Endometriozis Ağrısı ve İşlem Öncesi Hazırlık

Genel Bakış

Endometriozis, rahmin içini kaplayan dokuya benzeyen bir dokunun rahim dışında, örneğin yumurtalıklar, tüpler veya karın zarı üzerinde büyümesidir. Bu doku her adet döneminde kanar ve kanın dışarı atılamaması iltihap, ağrı ve yapışıklıklara yol açabilir. Tanı koymak veya ağrıyı hafifletmek için bazen laparoskopi gibi cerrahi bir işlem gerekebilir. İşlem öncesi hazırlık, kendinizi güvende hissetmeniz ve iyileşme sürecinin kolay geçmesi için çok önemlidir.

Evet. Doğurganlık çağındaki kadınların yaklaşık 10'da 1'inde endometriozis görülür. Bu, dünya genelinde olduğu kadar Türkiye'de de yaygın bir sağlık sorunudur.

Endometriozis en çok 15-49 yaş arasındaki doğurganlık çağındaki kadınları ve adet gören bireyleri etkiler. Ailede endometriozis öyküsü olanlarda ve ilk adetini erken yaşta görenlerde daha sık olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet döneminde şiddetli sancı veya kramp, bazen ağrı kesicilere rağmen geçmeyen
• Adet dönemi dışında da süren kasık, bel veya karın ağrısı
• Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrı
• Adet döneminin çok yoğun veya uzun sürmesi
• Bağırsak hareketleri veya idrar yaparken ağrı, özellikle adet döneminde
• Yorgunluk, sindirim sorunları, şişkinlik ve mide bulantısı

Çocuklarda belirtiler

• Adet görmeye başlayan ergen kızlarında şiddetli adet sancısı ve okula devam edemeyecek kadar ağrı
• Karın ağrısı ve kramplar
• Sindirim şikayetleri
• Ergenlerde bu belirtiler normal kabul edilebildiği için tanı gecikebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası belirtiler genellikle azalır, ancak hormon tedavisi alanlarda devam edebilir.
• Kronik pelvik ağrı ve ağrılı cinsel ilişki
• Yumurtalık kistlerine bağlı dolgunluk hissi veya ağrı

Nedenler

Ana nedenler

• Endometriozisin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir.
• Geriye akan adet kanının (retrograd menstrüasyon) karın boşluğuna taşınması en yaygın görüşlerden biridir.
• Bağışıklık sisteminin, rahim dışına yerleşen bu dokuyu yok etmekte yetersiz kalması rol oynayabilir.
• Genetik yatkınlık da etken olabilir; ailede endometriozis olanlarda görülme riski artar.

Risk faktörleri

• Ailede (anne, kız kardeş) endometriozis olması
• Adet döngüsünün çok erken başlaması (11 yaş ve öncesi)
• Adet döngülerinin kısa olması (27 günden kısa)
• Hiç doğum yapmamış olmak
• Rahim veya tüplerde doğuştan yapı farklılıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Adet ağrınız nedeniyle işe, okula gidemiyor veya normal aktivitelerinizi yapamıyorsanız
• Reçetesiz ağrı kesiciler ağrınızı geçirmiyorsa
• Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında sürekli ağrı yaşıyorsanız
• Endometriozis işlemi geçirdiyseniz ve yukarıda sayılan acil belirtileriniz varsa aynı gün doktorunuza başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet ağrısı her döngüde kötüleşiyorsa
• Kronik pelvik ağrınız varsa
• Hamile kalmakta zorlanıyorsanız
• Tanı konmamış olsa bile şüpheleriniz varsa jinekoloji polikliniğine planlı bir randevuyla gidin

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve jinekolojik muayene yapar. Ardından ultrason veya MR isteyebilir. Kesin tanı bazen laparoskopi adı verilen, göbekten sokulan ince bir kamera ile karın içine bakılarak konur. Bu işlem aynı zamanda tedavi amacıyla da kullanılabilir.

Yapılabilecek testler

• Pelvik (jinekolojik) muayene
• Ultrason (karın ve vajinal) — rahim dışında endometriozis kistlerini gösterebilir
• Magnetic rezonans görüntüleme (MR)
• Laparoskopi — kesin tanı için altın standart, küçük kesilerden karın içine kamera ile bakma

Randevunuzda neler beklenir

İşlem öncesinde doktorunuz size aç kalma süresini, hangi ilaçları kullanıp kullanmayacağınızı ve gelirken yapmanız gerekenleri anlatır. Genellikle işlemden 6-8 saat önce yemek yememeniz istenir. Kan sulandırıcı ilaçlar, vitaminler veya bitkisel destekler kullanıyorsanız mutlaka doktorunuza bildirin. İşlem günü yanınızda yakınınızın olması ve eve güvenli dönüş için plan yapmanız önerilir. Endişelerinizi doktorunuzla açıkça paylaşmaktan çekinmeyin.

Tedavi

Endometrioziste tedavi; ağrıyı hafifletmek, hastalığın ilerlemesini önlemeye çalışmak ve mümkünse doğurganlığı korumak amacını taşır. Tedavi planı kişiye özeldir; yaş, şikayetlerin şiddeti ve gebelik isteği göz önünde bulundurulur. Her hastanın durumu farklıdır, bu yüzden size en uygun olanı doktorunuzla birlikte karar vermelisiniz.

Evde kişisel bakım

• Sıcak su torbası veya sıcak banyo ile kasık ağrısını hafifletmek
• Hafif egzersizler (yürüyüş, esneme) yapmak; ağrılı günlerde dinlenmek
• Sigara içmekten veya pasif içicilikten kaçınmak
• İşlem sonrası doktorunuzun önerdiği şekilde pansuman yapmak ve ağır kaldırmamak
• Bol su içmek ve lifli gıdalar tüketmek (kabızlık ağrıyı artırabilir)

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisinde amaç ağrıyı kesmek ve hormonal dengeyi düzenlemektir. Genellikle ağrı kesiciler, doğum kontrol hapları gibi hormon içeren ilaçlar veya hormon salgılanmasını baskılayan tedaviler kullanılır. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir. Reçetesiz ağrı kesicileri doktorunuza danışarak kullanabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisi yeterli gelmediğinde veya endometriozis kisti (çikolata kisti) büyük olduğunda, laparoskopi ile endometriozis dokusunun çıkarılması önerilebilir. Bu işlem küçük kesilerle yapılır, tanı ve tedavi aynı anda gerçekleşebilir. İşlem sonrası birkaç gün dinlenmeniz gerekebilir; doktorunuz size iyileşme sürecinde neler yapmanız gerektiğini anlatacaktır.

Bu durumla yaşamak

Endometriozisle yaşamak, ağrıyı yönetmeyi ve kendinize zaman tanımayı gerektirir. Adet döneminiz yaklaşırken ağrıyı önceden tahmin edip plan yapmak, işte ve evde izin ayarlamak günlük hayatınızı kolaylaştırır. Hastalığınızı anlatan bir günlük tutmak (ağrı, kanama, duygu durum) hem size hem doktorunuza yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stresten uzak durmaya çalışmak
• Yoğun ağrı dönemlerinde kendinize dinlenme hakkı tanımak
• Düzenli, hafif egzersiz yapmak
• Ağrınızı artıran aktivitelere karşı sınır koymak
• İşlem sonrası kontrollere zamanında gitmek

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme, özellikle bol sebze, meyve, tam tahıl ve omega-3 içeren besinler iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir. İşlenmiş gıdalar, aşırı şeker ve kafein bazı kişilerde ağrıyı artırabilir. Yürüyüş, yüzme ve pilates gibi hafif egzersizler ağrıyla başa çıkmada etkilidir; ancak işlem sonrası egzersiz programına doktorunuzun onayıyla başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve doğurganlık endişesi kaygı, üzüntü ve çaresizlik hissi yaratabilir. Unutmayın ki bu duygular çok normaldir. Bu süreçte kendinize şefkatli olun ve ağrınızın gerçek olduğunu kabul edin. Gerekirse bir psikologdan veya uzmandan destek almak iyileşme sürecinin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Endometriozisi tamamen önlemek için bilinen kesin bir yöntem yoktur. Ancak erken belirtileri ciddiye almak, düzenli jinekolojik muayene yaptırmak ve sağlıklı yaşam tarzı benimsemek hastalığın ilerlemesini ve ağrı şiddetini azaltabilir.

Aşılar

Endometriozis için koruyucu bir aşı yoktur. Bununla birlikte genel sağlık için önerilen aşılarınızı (HPV, grip gibi) Sağlık Bakanlığı'nın aşı takvimine göre yaptırmanız önemlidir.

Tarama programları

Endometriozis için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli jinekolojik muayeneler, riskli kişilerde hastalığın erken yakalanmasına yardımcı olabilir. Belirtileriniz varsa doktorunuz gereken tetkikleri isteyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik (uzun süreli) pelvik ağrı
• Yumurtalıklarda ağrılı kistler (çikolata kisti) oluşabilir
• Yapışıklıklar nedeniyle bağırsak ve mesane fonksiyonlarında bozulma
• Kısırlık (infertilite) riski artabilir
• Yaşam kalitesinin düşmesi, depresyon ve anksiyete gelişimi

Uzun vadeli görünüm

Endometriozis tedavi edilebilir bir hastalıktır. Doğru tanı, kişiye özel tedavi ve düzenli takip ile ağrı büyük oranda kontrol altına alınabilir. Birçok kadın tedaviyle ağrısız veya hafif ağrılı bir yaşam sürer, gebelik şansı artar. Umutlu olmak için her adımda gerçekçi bilgiler edinin ve kendinizi yalnız hissetseniz de tıbbi destek alabileceğinizi unutmayın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.