Nöbetlerle İlgili Doktorunuza Sormanız Gereken Sorular

Genel Bakış

Nöbet, beyindeki elektrik sinyallerinin aniden ve kontrolsüzce bozulması sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Bu sırada kişi bilincini kaybedebilir, kasılmalar geçirebilir veya garip hareketler yapabilir. Nöbetler bir kez olabileceği gibi tekrarlayıcı da olabilir. Tekrarlayan nöbetlere 'epilepsi' denir.

Evet, nöbetler oldukça yaygındır. Her 10 kişiden 1'i hayatlarının bir döneminde en az bir nöbet geçirir. Epilepsi ise daha az yaygındır, yaklaşık her 100 kişiden 1'inde görülür.

Nöbetler herkesi etkileyebilir. En sık çocuklarda (özellikle ateşli nöbetler) ve 65 yaş üstü yetişkinlerde görülür. Ailesinde epilepsi öyküsü olan kişiler, beyin hasarı geçirenler ve inme gibi beyin hastalıkları olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bilinç kaybı (ani bayılma veya boş bakma)
• Tüm vücutta kasılma ve sarsılma (tonik-klonik nöbet)
• Anlık dalma, çevreye tepkisizlik (absans nöbeti)
• Kollarda veya bacaklarda kontrolsüz hareketler
• Anormal duyumlar (garip kokular, tatlar, karıncalanma)
• Kafa karışıklığı veya konuşma güçlüğü

Çocuklarda belirtiler

• Ateşli nöbetler (yüksek ateşle birlikte görülen kısa süreli nöbetler)
• Absans nöbetleri (birkaç saniye süren dalgınlık, göz kırpma)
• Uykuda görülen nöbetler (gece yatağı ıslatma, anormal hareketler)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Odak (fokal) nöbetler (vücudun tek bir bölgesinde başlayan kasılma)
• Geçici kafa karışıklığı veya hafıza kaybı
• Denge sorunları, düşme atakları

Nedenler

Ana nedenler

• Epilepsi (beyindeki elektriksel sinyallerin kronik bozukluğu)
• Yüksek ateş (özellikle çocuklarda)
• Kafa travması, beyin tümörü veya inme
• Beyin enfeksiyonları (menenjit, ensefalit)
• Kan şekeri düşüklüğü, elektrolit dengesizlikleri
• Alkol veya uyuşturucu yoksunluğu

Risk faktörleri

• Ailede epilepsi öyküsü
• Doğum sırasında oksijensiz kalma
• Beyin ameliyatı geçirmiş olmak
• Beyin damar hastalıkları (inme, anevrizma)
• Madde bağımlılığı veya aşırı alkol tüketimi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İlk kez nöbet geçirmeniz durumunda hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Mevcut nöbet ilacınızı düzenli kullanmanıza rağmen nöbetler sıklaşıyorsa veya uzuyorsa.
• Nöbet sonrası nefes almakta zorlanma, şiddetli baş ağrısı veya vücudun bir tarafında güçsüzlük olursa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Nöbetleriniz kontrollüyse ve ilaç değişikliği gerekiyorsa nöroloji uzmanınızla düzenli kontrole gidin.
• Planlanmış kontrollerinizi aksatmayın, her yıl en az bir kez nöroloji muayenesi olun.

Tanı

Doktorunuz önce nöbetinizi ayrıntılı olarak dinler, sizin ve bir yakınınızın anlattıklarını değerlendirir. Ardından fizik muayene yapar ve sinir sisteminizi kontrol eder. Tanı için genellikle beyin görüntüleme ve elektriksel aktivite testleri istenir.

Yapılabilecek testler

• EEG (elektroensefalogram): Kafa derisine yerleştirilen elektrotlarla beyin dalgalarınız kaydedilir.
• MR (manyetik rezonans görüntüleme): Beynin yapısını ayrıntılı gösteren bir tarama.
• Kan testleri: Enfeksiyon, elektrolit dengesizlikleri veya metabolik hastalıkları ekarte etmek için.
• Uzun süreli video-EEG monitörizasyonu (gerekirse hastanede yatırılarak yapılır).

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz size bazı tetkiklerden önce oruç tutmanızı veya ilaçlarınızı geçici olarak kesmenizi isteyebilir. Nöbetlerinizin kaydedilmesi için bir ‘nöbet günlüğü’ tutmanız istenebilir. Tüm testler ağrısızdır ve genellikle güvenlidir.

Tedavi

Nöbetlerin tedavisi, nedenine ve nöbet tipine bağlıdır. İlk adım, nöbeti tetikleyen faktörleri (örneğin uykusuzluk, alkol) ortadan kaldırmaktır. Çoğu durumda düzenli ilaç kullanımı nöbetleri tamamen kontrol altına alabilir. İlaçlar nöbetleri durdurmaz, ancak oluşmasını engeller. Tedaviye uyum çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Nöbet tetikleyicilerinizi (örneğin uykusuzluk, strese, parlak ışıklara) tanıyın ve bunlardan kaçının.
• İlaçlarınızı her gün aynı saatte, doktorunuzun önerdiği şekilde alın.
• Araba kullanma, yüzme gibi aktivitelerde dikkatli olun; nöbet geçirmeniz durumunda tehlikeli olabilir.
• Yanınızda mutlaka bir acil durum kartı taşıyın veya telefonunuzda 'nöbet geçiriyorum' notu bulundurun.
• Ailenize ve yakınlarınıza nöbet anında nasıl yardım edeceklerini öğretin.

Tıbbi tedaviler

Nöbetlerin tedavisinde çeşitli ilaç grupları (antiepileptik ilaçlar) kullanılır. İlaç seçimi nöbet tipinize, yaşınıza, diğer sağlık sorunlarınıza göre yapılır. İlaçlar genellikle ağızdan, günde bir veya iki kez alınır. Bazı durumlarda ketojenik diyet (çok düşük karbonhidratlı, yüksek yağlı beslenme) önerilebilir. Bu diyet uzman kontrolünde uygulanmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaçlara rağmen nöbetler kontrol altına alınamıyorsa ve nöbetlerin beynin tek bir bölgesinden kaynaklandığı tespit edilirse, cerrahi seçenek değerlendirilebilir. Cerrahide nöbetlere neden olan beyin bölgesi çıkarılır. Bu karar, ileri tetkiklerden sonra nöroloji ve beyin cerrahisi ekipleri tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Nöbetlerle yaşamak başlangıçta zorlayıcı olabilir, ancak doğru tedavi ve bilinçli önlemlerle günlük yaşamınıza devam edebilirsiniz. İş, okul, sosyal aktiviteler mümkündür. Özellikle uyku düzeninize dikkat edin; uykusuzluk nöbetleri tetikleyebilir. Ayrıca düzenli aralıklarla doktor kontrolüne gitmek ve ilaçları aksatmamak çok önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku düzeninize özen gösterin, her gece aynı saatte yatıp aynı saatte kalkın.
• Stres yönetimi için gevşeme egzersizleri, yürüyüş veya meditasyon yapın.
• Alkol ve sigaradan uzak durun.
• Araba kullanırken veya makine kullanırken dikkatli olun; ehliyetiniz varsa, nöbetlerinizi kontrol altına alana kadar araç kullanmamalısınız.
• Yakınlarınıza nöbet geçirdiğinizde ne yapmaları gerektiğini anlatın (örneğin sizi sert bir zemine yatırmak, başınızı korumak, ağzınıza bir şey sokmamak).

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli bir beslenme programı uygulayın. Özel bir diyet (ketojenik diyet) doktorunuz tarafından önerilmedikçe gerekli değildir. Düzenli egzersiz yapmak genel sağlığınız için iyidir, ancak yalnız başınıza yüzme, dağcılık gibi tehlikeli sporlar yapmaktan kaçının. Egzersiz öncesi doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Nöbetler kaygı ve depresyona neden olabilir. Kendinizi yalnız hissedebilirsiniz. Bu duygular normaldir, ancak bunlarla başa çıkmak için bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz. Ayrıca epilepsi derneklerinin düzenlediği destek gruplarına katılmak da size iyi gelebilir.

Önleme

Her nöbet önlenemez, ancak bazı nöbet türlerinden korunmak mümkündür. Kafa travmalarını önlemek (bisiklet kaskı, emniyet kemeri), ateşli hastalıklarda ateşi düşürmek (özellikle çocuklarda), uyku düzenine dikkat etmek, aşırı alkolden kaçınmak ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek nöbet riskini azaltabilir.

Tarama programları

Epilepsi için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailede epilepsi öyküsü varsa, doktorunuz genetik danışmanlık önerebilir. Nöbet geçirmeniz durumunda erken tanı ve tedavi, nöbetlerin kontrol altına alınmasına yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık nöbetler öğrenme güçlüklerine, hafıza sorunlarına yol açabilir.
• Nöbet sırasında düşme, yanma, boğulma gibi kazalar olabilir.
• Status epileptikus (uzun süren nöbet) adı verilen acil durum ortaya çıkabilir; bu durum beyin hasarına neden olabilir.
• Ani beklenmeyen ölüm (nadir görülse de, özellikle kontrol altına alınamayan nöbetlerde risk artar).

Uzun vadeli görünüm

Epilepsi veya nöbet bozukluğu olan kişilerin çoğu, uygun tedavi ile normal bir yaşam sürebilir. İlaçların düzenli kullanımı ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları sayesinde nöbetler yıllarca görülmeyebilir. Bazı kişilerde çocukluk çağında başlayan nöbetler erişkinlikte tamamen kaybolabilir. Tedaviye erken başlamak ve doktorunuzla işbirliği yapmak uzun vadede olumlu sonuçlar verir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.