Doğurganlık Taraması

Genel Bakış

Doğurganlık taraması, bir kadının hamile kalma yeteneğini değerlendirmek için yapılan bir dizi test ve kontroldür. Amaç, yumurtlama, tüpler, rahim ve hormonlarla ilgili olası sorunları daha hamilelik oluşmadan önce belirlemektir. Bu tarama, hamilelik planlayanlara yol gösterir.

Sık yapılan bir değerlendirmedir. Özellikle son yıllarda ileri yaşta gebelik planlayan kadınların artmasıyla birlikte doğurganlık taramasına başvuru da yaygınlaşmıştır.

Doğurganlık taraması, hamile kalmakta zorlanan, adet düzensizliği yaşayan veya ailesinde erken menopoz öyküsü olan kadınları etkiler. Ayrıca yumurtalık rezervini öğrenmek isteyen her kadın bu taramayı yaptırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet düzensizlikleri
• Çok ağrılı veya çok kanamalı adet dönemleri
• Adet görmeme
• Tüylenme artışı veya sivilce gibi hormon belirtileri

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda doğurganlık taraması yapılmaz; ancak ergenlik yaşı gecikmişse üreme sağlığı açısından değerlendirme önerilebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoza girerken doğurganlık taraması yerine hormon düzeylerini görmek için testler yapılabilir; amaç gebelik değil, sağlıklı yaşamın sürdürülmesidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yumurtlama bozuklukları (örn. polikistik over sendromu)
• Tüplerin tıkalı olması
• Rahim veya rahim ağzına ait sorunlar (miyom, polip gibi)
• Hormon dengesizlikleri
• Yaşa bağlı yumurta rezervinin azalması

Risk faktörleri

• İleri yaş (35 yaş üstü)
• Sigara ve alkol kullanımı
• Fazla kilolu veya zayıf olmak
• Yoğun stres
• Rahim ya da tüplerde geçirilmiş enfeksiyonlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hamilelik planlarken yukarıda sıralanan acil belirtilerden birini yaşarsanız
• Adet düzensizliği yakınmalarınız varsa ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 35 yaş altında 1 yıl boyunca korunmasız ilişkiye rağmen hamile kalamadıysanız
• 35 yaş üstündeyseniz ve 6 aydır hamile kalamadıysanız
• Düşük veya küretaj öykünüz varsa

Tanı

Doğurganlık taraması, bir kadın doğum uzmanı (jinekolog) tarafından yapılır. Doktorunuz önce sağlık öykünüzü alır, ardından muayene ve bazı testlerle değerlendirme yapar.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: FSH, LH, AMH, estradiol ve tiroid hormonları gibi değerlere bakılır.
• Ultrason: Yumurtalıklara ve rahme bakılır, yumurta rezervi hakkında fikir verir.
• HSG (rahim filmi): Tüplerin ve rahmin görüntülenmesi için yapılan röntgenli bir işlemdir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle adet döneminizin belirli günlerinde yapılır. Bazı testler aynı gün, bazıları birkaç gün arayla istenebilir. Sonuçlar birlikte değerlendirilir; korkutucu hiçbir şey yapılmaz, işlemler sırasında hafif bir rahatsızlık hissi olabilir.

Tedavi

Doğurganlık taramasının sonucuna göre bir yol izlenir. Amaç; altta yatan sorunu düzeltmek, hamilelik şansını artırmak ve gerekiyorsa üreme sağlığını korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı kiloda kalmak veya ideal kiloya ulaşmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Düzenli uyku ve stres yönetimi
• Doktorunuzun önerdiği folik asit takviyesini kullanmak (gebelik planlanıyorsa)

Tıbbi tedaviler

1. basamak tedaviler arasında yumurtlamayı düzenleyecek ilaçlar (doktor kontrolünde) kullanılabilir. Tüplerde tıkanıklık veya yapısal sorun varsa cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Bazı durumlarda ise aşılama veya tüp bebek gibi yardımcı üreme yöntemleri önerilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Rahim içi yapışıklıklar, miyom, polip ya da tüplerdeki tıkanıklık gibi yapısal sorunlar cerrahi müdahale gerektirebilir. Ameliyatın türü sorunun boyutuna göre doktor tarafından planlanır.

Bu durumla yaşamak

Doğurganlık taraması sonrası günlük yaşamınızdan taviz vermek zorunda kalmazsınız. Adet döngünüzü takip etmek, sağlıklı beslenmek ve doktor kontrollerini aksatmamak yeterlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yürüyüş veya yüzme gibi hafif egzersizler
• Günde 7-8 saat uyumak
• Kafein tüketimini azaltmak
• Meditasyon veya nefes egzersizleri

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme, yani bol sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı ve balık tüketimi üreme sağlığını olumlu etkileyebilir. Aşırı şeker ve işlenmiş gıdalardan kaçınmak, ideal kiloyu korumak da önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Doğurganlık taraması ve gebelik beklentisi bazı kadınlarda kaygı, üzüntü ve stres yaratabilir. Bu duygular normaldir. Yalnız olmadığınızı bilmek ve duygularınızı paylaşmak iyileştiricidir.

Önleme

Doğurganlık sorunlarının bir kısmı tamamen önlenemez, ancak sağlıklı yaşam alışkanlıkları, düzenli doktor kontrolü ve risk faktörlerinden kaçınmak bazı sorunların erken fark edilmesini sağlar.

Aşılar

Doğurganlık taraması ile aşılar doğrudan ilişkili değildir; ancak hamilelik öncesi kızamıkçık (rubella) ve hepatit B gibi aşıların kontrol edilmesi önerilir.

Tarama programları

Doğurganlık taraması, hamileliği planlamadan önce yapılabilecek bir ön değerlendirmedir. 35 yaş üstü kadınlarda ve risk faktörü taşıyanlarda düzenli aralıklarla tekrarlanabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan kısırlık nedeni belirlenmezse hamilelik gecikebilir veya gerçekleşmeyebilir.
• Tedavi edilmeyen polikistik over sendromu veya endometriozis gibi durumlar zamanla endometriyum kanseri gibi sorunlara zemin hazırlayabilir.

Uzun vadeli görünüm

Doğurganlık sorunlarının büyük bir kısmı tedavi edilebilir. Yardımcı üreme teknikleri sayesinde birçok çift çocuk sahibi olabiliyor. Umutlu olmak ve doktorunuzla birlikte hareket etmek en doğru yaklaşımdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.