Nöbet Riskini Azaltma

Genel Bakış

Nöbet, beyindeki elektrik sinyallerinin anormal bir şekilde yayılması sonucu vücutta istemsiz hareket, davranış ya da bilinç değişikliği olarak kendini gösteren bir durumdur. Nöbet riskini azaltma ise, bu durumların daha az sıklıkta yaşanması için uygulanan önlemleri ifade eder.

Epilepsi (tekrarlayan nöbet hastalığı), dünyada milyonlarca kişide görülür; Türkiye'de de en sık karşılaşılan beyin ve sinir sistemi hastalıklarından biridir.

Nöbetler her yaşta başlayabilir; özellikle bebeklik ve çocukluk dönemi, ileri yaş ve bazı beyin hastalıklarının varlığında daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bilinç kaybı ya da bozulması
• Vücutta kasılma ve titreme
• Gözlerin bir noktaya sabitlenmesi
• Anlamsız tekrarlayan hareketler
• Kişinin söylenenlere cevap verememesi

Nedenler

Ana nedenler

• Beyin dokusunda hasar veya yapısal anormallikler
• Beyin enfeksiyonları, örneğin menenjit
• Genetik yatkınlık
• Metabolik ve hormonal bozukluklar
• Bazı durumlarda nedeni tam olarak bulunamayabilir

Risk faktörleri

• Düzensiz uyku
• Stres ve kaygı
• Alkol ve uyuşturucu maddeler
• Aşırı yorgunluk
• Uyku apnesi gibi uyku bozuklukları
• Yanıp sönen ışıklar (bazı nöbet tiplerinde)
• Doktor kontrolü olmadan ilaç değiştirme veya bırakma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İlk kez nöbet geçirildiğinde
• Nöbet sıklığında ya da şiddetinde artış olduğunda
• Nöbet sırasında veya sonrasında yaralanma oluştuğunda

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Nöbet geçiren kişiler düzenli doktor kontrolüne gitmelidir.
• İlaç dozları ve tedavi planı için doktorun önerdiği randevulara devam edilmelidir.

Tanı

Hekim, nöbet öyküsünü dinleyerek ve nöbet geçiren kişinin yakınlarından bilgi alarak tanı koymaya çalışır. Çeşitli testlerle beyin aktivitesi ve yapısı incelenir.

Yapılabilecek testler

• Elektroensefalografi (EEG): Beynin elektrik dalgalarını ölçer.
• Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT): Beynin görüntüsünü elde eder.
• Kan testleri: Bazı metabolik nedenleri dışlamaya yardımcı olur.

Randevunuzda neler beklenir

Nöbetleri ne zaman, nasıl ve ne kadar süre yaşadığınızı anlatmanız istenebilir. Gerekli durumlarda sizi nöroloji uzmanına yönlendireceklerdir.

Tedavi

Nöbet riskini azaltmak için ilk adım, doktorunuzun önerdiği tedavi planına uymak ve sağlıklı yaşam biçimini benimsemektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları her gün aynı saatte alın.
• Düzenli ve yeterli uyuyun.
• Stresi azaltacak gevşeme teknikleri uygulayın.
• Alkolden kaçının; aşırı kafeinden uzak durun.
• Yaralanmalara karşı evde güvenlik önlemleri alın.

Tıbbi tedaviler

Doktorlar nöbetleri kontrol altına almak için nöbet önleyici (antiepileptik) ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçların dozu ve tipi tamamen kişiye özgüdür; bu nedenle ilaç kullanımı mutlaka doktor denetiminde olmalıdır. İlaçsız kalmamak, doğru dozu zamanında almak nöbet riskini önemli ölçüde azaltır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisinin yetersiz kaldığı bazı nöbet türlerinde, beynin nöbeti başlatan bölümünün cerrahi olarak çıkarılması seçenekleri değerlendirilebilir. Bu karar, nöroloji ve beyin cerrahisi uzmanlarının ortak çalışmasıyla verilir.

Bu durumla yaşamak

Nöbet geçiren kişilerin büyük bölümü, doğru tedavi ve kontrolle nöbetsiz bir hayat sürdürebilir. Günlük yaşamda ilaç saatlerini aksatmamak ve tetikleyicilerden kaçınmak en önemli adımlardır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte yatıp kalkın.
• Nöbetlerinizi tetikleyebilecek durumlardan uzak durun.
• Yeterli sıvı alın ve açlıktan kaçının.
• Gerekirse günlük not tutarak nöbetlerinizin takibini yapın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve düzenli beslenme genel sağlığı korur. Bazı nöbet türlerinde doktorunuzun önerebileceği özel diyetler (örneğin ketojenik diyet) nöbet sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir. Egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Nöbet geçirme kaygısı, günlük yaşamı etkileyebilir ve bazı kişilerde depresyon ya da anksiyete görülebilir. Bu duyguları bir sağlık uzmanıyla paylaşmak ve psikolojik destek almak iyileşmenin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Nöbetler tamamen önlenemeyebilir, ancak başta ilaçların düzenli kullanımı olmak üzere tetikleyicilerden kaçınma ile nöbet sıklığı büyük ölçüde azaltılabilir.

Aşılar

Aşı takvimine uymak, beyni etkileyebilecek bazı enfeksiyonlardan (örneğin menenjit) korunmanıza yardımcı olur; bu da dolaylı olarak nöbet riskini azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nöbetler sırasında düşmeye bağlı kırıklar ve yaralanmalar oluşabilir.
• Uzun süreli nöbetler beyne zarar verebilir.
• Nöbetin yaşandığı sırada trafik kazası, suda boğulma gibi ciddi kazalar yaşanabilir.
• Tedavisiz epilepsi, bilişsel ve psikolojik sorunlara yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Türkiye'de ve dünyada uygulanan tedavilerle nöbet geçiren kişilerin önemli bir kısmı, ilaç veya cerrahi gibi yöntemlerle nöbetlerini kontrol altına almaktadır. Doğru tedavi ve destekle çoğu kişi çalışabilir, okuyabilir ve günlük yaşamına kaldığı yerden devam edebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International League Against Epilepsy (ILAE) ↗
• Epilepsy Foundation ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.