Parkinson Hastalığında Evde Bakım

Genel Bakış

Parkinson hastalığı, beynin hareketleri kontrol eden bölgesindeki hücrelerin zamanla hasar görmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu hücreler, vücudun hareket etmesine yardımcı olan dopamin adlı kimyasalı üretir. Dopamin azaldıkça ellerde titreme, kaslarda sertlik ve hareketlerde yavaşlama gibi belirtiler görülür. Parkinson, tamamen iyileştirilebilen bir hastalık değildir, ancak belirtiler uygun tedavi ve evde bakımla büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Parkinson hastalığı dünya genelinde milyonlarca insanı etkiler ve yaşlılarda sık görülen bir sinir sistemi hastalığıdır. Toplumda Parkinson'lu bireylerle karşılaşma ihtimali yaşla birlikte artar.

Genellikle 60 yaş üzeri kişilerde görülür, ancak nadiren daha genç yaşlarda da başlayabilir. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sık görülür. Ailede Parkinson öyküsü olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ellerde, kollarda veya bacaklarda istirahat halindeyken titreme (tremor)
• Kaslarda sertlik ve hareketlerde yavaşlama
• Denge ve koordinasyon sorunları
• Yüzde mimik kaybı, donuk bir ifade
• Konuşmanın yavaşlaması veya kısıklaşması
• Küçük ve sıkışık el yazısı
• Koku alma duyusunda azalma
• Uyku problemleri ve yorgunluk

Nedenler

Ana nedenler

• Beynin dopamin üreten hücrelerinin hasar görmesi veya kaybı
• Kesin neden tam olarak bilinmiyor, ancak genetik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülüyor.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede Parkinson hastalığı öyküsünün bulunması
• Erkek cinsiyet
• Zararlı kimyasallara (pestisitler, solventler) uzun süre maruz kalma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme veya kafa travması sonrası durum kötüleşmesi
• Yeni başlayan şiddetli baş ağrısı, bulantı, kusma
• Yutma güçlüğü sonucu beslenememe veya kilo kaybı
• Halüsinasyonlar veya ciddi kafa karışıklığı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ellerde titreme, hareketlerde yavaşlama veya vücutta sertlik gibi yeni belirtiler fark edildiğinde
• Mevcut belirtiler günlük işleri yapmayı zorlaştırdığında
• Doktorun önerdiği kontrol randevularına düzenli olarak gitmek

Tanı

Doktor, hastanın tıbbi öyküsünü dinler ve ayrıntılı bir nörolojik muayene yapar. Parkinson hastalığını gösteren tek bir kan testi veya beyin taraması yoktur. Tanı çoğunlukla belirtilere ve muayene bulgularına dayanarak konur.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene: reflekslerin, kas gücünün, denge ve koordinasyonun değerlendirilmesi
• Beyin görüntüleme (MR veya BT): diğer nörolojik hastalıkları dışlamak için yapılabilir
• Bazı durumlarda dopamin çalışmasını gösteren özel görüntüleme testleri (DAT taraması) önerilebilir

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size belirtilerinizin ne zaman başladığını, hangi hareketleri yapmakta zorlandığınızı ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini soracaktır. Gerekli görürse, kesin tanı koymak ve tedaviyi planlamak için ileri tetkikler isteyebilir. Tanı netleştikten sonra evde bakım ve takip planı oluşturulur.

Tedavi

Parkinson hastalığı tamamen tedavi edilememekle birlikte, belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmak için birçok seçenek vardır. Tedavi kişiye özeldir; ilaçlar, fizik tedavi, yaşam tarzı düzenlemeleri ve gerektiğinde cerrahi seçenekler birlikte değerlendirilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapmak; denge, esneme ve güçlendirme hareketleri özellikle faydalıdır.
• Evde düşme riskini azaltmak için kaymaz paspaslar, tutunma barları ve yeterli aydınlatma sağlamak.
• Yutma güçlüğü varsa yumuşak gıdalar tercih etmek, küçük lokmalarla yemek ve yemek sırasında dik oturmak.
• İlaçlarını her gün aynı saatte almak ve doktorun önerdiği düzene uymak.
• Gün içinde kısa dinlenme araları planlamak ama aşırı hareketsiz kalmaktan kaçınmak.
• Tuvalete giderken güvenliği artırmak için komodine yakın olmak veya yürüteç kullanmak.

Tıbbi tedaviler

Parkinson tedavisinde kullanılan ilaçlar beyindeki dopamin eksikliğini gidermeyi veya dopaminin etkisini taklit etmeyi amaçlar. Bu ilaçlar belirtileri azaltır ancak tamamen yok etmez. Hangi ilacın, hangi dozda ve hangi saatlerde kullanılacağına yalnızca hastayı takip eden doktor karar verir. İlaçlar düzenli kullanılmazsa veya aniden bırakılırsa ciddi sorunlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle her değişiklik için mutlaka doktora danışılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlerlemiş Parkinson hastalığında, ilaçların etkisi yetersiz kalıyorsa ve hastanın durumu uygunsa, derin beyin stimülasyonu (beyin pili) cerrahisi gündeme gelebilir. Bu yöntemde beyne yerleştirilen ince elektrotlar, hareketi kontrol eden bölgeleri düzenler. Cerrahinin uygun olup olmadığına nöroloji ve beyin cerrahisi uzmanları birlikte karar verir.

Bu durumla yaşamak

Parkinson hastalığıyla yaşam, güvenli ve düzenli bir ev ortamıyla önemli ölçüde kolaylaşır. Günlük işleri bölerek yapmak, yorgunluğu azaltır. El titremesi olan kişiler için ağır ve geniş saplı kaşıklar, kalın kalemler kullanmak yardımcı olur. Evde hareket alanları geniş tutulmalı, takılıp düşmeye neden olabilecek eşyalar kaldırılmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli bir uyku düzeni oluşturmak ve gece dinlenmesine dikkat etmek
• Sigarayı bırakmak ve alkolü sınırlamak
• Sosyal aktivitelere katılmak, aile ve arkadaşlarla bağlantıyı sürdürmek
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, hobi ve dinlenme zamanları planlamak
• Hastalıkla ilgili gitmek istediğiniz doktor randevularını ve ilaç saatlerini hatırlayabilmek için takvim veya hatırlatıcı kullanmak

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar, sebze, meyve ve tam tahıllar içeren dengeli bir beslenme kabızlığı önler. Yutma güçlüğü çekenler için yemekler püre veya yumuşak kıvamda hazırlanabilir. Egzersiz, kas gücünü ve dengeyi korumanın en önemli anahtarıdır. Fizyoterapist eşliğinde yapılan yürüyüş, denge ve esneme hareketleri özellikle faydalıdır. Her egzersize başlamadan önce doktora danışılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Parkinson hastalığı hem hastada hem de yakınlarında duygusal zorluklara neden olabilir. Depresyon, kaygı ve umutsuzluk bu hastalıkla sık birlikte görülür. Bu duyguları yaşamak normaldir; ancak yalnız olmadığınızı unutmayın. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, hastalıkla başa çıkmayı kolaylaştırır. Aile üyelerinin de duygusal desteğe ihtiyacı olabilir.

Önleme

Parkinson hastalığını önlemenin kesin bir yolu bilinmemektedir. Ancak düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek, kafa travmalarından korunmak ve zararlı kimyasallardan uzak durmak genel beyin sağlığını destekleyebilir. Bu önlemler hastalığın riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme riskinin artması sonucu kırıklar ve kafa travmaları
• Yutma güçlüğü nedeniyle beslenme bozukluğu ve kilo kaybı
• Yemeklerin akciğere kaçması sonucu zatürre (aspirasyon pnömonisi)
• Hareket kısıtlılığı nedeniyle bası yaraları
• Düzenli tedavi edilmezse depresyon ve sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Parkinson hastalığı zamanla ilerleyen bir durumdur, ancak günümüzde uygun tedavi ve evde bakım ile yaşam kalitesi uzun süre korunabilmektedir. Birçok kişi hayatını dolu dolu yaşamaya devam eder, iş ve aile hayatını sürdürebilir. Erken tanı, düzenli takip ve sevdiklerinizin desteğiyle hastalık yönetilebilir. Umut etmek için her zaman neden vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.