Parkinson Belirtileri Taraması: Erken İşaretler ve Doktora Ne Zaman Başvurmalı?

Genel Bakış

Parkinson hastalığı, beynin hareketleri kontrol eden bölgesinde dopamin adlı kimyasalı üreten hücrelerin zamanla kaybıyla ortaya çıkan bir sinir sistemi hastalığıdır. 'Tarama' ise henüz belirtiler başlamadan veya çok erken aşamadayken hastalığın izlerini bulmaya çalışmaktır. Ne yazık ki Parkinson için tek başına yapılabilecek kesin bir tarama testi yoktur; doktorlar belirtilere ve muayeneye dayanarak bir değerlendirme yapar.

Parkinson, dünyada en yaygın hareket bozukluğu hastalıklarından biridir. 60 yaş üstü nüfusta daha sık görülür.

Genellikle 55-60 yaş sonrasında başlar. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sıktır. Ailesinde Parkinson olanlarda risk daha yüksek olabilir, ancak çoğu hastanın ailesinde bu hastalık yoktur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İstirahat halindeyken elde veya çenede hafif titreme
• Hareketlerde yavaşlama (bradikinezi)
• Kaslarda sertlik veya katılık
• Denge ve koordinasyon sorunları
• Yürürken kol sallamada azalma
• Sesin kısılması veya yumuşaması
• Yüz ifadesinin azalması (donuk yüz)
• Koku alma duyusunda azalma
• Küçük ve sıkışık el yazısı

Nedenler

Ana nedenler

• Parkinson’un kesin nedeni bilinmemektedir.
• Beyinde dopamin üreten sinir hücrelerinin hasar görmesi ana nedendir.
• Genetik faktörler ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (60 yaş ve üzeri)
• Ailede Parkinson öyküsü
• Erkek olmak
• Bazı tarım ilaçları ve kimyasal maddelere uzun süre maruz kalmak
• Kafa travması öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Doktorunuzla aynı gün görüşmeniz gerekmiyorsa ancak belirtileriniz aniden kötüleşirse, sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İstirahat halinde titreme fark ederseniz
• Hareketlerinizin belirgin şekilde yavaşladığını hissediyorsanız
• Kaslarınızda sürekli bir sertlik veya ağrı varsa
• Denge sorunları ve düşmeler yaşıyorsanız

Tanı

Parkinson tanısı için tek bir kesin test yoktur. Doktorunuz belirtilerinizi dinler, ayrıntılı bir nörolojik muayene yapar ve diğer hastalıkları eleyebilmek için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene
• Kan testleri (diğer nedenleri dışlamak için)
• Beyin görüntüleme (gerektiğinde, örneğin MR)
• Refleks ve hareket değerlendirmeleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size belirtilerin ne zaman başladığını, hangi hareketlerde zorlandığınızı ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini soracak. Bazı basit hareketler yapmanız istenecek. Tanı bazen tek bir görüşmede net olmayabilir; doktorunuz belirtileri takip etmek için sizi yeniden görmek isteyebilir.

Tedavi

Parkinson hastalığını tamamen ortadan kaldıran bir tedavi henüz yoktur. Ancak belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmak için pek çok yöntem vardır. Tedavi kişiye özeldir ve doktorunuz en uygun planı sizinle birlikte hazırlar.

Evde kişisel bakım

• Haftanın çoğu günü, doktorunuzun önerdiği ölçüde egzersiz yapın
• Evde düşmeyi önlemek için halıları sabitleyin, banyoya tutunma barları ekleyin
• Günlük işleri kolaylaştırmak için plan yapın
• Sağlıklı beslenin ve yeterince su için
• Uyku düzeninize dikkat edin

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, Parkinson belirtilerini hafifletmek için en yaygın kullanılan yöntemdir. Ayrıca fizik tedavi, konuşma terapisi ve mesleki terapi gibi destekler de tedavinin bir parçası olabilir. Hangi tedavinin uygulanacağına nöroloji uzmanı karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri evrede ve uygun hastalarda derin beyin stimülasyonu (beyin pili) adı verilen cerrahi bir yöntem düşünülebilir. Bu karar, detaylı değerlendirmeler sonrası nörolog ve beyin cerrahı tarafından birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Parkinson ile yaşamda bazı günler diğerlerinden daha zor olabilir. Ancak iyi bir tedavi planı, destek ağı ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle günlük yaşamınızı büyük ölçüde bağımsız sürdürmeniz mümkündür.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yürüyüş veya yüzme gibi güvenli egzersizler yapın
• Sosyal etkinliklere katılmaktan vazgeçmeyin
• Aileniz ve arkadaşlarınızdan yardım istemekten çekinmeyin
• Hobilerinize zaman ayırın

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar açısından zengin bir beslenme önerilir. Düzenli egzersiz, kas gücünü ve dengeyi korumaya yardımcı olur. Yorgunluk hissediyorsanız egzersizinizi günün daha dinç olduğunuz saatlerinde yapmayı deneyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Parkinson hastalığı kaygı, üzüntü ve depresyona yol açabilir. Bu duygularla başa çıkmak için bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz. Eğer kendinize ya da başkalarına zarar verme düşünceniz varsa, lütfen hemen 112’yi arayın veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.

Önleme

Parkinson hastalığının şu anda bilinen bir korunma yolu yoktur. Ancak düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek ve genel sağlık kontrollerini ihmal etmemek önemlidir.

Aşılar

Parkinson için koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Parkinson için topluma yönelik rutin bir tarama önerilmemektedir. Ancak belirti fark eden kişilerin erken dönemde doktora başvurması erken tanı şansını artırabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşmeye bağlı kırıklar ve kafa yaralanmaları
• Yutma güçlüğü nedeniyle beslenme sorunları veya akciğere kaçma
• Günlük hareketlerde artan bağımlılık
• İleri evrede bazı hastalarda hafıza ve düşünme sorunları

Uzun vadeli görünüm

Parkinson ile yaşam süresi genellikle beklenen süreye oldukça yakındır. Doğru tedavi ve düzenli takip ile birçok kişi uzun yıllar aktif, üretken bir yaşam sürdürebilir. Umut ve destek önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.