İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) Taraması: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

İrritabl bağırsak sendromu (IBS), kalın bağırsağın yapısal bir hastalığı olmamasına rağmen bağırsak hareketlerinin düzensizleştiği ve karın ağrısı, şişkinlik, gaz, ishal veya kabızlık gibi belirtilerle kendini gösteren yaygın bir sindirim sistemi bozukluğudur. IBS taraması aslında tek bir testten oluşmaz; doktorunuzun belirtilerinizi dinleyip diğer hastalıkları dışlamak için yapacağı bir dizi değerlendirmeyi içerir.

Evet, IBS çok yaygındır. Dünya genelinde her 10 kişiden yaklaşık 1-2'sinde IBS belirtileri görülebilir. Türkiye'de de sık karşılaşılan bir durumdur.

IBS her yaşta görülebilir ancak çoğunlukla 20-40 yaş arasında başlar. Kadınlarda erkeklere oranla daha sık tanı konur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı veya kramp hissi (genellikle bağırsak hareketiyle rahatlar)
• Şişkinlik ve aşırı gaz
• İshal veya kabızlık (bazen dönüşümlü olarak)
• Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi
• Dışkıda mukus (beyazımsı yapı) görülmesi

Nedenler

Ana nedenler

• IBS'nin kesin nedeni tam bilinmemektedir.
• Beyin ve bağırsak arasındaki iletişimdeki bozukluklar
• Bağırsak hareketlerinin anormal olması
• Aşırı hassas bağırsak sinirleri
• Stres ve bazı sindirim sistemi enfeksiyonlarının ardından gelişen durumlar
• Bağırsak florasındaki dengesizlikler

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 20-40 yaş aralığında olmak
• Ailede IBS öyküsünün bulunması
• Stresli yaşam olayları veya anksiyete/depresyon
• Sindirim sistemi enfeksiyonu geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi birini fark ederseniz, vakit kaybetmeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Şişkinlik, gaz, karın ağrısı, ishal veya kabızlık gibi belirtileriniz birkaç haftadır devam ediyorsa ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bir aile hekimi veya gastroenteroloji uzmanına görünün.
• Belirtileriniz başka bir sağlık sorununun habercisi olabilir; bu yüzden geç kalmadan değerlendirilmeniz önemlidir.

Tanı

Doktorunuz önce ayrıntılı bir öykü alır ve belirtilerinizi dinler. Ardından fizik muayene yapar ve bazı testler isteyebilir. Tanı koymak için 'Roma IV ölçütleri' olarak bilinen kriterler kullanılabilir. Bu kriterlere göre karın ağrınız ve bağırsak alışkanlıklarınızdaki değişiklikler en az 6 aydır varsa ve son 3 ayda belirli sıklıkta ortaya çıktıysa IBS düşünülebilir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı: Belirtilerin anemi veya enfeksiyonla ilişkisini değerlendirmek için
• Çölyak hastalığı kan testi: Bağırsak belirtilerine yol açabilen çölyak hastalığını dışlamak için
• Dışkı testi: Enfeksiyon veya iltihabi bağırsak hastalığının olasılığını araştırmak için
• Sindirim sisteminin görüntülenmesi (örneğin kolonoskopi): Özellikle ileri yaşta ve uyarıcı belirtiler varsa bağırsak dokusuna bakmak için
• Laktoz intoleransı veya diğer emilim bozukluğu testleri (gerekirse)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz bazen testlerden sonra belirtilerinizin IBS ile uyumlu olduğuna karar verebilir. Bu süreçte belirti günlüğü tutmanız istenebilir; bu, doğru tanı için çok yardımcı olur. Endişelenmeyin; testler genellikle ağrısız veya hafif rahatsız edicidir. Doktorunuz her aşamada size bilgi verecektir.

Tedavi

IBS'nin kesin bir tedavisi olmamakla birlikte belirtileri kontrol altına almak için birçok yöntem vardır. Tedavi kişiye özeldir; çoğu zaman beslenme düzeni, stres yönetimi ve gerektiğinde ilaçlarla belirtiler hafifler. Tedavinin amacı yaşam kalitenizi artırmaktır.

Evde kişisel bakım

• Belirti günlüğü tutarak hangi yiyeceklerin veya durumların belirtilerinizi tetiklediğini öğrenin
• Küçük ve sık öğünler yemeyi deneyin
• Kafein, alkol ve aşırı yağlı veya şekerli gıdalardan kaçının
• Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizleri günlük rutininize ekleyin
• Yeterince su içmeye özen gösterin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize göre bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı ilaçlar, ishal kesiciler, kabızlık için lif takviyeleri veya karın ağrısını azaltan kas gevşeticiler önerebilir. Bazı durumlarda düşük dozda antidepresan ilaçlar bağırsak-beyin sinyalini düzenlemek için kullanılabilir. İlaç isimleri ve dozları yalnızca doktorunuz tarafından belirlenmelidir. Ayrıca bir diyetisyen eşliğinde 'düşük FODMAP' diyeti olarak bilinen özel bir beslenme planı bazı insanlarda belirtileri azaltabilir. Bu diyeti uzman desteği olmadan uygulamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

IBS için ameliyat gerekmez. Belirtileriniz başka bir hastalıktan kaynaklanıyorsa cerrahi tedavi yalnızca bu hastalığın durumuna göre planlanır; IBS'nin kendisi cerrahi gerektirmez.

Bu durumla yaşamak

IBS ile yaşamak, belirtilerinizi tanımayı ve tetikleyicilerden kaçınmayı gerektirir. Sabırlı olun; belirtiler zaman zaman artabilir. Günlük hayatınızı etkilese de doğru stratejilerle çoğu insan normal bir hayat sürdürebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin
• Düzenli uyku düzenine özen gösterin
• Sigara içiyorsanız bırakın
• Yemek yedikten sonra kısa bir yürüyüş yapmak sindirime yardımcı olabilir
• Uzun toplantılar veya seyahat gibi sizi zorlayacak durumları önceden planlayın

Diyet ve egzersiz

Diyette lif oranını yavaşça artırmak hem kabızlığa hem ishale iyi gelebilir; ancak aşırı lif bazı kişilerde şişkinlik yapabilir. Bu nedenle lif değişikliklerini azar azar yapın. Bol su için ve öğünleri atlamayın. Haftanın çoğu günü 20-30 dakika orta dereceli egzersiz yapmak bağırsak hareketlerini düzenler ve stresi azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS belirtileri günlük aktiviteleri ve sosyal hayatı etkileyebilir, bu da kaygı veya depresyona yol açabilir. Bu duyguları yaşıyorsanız yalnız değilsiniz. Belirtilerinizin ruh sağlığınızı etkilediğini fark ederseniz doktorunuzla konuşun. Bir ruh sağlığı uzmanından destek almak IBS tedavisinin önemli bir parçası olabilir.

Önleme

IBS'nin kesin olarak önlenmesi mümkün değildir çünkü altta yatan nedenler tam olarak bilinmemektedir. Ancak sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, yeterli uyku ve stres yönetimiyle belirtilerin başlaması veya alevlenmesi azaltılabilir.

Aşılar

IBS için koruyucu bir aşı yoktur.

Tarama programları

IBS için topluma yönelik bir tarama programı bulunmaz. Ancak belirtileriniz varsa doktorunuz başka hastalıkları dışlamak için bazı testler yapabilir. Belirtilerinizi uzun süre görmezden gelmek yerine, düzenli olarak bir sağlık kuruluşuna başvurmanız en doğrusudur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• IBS kendisi ciddi bir bağırsak hastalığına dönüşmez; ancak kontrol altına alınmazsa yaşam kalitesi önemli ölçüde düşebilir.
• Sık ishal veya inatçı kabızlık, hemoroid (basur) oluşumuna katkıda bulunabilir.
• Doktora başvurmamak, belirtilere yol açan başka bir hastalığın fark edilmemesine neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

IBS ile yaşayan çoğu kişi, belirtilerini tetikleyen durumları öğrendiğinde ve uygun tedavi planını uyguladığında belirtilerini büyük ölçüde kontrol altına alabilir. Bu bir yolculuktur; sabır ve istikrar önemlidir. Umut vardır: hekiminiz ve sağlık ekibi size eşlik edecektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.