Hafıza Değerlendirmesi Öncesi Hazırlık

Genel Bakış

Hafıza prosedürü hazırlığı, doktorunuzun unutkanlık veya düşünce güçlüğü gibi şikayetlerinizi değerlendirmek için yapacağı incelemelere nasıl hazırlanmanız gerektiğini anlatır. Bu değerlendirme; görüşme, hafıza testleri, kan tahlilleri ve beyin görüntüleme gibi adımlardan oluşabilir.

Hafıza şikayetleri ve bu amaçla yapılan değerlendirmeler, özellikle 65 yaş üstü kişilerde oldukça sık karşılaşılan bir durumdur.

Hafıza sorunu yaşayan herkes bu değerlendirmeye yönlendirilebilir; ancak ileri yaş, kafa travması öyküsü ve ailede hafıza bozukluğu olan kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Son günlerde veya haftalarda belirginleşen unutkanlık
• Sık sık aynı soruyu sorma
• Randevuları ve ödemeleri unutma
• Tanıdık yollarda kaybolma
• Kelime bulmakta güçlük çekme
• Eşyaları yanlış yerlere koyma

Çocuklarda belirtiler

• Okul ödevlerini veya eşyalarını sürekli unutma
• Derslerde dikkatini toplamakta zorlanma
• Öğrenilen bilgileri hatırlamakta güçlük
• Yaşıtlarına göre daha yavaş öğrenme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Zaman ve yer kavramının karışması
• Günlük bakımını ihmal etme
• Karar almakta zorlanma
• Kişilik veya davranış değişiklikleri
• Şüphecilik ve huzursuzluk

Nedenler

Ana nedenler

• Alzheimer hastalığı ve diğer nörodejeneratif hastalıklar
• Beyin damar hastalıkları (inme sonrası hafıza kaybı)
• Depresyon ve anksiyete
• B12 vitamini eksikliği gibi vitamin eksiklikleri
• Tiroid bezinin az veya çok çalışması
• Uyku apnesi ve diğer uyku bozuklukları
• Bazı ilaçların yan etkileri

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede demans öyküsü
• Yüksek tansiyon, şeker hastalığı ve yüksek kolesterol
• Kafa travması geçirmiş olmak
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Fiziksel ve zihinsel hareketsizlik

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hafıza kaybı hastanın güvenliğini tehdit ediyorsa (ocak açık unutmak, kaybolmak)
• Davranışlarda belirgin ve ani değişiklik varsa
• Günlük yaşam aktivitelerini başkalarının yardımı olmadan yapamıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Unutkanlık iş veya sosyal yaşamı etkilemeye başladığında
• Aile bireyleri belirgin değişiklik fark ettiğinde
• İlaçlar yeniden düzenlenirken hafıza sorunları ortaya çıktığında

Tanı

Doktor, öncelikle hastanın ve yakınının ifadesiyle ayrıntılı bir tıbbi öykü alır. Nörolojik muayene, hafıza testleri ve gerekli laboratuvar tetkikleriyle değerlendirme yapılır. Bazı durumlarda beyin görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

Yapılabilecek testler

• Hafıza ve bilişsel testler
• Kan sayımı, B12 vitamini, tiroid fonksiyon testleri
• Beyin manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Beyin tomografisi (BT)
• Elektroensefalografi (EEG)
• Nöropsikolojik değerlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme 2-3 saat sürebilir. Randevu öncesi aç karnına olmanız gerekebilir; bu nedenle doktorunuzun talimatlarını mutlaka öğrenin. Kullandığınız tüm ilaçları, daha önce çekilmiş görüntülerinizi ve kimlik belgenizi yanınıza alın. Yanınızda bir yakınınızın bulunması, bilgi paylaşımına yardımcı olabilir.

Tedavi

Hafıza sorunlarının tedavisi altta yatan nedene göre değişir. Vitamin eksikliği, tiroid hastalığı veya depresyon gibi durumlar tedavi edildiğinde hafıza geri dönebilir. Alzheimer gibi ilerleyici hastalıklarda tedavi; belirtileri hafifletmek, yaşam kalitesini artırmak ve hastalığın ilerleyişini yavaşlatmak amacı taşır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli uyku alışkanlığı edinin
• Görevleri ve randevuları hatırlamak için not defteri veya telefon hatırlatıcı kullanın
• Eşyalarınızı her zaman aynı yere koyun
• Sosyal aktivitelere katılın, yalnız kalmayın
• Beyninizi zorlayan etkinlikler yapın (bulmaca çözmek, kitap okumak gibi)

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, hastalığın tanısına ve hastanın genel durumuna göre nörolog tarafından planlanır. İlaç adları ve dozları kişiye özeldir; doktor kontrolü olmadan kullanılmamalıdır. Fizik tedavi, konuşma terapisi ve psikolojik destek de gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Hafıza değerlendirmesi cerrahi bir işlem gerektirmez. Ancak beyinde tümör, kanama veya hidrosefali gibi ameliyat gerektiren bir neden bulunursa, beyin cerrahisi tarafından değerlendirme yapılır.

Bu durumla yaşamak

Hafıza sorunlarıyla yaşarken günlük bir rutin oluşturmak, karmaşık işleri küçük adımlara bölmek ve çevresel düzenlemeler yapmak bağımsızlığı uzun süre korumanıza yardımcı olur. Hastanın kendini güvende hissetmesi için yaşam alanı sadeleştirilmelidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş yapın
• Sağlıklı ve dengeli beslenin
• Tütün ürünleri ve aşırı alkolden kaçının
• Zihinsel olarak aktif kalın
• Uyku kalitesine özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme; sebze, meyve, tam tahıl ve balık açısından zengindir. Bu beslenme şekli genel beyin sağlığını destekler. Düzenli egzersiz, beyne giden kan akışını artırır ve hafıza fonksiyonlarını olumlu etkileyebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Unutkanlıkla mücadele, kişide kaygı, çaresizlik ve depresyon yaratabilir. Duygularınızı ailenizle veya bir uzmanla paylaşmaktan çekinmeyin. Kendinize ya da başkalarına zarar verme düşüncesi olursa derhal 112 veya bir ruh sağlığı kriz hattına ulaşın.

Önleme

Her hafıza bozukluğu önlenemez. Ancak kalp-damar sağlığını korumak, düzenli fiziksel ve zihinsel aktivite yapmak, sağlıklı beslenmek ve sosyal yaşamı sürdürmek, hafıza kaybı riskini azaltabilir.

Aşılar

Hafıza sorunlarını doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Sağlıklı bireylerde rutin hafıza taraması önerilmemektedir. Riskli bireylerde doktorun uygun gördüğü aralıklarla değerlendirme yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Günlük yaşamın bağımsız şekilde sürdürülememesi
• Kaza, yaralanma ve kaybolma riskinin artması
• Sosyal izolasyon ve yalnızlaşma
• Depresyon, anksiyete ve davranış bozuklukları
• Bakım verenlerde tükenmişlik sendromu

Uzun vadeli görünüm

Hafıza sorunlarının birçoğu erken dönemde fark edildiğinde, yaşam kalitesi korunabilir ve ilerleme yavaşlatılabilir. Tedavi edilebilir nedenler düzeltildiğinde hafıza büyük ölçüde geri dönebilir. Bu nedenle umudunuzu kaybetmeyin; erken ve doğru destek her şeyi değiştirebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.