PMS: Doktorunuza Sormanız Gerekenler

Genel Bakış

Premenstrüel Sendrom (PMS), kadınların adet kanamasından önceki birkaç gün boyunca yaşadığı fiziksel ve duygusal belirtilerdir. Adet döngüsünün ikinci yarısında ortaya çıkar ve adet başlayınca genellikle hafifler veya kaybolur. Bu belirtiler vücudun doğal aylık döngüsüyle ilişkilidir ve tıbbi bir hastalık değil, bir durum olarak kabul edilir.

Evet, çok yaygındır. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık 4'te 3'ü PMS belirtilerini yaşar. Çoğu kadın hafif belirtilerle başa çıkabilir, ancak bazı kadınlarda belirtiler günlük yaşamı belirgin şekilde etkiler.

Genellikle 20-40 yaş arası kadınları etkiler. Ergenlik döneminde başlayabilir, menopoza yakın dönemde de tekrar görülebilir. Stresli yaşam, kronik hastalık veya psikolojik sorunlar olan kadınlarda daha şiddetli görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karında şişkinlik ve gaz
• Göğüslerde hassasiyet veya dolgunluk
• Baş ağrısı
• Yorgunluk ve uyku isteği
• Ruh hali değişimleri, sinirlilik ve gerginlik
• Ağlama isteği veya üzüntü
• İştah değişiklikleri, özellikle tatlı isteği
• Konsantrasyon güçlüğü

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlerde adet düzeni oturmadığından belirtiler farklı algılanabilir; karın ve sırt ağrısı, öfke hali ve huzursuzluk ön planda olabilir.
• Erken yaşta PMS belirtileri genellikle okul performansını ve arkadaş ilişkilerini etkileyebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoza geçiş döneminde (perimenopoz) kadınlarda PMS benzeri belirtiler yaşayabilir; ancak adet döngüsü düzensiz olduğundan bu belirtiler menopoz bulgularıyla karışabilir.
• Bu dönemde sıcak basması, uyku sorunları ve ruh hali değişimleri daha belirgin olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• PMS'in kesin nedeni tam bilinmemektedir.
• Adet döngüsündeki hormon değişiklikleri (östrojen ve progesteron) beyin kimyasını etkileyebilir.
• Beyindeki serotonin düzeyinin değişimi ruh hali ve yeme isteği üzerinde rol oynayabilir.
• Beslenme yetersizlikleri, önemli ölçüde stres ve yetersiz uyku belirtileri artırabilir.

Risk faktörleri

• Ailede PMS veya depresyon öyküsü
• Stresli yaşam olayları
• Depresyon veya anksiyete bozukluğu
• Düşük magnezyum veya kalsiyum düzeyleri
• Sigara içmek
• Fazla kilolu veya obezite (yüksek vücut kitle indeksi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtileriniz şiddetliyse ve kendinize veya başkalarına zarar vermeyi düşünüyorsanız hemen tıbbi yardım alın ve 112'yi arayın.
• Adet dışında aşırı kanama veya şiddetli ağrı yaşıyorsanız aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler her ay düzenli olarak tekrarlıyorsa ve yaşam kalitenizi düşürüyorsa doktorunuza danışın.
• İş, okul veya ilişkilerinizi olumsuz etkileyen PMS belirtileri için randevu alın.

Tanı

PMS için tek bir test yoktur. Doktorunuza belirtilerinizi detaylı anlatmanız ve en az iki adet döngüsü boyunca belirti günlüğü tutmanız gerekir. Günlük tutmak, belirtilerinizin adet döngünüzle olan bağlantısını gösterir.

Yapılabilecek testler

• Adet ve belirti takvimi: Belirtilerinizin hangi günler başlayıp bittiğini kaydetmeniz istenir.
• Fizik muayene: Pelvik muayene ve genel sağlık değerlendirmesi yapılabilir.
• Kan testleri: Tiroid fonksiyonları, kan sayımı ve bazı vitamin düzeyleri kontrol edilebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler, ardından adet döngünüzle ilişkisini değerlendirir. Size şu soruları sorabilir: 'Belirtiler net bir şekilde adet öncesi mi başlıyor?', 'Adet başladıktan sonra kayboluyor mu?', 'Son iki döngü boyunca günlük tutabilir misiniz?' Gerekiyorsa sizi yönlendirir ve tedavi seçeneklerini sizinle konuşur.

Tedavi

PMS tedavisi, belirtilerin türüne ve şiddetine göre kişiye özeldir. Öncelikle sağlıklı yaşam alışkanlıkları önerilir. Eğer belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa doktorunuz ilaç tedavisini de değerlendirebilir. Bu ilaçlar sadece doktor tarafından planlanır ve reçete edilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapın; haftanın çoğu günü 30 dakika yürüyüş belirtileri azaltabilir.
• Adet öncesi tuz, şeker ve kafeini azaltın; bol su içmeye dikkat edin.
• Uyku düzeninizi koruyun ve gece en az 7-8 saat uyuyun.
• Sıcak su torbası ile karın veya bel bölgesine ısı uygulayın.
• Stresi azaltacak nefes egzersizleri, meditasyon veya keyif aldığınız aktiviteleri deneyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize göre ağrı kesici ilaçlar, doğum kontrol hapları, ruh hali dengesini destekleyen ilaçlar veya ödem söktürücü ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların hepsi reçeteyle verilir; doz ve süre doktor tarafından belirlenir. İlaç isimlerini ve dozlarını mutlaka doktorunuza sorun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

PMS tedavisinde cerrahi yöntemler çok enderdir. Yalnızca yaşamı tehdit eden veya tedaviye dirençli çok ciddi durumlarda doktorunuz cerrahi seçenekleri sizinle konuşabilir. Bu karar mutlaka bireysel değerlendirme sonrası alınır.

Bu durumla yaşamak

Adet dönemini takip edin ve belirtilerinizin başlayacağı zamanı önceden bilin. Yoğun günlerinizi adet öncesi döneme denk getirmemeye çalışın. Belirtileriniz için bir 'kişisel bakım planı' oluşturun; örneğin, rahatlatıcı bir çay, sıcak duş veya kısa bir yürüyüş planlayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku alışkanlığı edinin.
• Kafein ve alkolü sınırlayın, sigara kullanmayın.
• Haftanın çoğu günü orta düzeyde egzersize zaman ayırın.
• Gün içinde kısa dinlenme molaları verin.
• Stresli durumlardan uzak durmaya çalışın veya başa çıkma yöntemleri geliştirin.

Diyet ve egzersiz

Kalsiyum ve magnezyum açısından zengin besinler (yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler, badem) adet öncesi belirtileri azaltmaya yardımcı olabilir. Tuzlu gıdalar ve işlenmiş paketli gıdalar şişkinliği artırabilir, bu yüzden taze yiyecekleri tercih edin. Düzenli egzersiz hem ağrıyı hem de ruh hali değişimlerini hafifletir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

PMS döneminde duygusal dalgalanmalar yaşamak normaldir. Ancak kendinizi sürekli umutsuz, değersiz veya çok bunalmış hissettiğinizde bu bir ruh sağlığı sorununun habercisi olabilir. Bu durumda doktorunuzdan veya bir psikologdan destek isteyin. Eğer aklınızdan kendinize zarar verme geçiyorsa, lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

PMS tamamen önlenemez, ancak belirtilerin sıklığı ve şiddeti sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile büyük ölçüde azaltılabilir. Düzenli uyku, egzersiz, dengeli beslenme ve stres yönetimi en etkili koruyucu önlemlerdir.

Aşılar

PMS'e yönelik spesifik bir aşı bulunmamaktadır; genel sağlığınızı korumak için doktorunuzun önerdiği aşıları güncel tutmanız önemlidir.

Tarama programları

PMS'i önlemek için özel bir tarama testi yoktur. Ancak kadın hastalıkları muayenelerinizi ve yıllık kontrollerinizi düzenli yaptırmanız, PMS benzeri belirtilere yol açabilecek diğer sağlık sorunlarını erken fark etmenizi sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yaşam kalitesi düşebilir; iş, okul ve sosyal yaşam olumsuz etkilenebilir.
• Depresyon ve anksiyete bozuklukları ile karışabilecek belirtiler artabilir.
• İlişkilerde gerginlikler ve çatışmalar yaşanabilir.
• Şiddetli PMS, premenstrüel disforik bozukluğa (PMDD) dönüşebilir; bu durum ciddi duygusal çöküntüler yaratabilir.

Uzun vadeli görünüm

PMS, doğru yönetildiğinde kontrol altına alınabilir. Belirtilerinizi tanıyarak, doktorunuzla iş birliği yaparak ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları benimseyerek çoğu kadın belirgin bir rahatlama yaşar. PMS yönetilebilir bir durumdur; yalnız değilsiniz.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.