşımlarından birini veya birkaçını önerebilir. Tedavi seçenekleri kanserin türü, yaygınlığı ve genel sağlık durumunuza göre değişir. Hangi tedavi alınacağı, süresi ve ilaç dozları tamamen doktorunuz tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda kanserin tekrarladığı bölgenin veya yeni oluşan tümörün cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir. Ameliyat olup olmayacağınız, doktorunuzun yapacağı değerlendirme ve kanserin özelliklerine bağlıdır.

Bu durumla yaşamak

Kanser tedavisi sonrası hayatınız yavaş yavaş yeni bir düzene oturur. Kendinize zaman tanıyın, güçlü yönlerinizin farkında olun ve kontrol listelerinize sadık kalın. Günlük aktivitelerinize dönebildiğiniz oranda kendinizi daha iyi hissedersiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenmeye özen gösterin
• Stres ve kaygıyı azaltmak için hobiler edinin
• Günlük kısa yürüyüşler yapın
• Sosyal bağlantılarınızı güçlü tutun
• Tütün ve alkolden uzak durun
• Doktor önerisi olmadan vitamin veya bitkisel takviye kullanmayın

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıllar ve baklagillerden zengin; işlenmiş gıdalar, şekerli içecekler ve aşırı tuzlu yiyeceklerden kaçınan bir beslenme düzeni benimseyin. Haftanın çoğu günü en az 30 dakika tempolu yürüyüş gibi egzersiz yapmayı hedefleyin. Kilo kontrolü sağlamak kanser tekrar riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser sonrası süreç duygusal olarak dalgalı olabilir. Kaygı, korku, üzüntü veya 'hayatta kalma suçluluğu' gibi duygular normaldir. Bu duygular haftalarca sürer ve günlük yaşamı etkilerse, bir psikolog veya psikiyatristten destek almak önemlidir. Terapi, destek grupları veya size uygun başka yöntemler iyi gelecektir.

Önleme

Kanserin tekrarını veya yeni bir kanserin oluşumunu tamamen önlemek mümkün olmasa da, düzenli takip ve sağlıklı yaşam tarzı riski önemli ölçüde azaltabilir. Bu sayede oluşabilecek sorunlar erkenden yakalanır ve tedavisi daha başarılı olur.

Aşılar

HPV (İnsan Papilloma Virüsü) aşısı rahim ağzı, ağız ve boğaz kanseri gibi bazı kanserleri önleyebilir. Hepatit B aşısı ise karaciğer kanseri riskini azaltır. Aşı takviminiz ve sizin için uygunluğu hakkında doktorunuzla konuşun.

Tarama programları

Doktorunuzun önerdiği düzenli tarama testleri (meme, rahim ağzı, kalın bağırsak kanseri taramaları vb.) kanser sonrası takibin önemli bir parçasıdır. Bu taramalar, belirti vermeyen erken dönem kanserleri yakalayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanserin geri gelmesi (nüks) ve bunun geç fark edilmesi
• Tedavinin geç yan etkilerinin gözden kaçması (kalp, akciğer, kemik veya böbrek sorunları gibi)
• Yeni bir kanser türünün erken teşhis edilememesi
• Belirtilerin kötüleşmesi ve yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Kanser sonrası takipte amaç, geç yan etkileri yönetmek, nüks riskini azaltmak ve uzun vadeli yaşam kalitenizi artırmaktır. Düzenli kontroller ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile birçok kişi tam dolu, sağlıklı ve mutlu bir hayat sürdürmektedir. Bu süreçte umut her zaman vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.