Çocuklarda Büyüme Gelişim Takibi

Genel Bakış

Çocuklarda büyüme gelişim takibi (büyüme taraması), çocuğun boy, kilo ve baş çevresi gibi ölçümlerinin düzenli olarak yapılarak, yaşı ve cinsiyetine göre beklenen sağlıklı aralıkta olup olmadığının değerlendirilmesidir. Bu takip, bir hastalık tanısı koymak için değil; çocuğun sağlıklı büyüyüp büyümediğini gözlemlemek ve olası sorunları erken fark etmek içindir.

Evet, tüm dünyada ve ülkemizde çocuk sağlığı izleminin standart bir parçasıdır. Aile hekimliği ve çocuk sağlığı merkezlerinde düzenli olarak yapılır.

Doğumdan itibaren tüm bebekleri, çocukları ve ergenleri etkiler. Herhangi bir risk faktörü olmayan sağlıklı çocuklar için de önerilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çocuğun boyu veya kilosu, yaşı ve cinsiyetine göre beklenen eğrinin çok altında ya da üstünde kalıyorsa
• Büyüme hızı izleme sırasında belirgin şekilde yavaşlamışsa
• Baş çevresi ölçümü yaşına göre anormal bir hızla büyüyor veya durmuşsa

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklikte kilo alımının durması veya tartı eğrisinin düzleşmesi
• Boy kısalığı ve okul çağında yaşıtlarından belirgin kısa olma
• Ergenlik belirtilerinin beklenen zamanda başlamaması veya gecikmesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu konu çocukluk çağı ile ilgilidir; yetişkinlerde büyüme taraması uygulanmaz. Yetişkinlerde boy kaybı gibi farklı durumlar ayrıca değerlendirilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Sağlıklı büyüme için genetik faktörler (aile boyu) en önemli etkendir
• Beslenme yetersizlikleri ve dengesiz beslenme büyümeyi etkileyebilir
• Başta büyüme hormonu olmak üzere hormonal sorunlar
• Kronik hastalıklar (örneğin kalp, böbrek veya sindirim sistemi hastalıkları)
• Sosyal ve duygusal stres büyümeyi yavaşlatabilir

Risk faktörleri

• Prematüre (erken doğum) doğum
• Düşük doğum ağırlığı
• Ailede kısa boy veya büyüme geriliği öyküsü
• Kronik bir hastalığın bulunması
• Yetersiz beslenme veya ihmal yaşamış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğun kilosu veya boyu, kontrol eğrilerinde belirgin şekilde geriliyorsa
• Tartı alımı durmuş veya kilo kaybı yaşanıyorsa
• Büyüme hızı, yaşa göre çok yavaş ise

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Doğumdan itibaren bebeklerde sık aralıklarla, daha sonra yılda en az bir kez düzenli kontrol yaptırmak
• Aile hekimine veya çocuk sağlığı uzmanına rutin muayeneye gitmek

Tanı

Büyüme taraması tanı koymak için değil, riskleri belirlemek için yapılır. Çocuğun ölçümleri, yaşına ve cinsiyetine uygun büyüme eğrilerine işlenir. Bu eğrilerin trendi (gidişatı) değerlendirilir. Bir sorun görülürse doktor ek tetkik isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Boy, kilo ve baş çevresi ölçümü
• Büyüme eğrisi (persentil) çizelgesine işaretleme
• Gerektiğinde kemik yaşı için el-bilek röntgeni
• Kan tahlilleri (örneğin tiroid hormonu, büyüme hormonu ile ilgili testler)
• Ayrıntılı beslenme ve sağlık öyküsü

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında hemşire veya doktor çocuğunuzun boyunu, kilosunu ve baş çevresini ölçer, ölçümleri eğriye işler. Bu işlem tamamen ağrısız ve hızlıdır. Ailenin boy bilgileri de sorulabilir. Şüpheli bir durum varsa doktor size açıklar ve planı birlikte belirlersiniz.

Tedavi

Büyüme taramasında bir sorun saptanırsa, öncelikle altta yatan neden araştırılır. Tedavi nedene göre değişir: beslenme desteği, altta yatan hastalığın yönetimi veya gerektiğinde hormon tedavisi gibi seçenekler değerlendirilir. Tedavi mutlaka doktor kontrolünde planlanır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli olarak çocuğun ölçümlerini takip etmek ve kontrol randevularını aksatmamak
• Yeterli ve dengeli beslenmeyi desteklemek
• Düzenli uyku ve fiziksel aktiviteye özen göstermek
• Aileden ve okuldan destek almak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, büyüme geriliğinin nedenine göre özel bir tedavi planı önerebilir. Örneğin, beslenme yetersizliğine yönelik diyet düzenlemesi, tiroid veya büyüme hormonu eksikliğine yönelik takviyeler gündeme gelebilir. Bu tedaviler yalnızca doktor tarafından reçete edilir ve düzenli takip gerektirir. Doz ve süre kesinlikle doktor tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Büyüme taramasında cerrahi bir uygulama gerekmez. Çok nadir durumlarda, büyümeyi etkileyen doğumsal veya yapısal bir hastalık saptanırsa, o hastalığa yönelik cerrahi bir tedavi planlanabilir.

Bu durumla yaşamak

Büyüme takibi, günlük hayatta herhangi bir kısıtlama gerektirmez. Çocuğun düzenli ölçümlerle izlenmesi ve sağlık önerilerine uyulması yeterlidir. Büyüme eğrileri birer değerlendirme aracıdır; çocuğun benlik saygısı önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı beslenme alışkanlıkları edindirmek
• Ekran süresini sınırlandırıp açık havada oyun oynatmak
• Yaşına uygun uyku süresine özen göstermek
• Okul ve oyun arkadaşlarıyla sosyal etkileşimi teşvik etmek

Diyet ve egzersiz

Çocuğun yaşına uygun, protein, vitamin ve mineral açısından dengeli bir beslenme planı uygulanmalıdır. Öğün atlamadan, günde üç ana öğün ve ara öğünler düzenlenmelidir. Düzenli fiziksel aktivite, kas ve kemik gelişimini destekler. Diyet listesi mutlaka uzman kişi tarafından hazırlanmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Büyüme geriliğinin olduğu durumlarda çocuk, yaşıtlarından farklı hissettiği için özgüven sorunları yaşayabilir. Ailelerin çocuğu kıyaslamaması, onu sevgi ve kabul göstermesi önemlidir. Gerekirse bir çocuk psikoloğundan destek alınabilir.

Önleme

Büyüme ile ilgili bazı sorunlar genetiktir ve önlenemez. Ancak düzenli tarama sayesinde sorunlar erken dönemde yakalanır, tedavi şansı artar. Beslenme ve sağlık koşullarına özen göstererek büyümeyi olumlu etkilemek mümkündür.

Aşılar

Aşı takvimi, çocukluk çağında görülebilecek bazı hastalıklara karşı koruma sağlar ve bu hastalıkların büyüme üzerinde yaratabileceği olumsuz etkileri önler. Sağlık Bakanlığı'nın belirlediği aşı takvimine uyulması önerilir.

Tarama programları

Düzenli çocuk sağlığı izlemleri bir tür büyüme taramasıdır. Doğumdan itibaren önerilen aralıklarla boy-kilo-baş çevresi ölçümlerinin yapılması, erken teşhisin en etkili yoludur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Teşhis edilmezse ciddi büyüme geriliği kalıcı olabilir
• Ergenlik döneminde boy kısalığı ve gelişim gecikmesi belirginleşebilir
• Çocukta özgüven ve sosyal uyum sorunları ortaya çıkabilir
• Altta yatan hastalığın belirtileri gözden kaçabilir

Uzun vadeli görünüm

Düzenli büyüme takibi sayesinde birçok büyüme sorunu erken yakalanır ve başarıyla yönetilir. Pek çok çocuk uygun destekle normal büyüme hedefine ulaşır. Önemli olan izlemleri aksatmamak ve güvendiğiniz sağlık ekibiyle işbirliği yapmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.