Karaciğer Sağlığı Taraması

Genel Bakış

Karaciğer taraması; karaciğer hastalığı belirtisi olmayan kişilerde bile karaciğer hasarını erken dönemde tespit etmek için yapılan testlerdir. Bu taramalarla karaciğer yağlanması, iltihaplanma, fibrozis (karaciğer sertleşmesi) ve siroz gibi durumlar daha erken aşamadayken yakalanabilir.

Yaygındır. Özellikle karaciğer yağlanması her üç dört yetişkinden birini etkileyebilir. Türkiye'de de obezite ve diyabetin artmasıyla karaciğer hastalıkları sık görülmektedir.

Diyabet, obezite, yüksek tansiyon veya kolesterol yüksekliği olan kişiler; aşırı alkol kullananlar; hepatit B veya C geçirmiş olanlar; ailesinde karaciğer hastalığı bulunanlar ve bazı ilaçları uzun süre kullananlar risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• İştah kaybı ve bulantı
• Sağ üst karında hafif ağrı veya dolgunluk hissi
• Ciltte ve gözlerde sarılık
• Karın şişliği
• Kaşıntı
• Koyu renkli idrar veya açık renkli dışkı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler genellikle siliktir; yorgunluk, halsizlik, karın ağrısı ve büyüme geriliği görülebilir. Obeziteye bağlı karaciğer yağlanması çocukluk çağında giderek artmaktadır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler halsizlik, zihin karışıklığı, iştahsızlık ve düşme gibi alışılmadık şikayetlerle ortaya çıkabilir; bu durum karaciğer hastalığını maskeler.

Nedenler

Ana nedenler

• Aşırı alkol kullanımı
• Hepatit B ve C virüsleri
• Karaciğer yağlanması (metabolik sendrom ile ilişkili)
• Otoimmün hepatit gibi bağışıklık sistemi hastalıkları
• Bazı ilaçlar ve toksinler

Risk faktörleri

• Alkol tüketimi
• Obezite veya fazla kilo
• Tip 2 diyabet
• Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol
• Hepatit B veya C geçmişi
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Korunmasız cinsel ilişki, damar içi uyuşturucu kullanımı, dövme veya piercing nedeniyle hepatit B/C riski

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Sarılık fark ederseniz
• Karında hızla artan şişlik
• Sürekli kusma veya bulantı
• Açıklanamayan yorgunluk veya halsizlik
• Koyu renkli idrar ve açık renkli dışkı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet, obezite gibi risk faktörleriniz varsa yılda bir kez karaciğer taraması yaptırın
• Alkol kullanıyorsanız bırakmak için doktor desteği alın
• Hepatit B ve C testlerinizi yaptırın

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi geçmişinizi dinler, karın bölgenizi muayene eder. Ardından kan testleri ve görüntüleme yöntemleriyle karaciğer hasarını değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (karaciğer enzimleri, bilirubin, trombosit sayısı, hepatit markerleri)
• Elastografi (karaciğer sertliğini ve fibrozis derecesini ölçen ağrısız bir test)
• Ultrason
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Gerekirse karaciğer biyopsisi

Randevunuzda neler beklenir

Tarama genellikle aç karnına kan verme ve ultrason ile başlar. Elastografi yaklaşık 10-15 dakika sürer ve ağrısızdır. Sonuçlar birkaç gün içinde doktorunuz tarafından sizinle paylaşılır.

Tedavi

Karaciğer hastalığının tedavisi altta yatan nedene göre belirlenir. Amaç; hasarın ilerlemesini durdurmak, komplikasyonları önlemek ve mümkünse karaciğerin onarılmasına yardımcı olmaktır.

Evde kişisel bakım

• Alkolü tamamen bırakın
• Düzenli egzersiz yapın ve sağlıklı kiloda kalın
• Doktorunuzun önerdiği aralıklarla kontrollere gidin
• Doktorunuza danışmadan bitkisel ürün veya ilaç kullanmayın
• Hepatit aşılarınızı tamamlayın

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz hepatit B ve C gibi viral enfeksiyonları kontrol altına almak için antiviral tedaviler önerebilir. Karaciğer yağlanmasında kilo kontrolü, diyet ve egzersiz temel tedavidir; gerekirse diyabet ve kolesterol ilaçları kullanılır. Siroz gelişen hastalarda karaciğer yetmezliği belirtilerine yönelik destekleyici tedaviler uygulanır. Karaciğer kanseri gelişen hastalarda lokal tedavi yöntemleri, ilaç tedavileri ve organ nakli seçenekleri değerlendirilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı ileri evre karaciğer tümörleri veya siroza bağlı karaciğer yetmezliğinde cerrahi gerekebilir. Bu durumda karaciğer nakli gündeme gelebilir. Karar, uzman bir ekip tarafından dikkatle değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Karaciğer hastalığı olan kişiler düzenli olarak doktor kontrolüne gitmeli, önerilen tedaviyi uygulamalı ve kilo kontrolünü sağlamalıdır. Günlük hayatta enerjinin iyi yönetilmesi ve yeterli dinlenme önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkolü tamamen bırakın
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durun
• İlaç kullanımında mutlaka doktorunuza danışın
• Hepatit B/C için korunma önlemlerini uygulayın

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar, sebze ve meyveler, tam tahıllar ve yağsız proteinler tüketin. Şekerli içeceklerden, işlenmiş gıdalardan ve aşırı tuzdan kaçının. Haftada en az 150 dakika yürüyüş gibi orta tempolu egzersiz yapmaya çalışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir karaciğer hastalığıyla yaşamak kaygı ve üzüntüye yol açabilir. Bu duyguları yakınlarınızla paylaşın ve gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Her zaman tam olarak önlenemese de birçok karaciğer hastalığı önlenebilir. Alkol tüketimini sınırlamak, sağlıklı kiloda kalmak, hepatit aşısı yaptırmak, güvenli cinsellik ve hijyen kurallarına uymak riski büyük ölçüde azaltır.

Aşılar

Hepatit A ve B aşıları Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takviminde yer alır. Hepatit B aşısı doğumda bebeklere yapılır, risk grubundaki erişkinlere de uygulanır.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, risk grubundaki kişilerin (obezite, diyabet, alkol kullanımı, hepatit B/C öyküsü) düzenli olarak karaciğer enzimleri ve ultrason ile taranmasını önerir. Belirti olmasa bile risk faktörlerine sahipseniz tarama yaptırın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Fibrozis (karaciğer sertleşmesi)
• Siroz
• Karaciğer yetmezliği
• Karaciğer kanseri
• Karında sıvı birikimi (asit) ve sarılık

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı konulduğunda karaciğer hasarı durdurulabilir, hatta bazı durumlarda geri çevrilebilir. Tedavi edilmese bile günümüzde pek çok seçenek bulunmaktadır. Doktorunuzun önerilerine uyduğunuzda yaşam kaliteniz büyük ölçüde korunabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.