Hemoroid Taraması: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Hemoroid, anüs (makat) ve rektumun (kalın bağırsağın son kısmı) içinde bulunan damarların şişmesidir. Hemoroid taraması, bu bölgedeki şişlikleri, kanamayı veya diğer belirtileri fark etmek için yapılan kontrol ve muayene anlamına gelir. Türkiye'de herkesin belirli aralıklarla hemoroid taraması yaptırması için ayrı bir program yoktur, ancak makat bölgesinde şikayetleri olanların doktora başvurması önerilir.

Evet, hemoroid çok yaygındır. Yapılan çalışmalara göre toplumun yaklaşık %50'si hayatının bir döneminde hemoroid belirtileriyle karşılaşır. Yine de birçok kişi bu durumu doktora söylemediği için resmî sayıların altında kalmaktadır.

Hemoroid herkesi etkileyebilir. Hamilelik, kronik kabızlık, uzun süre oturmak, ağır kaldırmak ve ileri yaş riski artıran durumlardır. Kadınlarda hamilelik nedeniyle daha sık görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Makat bölgesinde kaşıntı, yanma veya tahriş
• Dışkılama sırasında veya sonrasında parlak kırmızı kanama
• Makat çevresinde ele gelen şişlik veya yumru
• Dışkılama sırasında ağrı veya acı hissi
• Dışkılama sonrası makatın tam boşalmadığı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda hemoroid nadirdir. Ancak uzun süreli kabızlık nedeniyle çocuklarda da makat bölgesinde ağrı, kanama ve dışkılama sırasında zorlanma görülebilir. Bu belirtiler başka hastalıkların da habercisi olabileceği için çocuk mutlaka doktora gösterilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda hemoroid belirtileri aynıdır, ancak kabızlık ve hareketsizlik ile ilişkisi daha güçlüdür. Yaş ilerledikçe bağırsak alışkanlıklarındaki değişiklikler ve kanama, hemoroid dışında daha ciddi nedenlerin işareti olabilir; bu nedenle doktor kontrolü ihmal edilmemelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Dışkılama sırasında uzun süre ıkınmak
• Kronik kabızlık veya ishal
• Uzun süre kesintisiz oturarak çalışmak
• Hamilelik; rahmin büyümesi damarlara baskı yapar
• Ağır kaldırmak veya zorlu fiziksel aktivite

Risk faktörleri

• Yaşın ilerlemesi (özellikle 50 yaş sonrası)
• Ailede hemoroid öyküsü
• Obezite veya fazla kilo
• Liften fakir beslenme
• Tuvalette uzun süre oturmak
• Doğum yapmış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Makatınızdan gelen kanamayı ilk kez fark ettiyseniz
• Kanama miktarı arttıysa veya dışkıda pıhtı görüyorsanız
• Hemoroid nedeniyle uyuyamıyorsanız veya oturamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaşıntı, ağrı, şişlik gibi hemoroid belirtileriniz bir haftadan uzun sürdüyse
• Bağırsak alışkanlıklarınız değiştiyse veya dışkılama zorlaştıysa
• Ailenizde kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa, doktorunuza belirtilerinizi anlatın

Tanı

Hemoroid tanısı genellikle doktorunuzun şikayetlerinizi dinlemesi ve fizik muayene yapmasıyla konur. Doktorunuz makat bölgesini inceleyebilir ve bazı durumlarda parmakla muayene yapabilir. Ayrıca iç hemoroidleri görebilmek için anoskop adı verilen küçük bir alet kullanılabilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Doktorunuz makat çevresini ve içini gözle değerlendirir.
• Parmakla rektal muayene: Eldivenli parmakla makat kanalı içi kontrol edilir.
• Anoskopi: Anoskop denilen ince, ışıklı bir aletle makat kanalı ve alt rektum incelenir.
• Gerekirse sigmoidoskopi veya kolonoskopi: Kanamanın başka bir nedeni olup olmadığını araştırmak için bağırsakların alt kısmı değerlendirilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz sizden yan tarafa yatmanızı veya diz-dirsek pozisyonu almanızı isteyebilir. Anoskop ince bir tüptür; takıldığında hafif bir basınç hissedebilirsiniz. Bu işlem birkaç dakika içinde biter. Gerekirse doktorunuz sizi daha kapsamlı bir endoskopiye yönlendirebilir.

Tedavi

Hemoroid tedavisi belirtilerinizin şiddetine göre kişiselleştirilir. Çoğu hastada beslenme düzeni, sıvı alımı ve tuvalet alışkanlıklarındaki değişiklikler yeterlidir. Belirtiler devam ederse doktorunuz ilaç veya girişimsel tedavi önerebilir.

Evde kişisel bakım

• Lifli gıdaları artırın: sebze, meyve, kurubaklagil, tam tahıl ürünleri
• Günde en az 8-10 bardak su için
• Tuvalet ihtiyacını geldiğinde ertelemeyin
• Tuvalette geçirdiğiniz süreyi kısa tutun, ıkınmayın
• Günde birkaç kez ılık suyla oturma banyosu yapın (10 dakika)
• Yumuşak, nemlendirilmiş tuvalet bezi veya temizlik mendili kullanın, parfümlü ürünlerden kaçının

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz; yanma, kaşıntı ve ağrıyı azaltmaya yardımcı krem, merhem veya fitil önerebilir. Bu ürünleri eczaneden alabilirsiniz, ancak hangisinin size uygun olduğuna doktorunuz karar vermelidir. Ayrıca damar duvarını güçlendiren ağızdan alınan bazı ilaçlar kısa süreli olarak kullanılabilir. Hiçbir ürünü doktor önerisi olmadan uzun süre kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer hemoroid belirtileri şiddetli ise, lastik bant ligasyonu (hemoroidin tabanına lastik bant yerleştirme), skleroterapi (özel bir madde enjekte etme) veya hemoroidektomi (cerrahi çıkarma) gibi yöntemler uygulanabilir. Bu yöntemlere karar vermek için doktorunuz hemoroidin tipini ve derecesini değerlendirir.

Bu durumla yaşamak

Günlük düzeninizde küçük değişiklikler yapmak hemoroid belirtilerini kontrol etmenin en etkili yoludur. Tuvalet sonrası nazik temizlik, kabızlığı önlemek ve oturma sürelerini kısaltmak, şikayetlerin azalmasına yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yürüyüş veya yüzme gibi hafif egzersizler yapın
• Her saat başı 5 dakika ayağa kalkıp dolaşın
• Kiloluysanız sağlıklı bir kilo hedefleyin
• Ağır kaldırırken dizleri bükün ve nefesinizi tutmayın

Diyet ve egzersiz

Kabızlık hemoroidin en büyük tetikleyicisidir. Bu yüzden posa (lif) açısından zengin bir diyet ve bol su içmek çok önemlidir. Düzenli egzersiz bağırsak hareketlerini artırarak dışkılama sırasında ıkınmayı azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Makatta kanama veya şişlik görmek insanı endişelendirebilir, bu normaldir. Hemoroidin çok sık görülen bir sağlık sorunu olduğunu ve doktorların bu konuya aşina olduğunu unutmayın. Duygularınızı yakınlarınızla paylaşmak ve doktorunuza aklınıza takılan her şeyi sormak rahatlatır.

Önleme

Hemoroidi tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ancak riskinizi azaltabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın sağlıklı yaşam önerilerine uyarak yeterli su içmek, lifli beslenmek ve düzenli fiziksel aktivite yapmak hemoroid oluşumunu önemli ölçüde engeller.

Tarama programları

Hemoroid için toplum taraması önerilmemektedir. Bununla birlikte, makat bölgesinde herhangi bir belirti fark ederseniz tarama amaçlı değil, tanı amaçlı doktorunuza başvurmalısınız. Ayrıca 45-50 yaş üzerindeki herkesin kalın bağırsak kanseri tarama programlarına katılması önerilir; doktorunuz sizi bu konuda bilgilendirecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sürekli kanama nedeniyle demir eksikliği anemisi gelişebilir
• Tromboze hemoroid: Damar içinde pıhtı oluşması, ani ve şiddetli ağrıya neden olabilir
• Prolabe hemoroid: İç hemoroidin dışarı çıkıp geri itilememesi durumunda doku hasarı ve iltihap riski

Uzun vadeli görünüm

Hemoroid tedavi edilebilir bir durumdur. Çoğu kişi basit yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtilerinden kurtulur; ihtiyaç halinde tıbbi müdahaleler de başarılıdır. Önemli olan belirtileri ciddiye almak, doktora başvurmak ve önerilere uymaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.