Lenfödem Taraması: Kanser Tedavisi Sonrası Erken Kontrol

Genel Bakış

Lenfödem, lenf sıvısının dokularda birikmesi sonucu oluşan şişliktir. Lenf sistemi, vücudumuzda sıvı dengesini sağlayan damarlardan oluşur. Kanser tedavisi sırasında lenf düğümlerinin çıkarılması veya ışın tedavisi bu damarlara zarar verebilir. Lenfödem taraması, bu şişliği henüz belirgin olmadan veya erken dönemde tespit etmek için yapılan kontrollerdir.

Kanser tedavisi gören herkeste lenfödem görülmez. Ancak özellikle meme, rahim, yumurtalık, prostat ve cilt kanseri tedavisinde lenf düğümü çıkarılmış kişilerde risk daha yüksektir. Tedavi görenlerin yaklaşık beşte birinde lenfödem gelişebilir.

Lenfödem en sık, kanser tedavisi sırasında lenf düğümleri çıkarılmış veya ışın tedavisi almış kişilerde görülür. Meme kanseri olanlarda kolda, jinekolojik kanserlerde ve prostat kanserinde bacaklarda daha sıktır. Her yaşta ortaya çıkabilir, ancak ileri yaş ve fazla kilo riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kol veya bacakta dolgunluk veya ağırlık hissi
• Kıyafetler, saatler veya yüzükler eskisinden daha sıkı gelmeye başlar
• Hafif şişlik, özellikle günün ilerleyen saatlerinde artar
• Ciltte gerginlik veya sertleşme
• Etkilenen bölgede hareket kısıtlılığı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda tek taraflı kol veya bacakta şişlik fark edilebilir
• Ayakkabı veya eldivenlerin sıkı olması
• Huzursuzluk veya ağrı nedeniyle hareket etmekten kaçınma
• Ciltte kızarıklık veya sıcaklık görülebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda şişlik, cilt inceliği nedeniyle daha geç fark edilebilir
• Bacaklarda ağırlık ve yürümede zorlanma sık görülür
• Ciltte kuruluk ve çatlamalar, enfeksiyon riskini artırabilir
• Hafif belirtiler bazen normal yaşlanma ile karıştırılabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kanser tedavisinde lenf düğümlerinin cerrahi olarak çıkarılması
• Işın tedavisinin (radyoterapi) lenf damarlarına zarar vermesi
• Kanserin kendisinin lenf damarlarını tıkaması
• Lenf damarlarında enfeksiyon veya yaralanma

Risk faktörleri

• Çok sayıda lenf düğümünün çıkarılmış olması
• Işın tedavisinin lenf bölgesine uygulanması
• Aşırı kilo veya obezite
• İleri yaş
• Daha önce geçirilmiş cilt enfeksiyonu

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şişlik birkaç saat içinde belirgin şekilde arttıysa
• Ciltte kızarıklık, sıcaklık, ateş veya titreme varsa
• Şişlik ve ağrı nedeniyle o bölgeyi kullanamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kanser tedavisi sonrası önerilen kontrollerinizi aksatmayın
• Kol veya bacakta dolgunluk, ağırlık ya da sıkı giysi hissi fark ederseniz doktorunuza danışın
• Tedavinizden sonra geçen yıllar içinde bu belirtiler ortaya çıksa bile mutlaka değerlendirme isteyin

Tanı

Doktor önce tıbbi geçmişinizi dinler ve etkilenen bölgeyi dikkatle muayene eder. Şişliğin belirgin olmadığı durumlarda bile tarama testleri ile erken bulgular tespit edilebilir. Tanı çoğunlukla muayene ve ölçümlerle konur.

Yapılabilecek testler

• Kol veya bacak çevresinin mezura ile ölçülmesi
• Biyoelektrik empedans analizi: Cihazla vücut sıvı oranı ölçülür
• Ultrason: Kan pıhtısı veya tıkanıklık olup olmadığını değerlendirir
• Lenf sintigrafisi: Lenf damarlarının akışını gösteren özel görüntüleme yöntemi

Randevunuzda neler beklenir

Tarama sırasında kol veya bacağınızdan ölçümler yapılır, giysilerinizin çıkarılması gerekebilir. Bu işlemler ağrısızdır. Bazı durumlarda aynı gün, bazılarında birkaç gün içinde sonuçlar doktorunuz tarafından açıklanır.

Tedavi

Lenfödem tedavisinin amacı şişliği azaltmak, cilt sağlığını korumak ve günlük yaşamı kolaylaştırmaktır. Tedavi, kişiye özel planlanır ve tamamen ortadan kaldırmasa da belirtileri büyük ölçüde kontrol altına alır.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi her gün temizleyin ve nemlendirin, yaralanmalardan koruyun
• Dar giysi, saat veya yüzük gibi baskı yapan eşyalardan kaçının
• Şiş olan bölgeyi uzun süre aşağı sarkıtmayın, mümkünse kalp seviyesinin üzerinde tutun
• Aşırı sıcak banyo, sauna veya güneşte uzun süre kalmaktan kaçının
• Doktorunuzun önerdiği egzersizleri düzenli yapın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz özel basınçlı giysiler (kompresyon çorapları veya kolluklar) önerebilir. Bunlar şişliği azaltmaya yardımcı olur. Manuel lenf drenajı adı verilen özel bir masaj tekniği, lenf akışını uyarabilir. Bazı merkezlerde hava basınçlı pompalar kullanılabilir. Fizyoterapist eşliğinde yapılan egzersizler de tedavinin bir parçasıdır. İlaç tedavisi herkeste aynı değildir; eğer enfeksiyon varsa doktorunuz uygun gördüğü antibiyotiği reçete edebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok ileri evrelerde veya diğer tedavilerin yetersiz kaldığı durumlarda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Ancak cerrahi her hasta için uygun değildir; bu karar mutlaka lenfödem konusunda deneyimli bir ekip tarafından verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Lenfödem ile yaşamayı öğrenmek zaman alabilir. Kolunuzu veya bacağınızı düzenli olarak gözlemleyin, cilt bakımını ihmal etmeyin. Günlük aktivitelerinizi küçük molalarla bölmek, şişliği azaltmaya yardımcı olabilir. İş yerinde veya evde uygun pozisyonlarda çalışmak da önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Cildinizi her gün kontrol edin; kesik, sıyrık veya böcek ısırığına karşı dikkatli olun
• Tıraş olurken veya tırnak keserken yaralanmalara karşı özen gösterin
• Ağır kaldırmaktan veya zorlayıcı hareketlerden kaçının, gerekiyorsa doktorunuza danışın
• Uzun süre hareketsiz kalmayın, kısa yürüyüşler yapın

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmek ve sağlıklı bir kiloda kalmak, lenf sisteminin yükünü azaltır. Haftanın çoğu günü yapılan hafif tempolu yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi egzersizler yararlıdır. Ancak aşırı yorucu egzersizlerden kaçının ve yeni bir egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir durumla yaşamak, bazen kaygı ve üzüntü yaratabilir. Vücut görünümündeki değişiklikler özgüveni etkileyebilir. Bu duygular normaldir; hislerinizi ailenizle veya arkadaşlarınızla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Lenfödem tamamen önlenemeyebilir, ancak riski azaltmak mümkündür. Erken tarama, risk faktörlerini kontrol etmek, cildi korumak ve sağlıklı kiloda kalmak önemli adımlardır. Kanser tedavisi sırasında doktorunuzla korunma yöntemlerini mutlaka konuşun.

Aşılar

Lenfödemden korunmak için özel bir aşı yoktur. Ancak enfeksiyonlara karşı genel önlemleri uygulamak ve önerilen aşıları yaptırmak, lenfödem riskini dolaylı yoldan azaltabilir. Bu konuda doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Kanser tedavisi sonrası özellikle lenf düğümü çıkarılan kişilerde düzenli lenfödem taraması önerilir. Kontrol sıklığını doktorunuz belirler; genellikle yılda en az bir kez yapılması önerilebilir. Erken tarama, hiçbir belirti olmasa bile riskinizi bilmenizi sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şişlik kalıcı hale gelebilir ve hareket kısıtlılığına yol açabilir
• Cilt enfeksiyonları (selülit) riski artar
• Ciltte sertleşme, kalınlaşma ve renk değişikliği görülebilir
• İlerlemiş vakalarda yara iyileşmesi gecikir ve cilt ülserleri oluşabilir

Uzun vadeli görünüm

Lenfödem tedavi edilebilir bir durumdur. Erken tanı konduğunda ve düzenli tedavi uygulandığında çoğu kişi günlük yaşamına rahatça devam edebilir. Önemli olan kontrollerinizi aksatmamak ve doktorunuzun önerdiği yaşam tarzı değişikliklerine uymaktır. Umut verici olan, günümüzde lenfödem yönetiminde birçok etkili yöntem bulunmaktadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.