İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) ve Önlenmesi

Genel Bakış

İrritabl bağırsak sendromu (IBS), kalın bağırsağı etkileyen yaygın bir sindirim sistemi bozukluğudur. Bağırsağın normal çalışma düzenini değiştirir; karın ağrısı, şişkinlik, gaz, ishal ve kabızlık gibi belirtilere yol açar. IBS, bağırsakta kalıcı bir hasar veya iltihap oluşturmaz ve kansere dönüşmez.

Evet, oldukça yaygındır. Dünya genelinde her 10 kişiden yaklaşık 1'inin IBS'den etkilendiği düşünülüyor.

Her yaşta görülebilir; ancak en sık 20-30 yaşları arasında başlar. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Çocuklarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı ve kramplar
• Şişkinlik ve gaz
• İshal, kabızlık veya dönüşümlü ishal-kabızlık
• Dışkılama sırasında zorlanma veya acil tuvalet ihtiyacı
• Dışkılama sonrasında tam boşalma hissinin olmaması
• Dışkıda mukus görülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı genellikle göbek çevresindedir
• Şişkinlik ve gaz
• Okula gitmek istememe veya aktiviteleri aksatma
• Tuvalete gitme sıklığında belirgin değişiklikler

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yeni başlayan bağırsak alışkanlığı değişiklikleri mutlaka araştırılmalıdır
• Yaşlılarda IBS daha az görülür; bu belirtiler başka hastalıkları düşündürebilir
• Kilo kaybı, dışkıda kan veya gece uyandıran ishal varsa acilen doktora başvurulmalıdır

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak hareketlerinin düzensizliği
• Bağırsakta ağrı sinyallerinin aşırı duyarlı olması
• Stres ve duygusal faktörler
• Bağırsak mikrobiyotasındaki (floradaki) dengesizlik
• Bazı gıdaların bağırsakta hızlı veya yavaş ilerlemesi
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonları

Risk faktörleri

• Kadın cinsiyet
• Genç yetişkin yaş aralığı
• Ailede IBS öyküsü
• Anksiyete veya depresyon gibi ruhsal durumlar
• Stresli yaşam olayları
• Baharatlı, yağlı gıdalar ve aşırı kafein tüketimi
• Bazı antibiyotik kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkıda kan
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli ve kötüleşen karın ağrısı
• Gece uyandıran şiddetli ishal
• Kansızlık saptanması

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bağırsak alışkanlığınızda belirgin bir değişiklik fark ettiyseniz
• Karın ağrısı veya şişkinlik günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Belirtiler 3 aydan uzun süredir devam ediyorsa

Tanı

IBS için tek bir test yoktur. Doktorunuz belirtilerinizi dinler, fizik muayene yapar ve gerekli gördüğü testleri ister. Tanıda 'Rome kriterleri' olarak bilinen belirti grubu kullanılabilir; ayrıca benzer belirtilere yol açan diğer hastalıkları ekarte etmek için birtakım tetkikler yapılır.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı
• Çölyak hastalığı için kan testi
• Dışkıda gizli kan veya enfeksiyon testi
• Gerekirse kolonoskopi (bağırsağın kamera ile incelenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz ilk olarak belirtilerinizin ne kadar süredir olduğunu, sıklığını ve şiddetini sorar. Kırmızı bayrak denen ağır belirtiler yoksa genellikle ileri tetkike gerek kalmadan tanı konabilir. Yaşınıza, aile öykünüze ve belirtilerinize göre doktorunuz ek incelemeler isteyebilir.

Tedavi

IBS tedavisinde amaç belirtileri kontrol altına almaktır. Tedavi kişiye özeldir; belirtilerin türüne göre diyet, yaşam tarzı değişiklikleri ve doktorunuzun önerdiği ilaçlar bir arada kullanılabilir.

Evde kişisel bakım

• Lifli gıdaları yeterli miktarda ve düzenli tüketin (bazı kişilerde fazla lif şişkinlik yapabilir)
• Günde en az 8-10 bardak su için
• Küçük, sık öğünler yemeyi deneyin
• Kafein, alkol, baharatlı ve yağlı yiyeceklerden kaçının
• Stresten uzak durmaya çalışın; nefes egzersizleri veya gevşeme teknikleri uygulayın
• Düzenli fiziksel aktivite yapın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize göre bağırsak hareketlerini düzenleyen ilaçlar, kabızlık veya ishal için yardımcı ilaçlar, ağrıyı azaltan ilaçlar veya probiyotik takviyeler önerebilir. Bazı durumlarda düşük doz antidepresanlar da bağırsaktan kaynaklanan ağrıyı azaltmak için kullanılabilir. Ancak bu ilaçların tümü mutlaka doktor reçetesi ve gözetiminde kullanılmalıdır; kendi başınıza ilaç almayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

IBS için ameliyat gerekmez çünkü bağırsakta yapısal bir bozukluk yoktur.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamınızı kolaylaştırmak için belirti günlüğü tutabilirsiniz. Hangi yiyeceklerin, içeceklerin veya durumların belirtilerinizi tetiklediğini öğrenerek kaçınma listesi oluşturabilirsiniz. İhtiyaç duyduğunuzda tuvalet bulunan yerleri tercih etmek gibi planlar yapmak da kaygıyı azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli ve yeterli uyuyun
• Haftanın büyük bölümünde egzersiz yapın
• Sigarayı bırakın
• Stres yönetimi teknikleri öğrenin
• Anksiyete veya depresyon belirtilerinde profesyonel destek alın

Diyet ve egzersiz

Diyet kişiye özeldir; bir diyetisyenle çalışmak en doğrusudur. Bazı kişilerde FODMAP açısından düşük bir diyet belirtileri azaltabilir; bu diyeti mutlaka uzman rehberliğinde uygulayın. Düzenli yürüyüş, yoga veya yüzme gibi orta yoğunluktaki egzersizler bağırsak hareketlerini destekleyebilir ve stresi azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir; kaygı, depresyon ve sosyal izolasyona yol açabilir. Belirtiler stresle artabilir. Bu nedenle duygusal sağlığınıza da dikkat etmelisiniz. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak hem zihinsel sağlığınıza hem de bağırsak belirtilerinize iyi gelebilir. Kriz anında 112'yi aramaktan çekinmeyin.

Önleme

IBS'yi tamamen önlemek kesin olarak mümkün değildir çünkü tek bir nedeni yoktur. Ancak sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, yeterli su içme, stresten kaçınma ve tetikleyici gıdaları tanıyıp önlem almak belirtilerin ortaya çıkmasını veya alevlenmesini azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İş gücü ve okul kaybı, düşük yaşam kalitesi
• Depresyon ve kaygı bozukluklarının ortaya çıkması veya artması
• Sık ishal nedeniyle vitamin ve mineral eksiklikleri
• Gereksiz tetkikler ve tedaviler nedeniyle sağlık sistemi yükü

Uzun vadeli görünüm

IBS belirtileri yıllar içinde değişebilir; bazen uzun dönem tamamen kaybolabilir. Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle çoğu insan normal ve üretken bir yaşam sürdürebilir. IBS bağırsak kanseri veya bağırsakta kalıcı hasar riskini artırmaz. Umutlu olmak için neden vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.