İshal Sonrası Evde Bakım

Genel Bakış

İshal, bağırsak hareketlerinin normalden daha sık ve sulu olmasıdır. Genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden geçer, ancak evde doğru bakım ile iyileşme hızlanır ve sıvı kaybı önlenir.

İshal, her yaştan insanın yılda birkaç kez yaşayabileceği çok yaygın bir sorundur.

Herkesi etkileyebilir, ancak küçük çocuklar, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf olanlar sıvı kaybı açısından daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sulu dışkılama
• Sık tuvalete çıkma ihtiyacı
• Karın ağrısı veya krampları
• Şişkinlik
• Mide bulantısı
• Bazen hafif ateş

Çocuklarda belirtiler

• Huysuzluk ve ağlama
• Kuru ağız ve gözyaşı olmaması (sıvı kaybı belirtisi)
• Batık gözler
• İdrar miktarında azalma (6 saatten uzun süre kuru bez)
• Aşırı uyku hali ve halsizlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Halsizlik ve baş dönmesi
• Kafa karışıklığı veya dalgınlık
• Ağız kuruluğu
• Cilt elastikiyetinde azalma (cilt sıkıştırılınca eski haline dönmemesi)
• Düşük tansiyon

Nedenler

Ana nedenler

• Virüsler (norovirüs, rotavirüs gibi)
• Bakteriler (salmonella, E. coli gibi)
• Gıda zehirlenmesi
• İlaç yan etkileri (özellikle antibiyotikler)
• Stres veya kaygı
• Sindirim sistemi hastalıkları (iltihabi bağırsak hastalığı gibi)

Risk faktörleri

• Hijyen eksikliği (ellerin yıkanmaması)
• Kirli su tüketimi
• Az pişmiş veya çiğ yiyecekler
• Toplu yaşam alanları (kreş, yurt, bakımevi)
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kanlı ishal
• 40°C üzeri ateş
• Şiddetli karın ağrısı
• Dehidratasyon (sıvı kaybı) belirtileri
• Bilinç bulanıklığı
• Kusma nedeniyle sıvı alamamak

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 3 günden uzun süren ishal
• Kronik hastalığı olanlar (şeker, kalp, böbrek hastalığı)
• Hamilelikte ishal
• Son seyahat öyküsü (özellikle yurt dışı)

Tanı

Doktor, hastanın şikayetlerini dinleyerek ve fizik muayene yaparak ishali değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Gerekirse dışkı testi (gaita kültürü)
• Kan testleri (elektrolit seviyeleri ve enfeksiyon belirteçleri için)
• Uzun süreli ishallerde kolonoskopi (bağırsak içinin kameralı incelenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sıvı kaybınızı değerlendirecek, evde sıvı takviyesi önerecek veya gerekirse ileri tetkik yapacaktır. Tedavi genellikle evde uygulanır.

Tedavi

İshal tedavisinde temel amaç sıvı kaybını önlemek ve vücudun kendini toparlamasına yardımcı olmaktır. Çoğu ishal antibiyotik gerektirmez.

Evde kişisel bakım

• Bol su, ayran veya evde hazırlanmış şeker-tuz karışımı (1 litre temiz suya 6 tatlı kaşığı toz şeker ve 1 tatlı kaşığı tuz) için.
• Yemeklerden sonra probiyotik yoğurt tüketin.
• Bir süre yağlı, baharatlı, sütlü ve lifli yiyeceklerden kaçının.
• Muz, pirinç, elma püresi, kızarmış ekmek gibi bağlayıcı besinler tüketin.
• Dinlenin ve stresten uzak durun.
• Tuvalet sonrası ellerinizi sabunla iyice yıkayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekli görürse sıvı kaybını azaltmak için oral rehidratasyon tuzları (ORS) önerebilir. Bakteriyel enfeksiyon düşünülürse antibiyotik tedavisi başlanabilir. İshal kesici ilaçları doktorunuza danışmadan kullanmayın.

Bu durumla yaşamak

İshal sonrası birkaç gün sindirim sisteminiz hassas olabilir. Normal beslenmeye yavaşça dönün ve vücudunuzu dinleyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ellerinizi sık sık yıkayın, özellikle tuvalet sonrası ve yemek öncesi.
• Tuvalet hijyenine dikkat edin.
• Yemekleri iyi pişirin ve güvenilir su tüketin.
• Seyahatlerde şişelenmiş su kullanın.

Diyet ve egzersiz

Birkaç gün hafif, kolay sindirilen yiyecekler tercih edin. Egzersiz yapmaktan kaçının; dinlenmek iyileşmeyi hızlandırır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İshal günlük yaşamı etkileyebilir ve kaygı yaratabilir. Bu geçici bir durumdur, birkaç gün içinde normale dönülür.

Önleme

İshali tamamen önlemek mümkün olmasa da hijyen kurallarına uyarak, temiz su ve iyi pişmiş yiyecekler tüketerek riski büyük ölçüde azaltabilirsiniz.

Aşılar

Rotavirüs aşısı bebeklerde şiddetli ishali önlemede etkilidir. Sağlık Bakanlığı aşı takviminde yer alır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli sıvı kaybı (dehidratasyon)
• Elektrolit dengesizliği (tuz ve mineral kaybı)
• Böbrek sorunları
• Kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Bağırsak iltihabının yayılması

Uzun vadeli görünüm

Evde doğru bakım ile çoğu ishal birkaç günde iyileşir. Sıvı kaybına karşı dikkatli olunursa ciddi sorunların önüne geçilebilir. Uzun süren veya tekrarlayan ishallerde mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.