Kemoterapiye Bağlı Bulantı ve Kusma: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Kemoterapi gören bazı kişilerde bulantı ve kusma görülebilir. Kemoterapi ilaçları, beynin bulantıyı yöneten bölümünü uyarabilir veya mide ile bağırsakları tahriş edebilir. Bu yan etki çoğunlukla geçicidir ve doğru bilgilerle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Evet, bu, kemoterapinin en sık bildirilen yan etkilerinden biridir. Ancak yeni ilaçlar sayesinde artık çok daha iyi kontrol edilebilmektedir.

Kemoterapi alan çocuklar, yetişkinler ve yaşlılar dahil herkes bulantı yaşayabilir. Risk, bazı kişilerde daha yüksek olabilir; örneğin genç kadınlar, hamilelik sırasında sabah bulantısı yaşamış kişiler ve daha önce taşıt tutması olanlar bulantıya daha yatkın kabul edilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Mide bulantısı hissi (kusma isteği)
• Kusma
• İştah kaybı
• Midede rahatsızlık, sıkışma veya ağrı
• Yemek kokularına ve bazı kokulara aşırı hassasiyet
• Halsizlik ve yorgunluk

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde ve küçük çocuklarda bulantı, huzursuzluk veya yemeyi reddetme şeklinde kendini gösterebilir
• Okul çağındaki çocuklar mide bulantısını ya da kusma isteğini sözle ifade edebilir
• Çocuklarda iştahsızlık ve kilo kaybı daha belirgin olabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda bulantı daha sinsi olabilir; halsizlik, denge kaybı veya kafa karışıklığıyla da ortaya çıkabilir
• Susuz kalma (dehidratasyon) riski daha yüksektir
• Yemek yememe ve kilo kaybı daha belirgin görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kemoterapi ilaçlarının beyinde bulantıyı uyaran kimyasalları serbest bırakması
• Kemoterapi ilaçlarının mide ve bağırsak hücrelerini tahriş etmesi
• Yemek kokuları ve tat değişikliklerine karşı duyarlılık
• Tedavi öncesi kaygı ve endişe
• Gecikmiş bulantı: Kemoterapiden 24 saat sonra ortaya çıkıp günlerce devam edebilen bulantı

Risk faktörleri

• Genç yaşta olmak
• Kadın olmak
• Geçmişte taşıt tutması veya hamilelik bulantısı yaşamış olmak
• Daha önce kemoterapi sırasında bulantı geçirmiş olmak
• Bulantı yapma olasılığı yüksek kemoterapi ilaçları kullanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kusma 24 saatten uzun sürüyorsa
• Ağızdan hiçbir sıvı alamıyorsanız ve susuzluk belirtileriniz varsa (ağız kuruluğu, baş dönmesi, koyu renkli idrar)
• Bulantıya yüksek ateş eşlik ediyorsa (38°C ve üzeri)
• Kusmukta kan veya koyu renkli madde görüyorsanız
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya şiddetli karın ağrısı bulantıyla birlikteyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Her kemoterapi seansından önce doktorunuza bulantı şikayetinizi mutlaka anlatın
• Reçete edilen bulantı önleyici ilaçlar etkili olmuyorsa doktorunuzla farklı bir plan konuşun
• Kemoterapi boyunca kilonuzu düzenli olarak takip edin ve fark edilen değişiklikleri bildirin

Tanı

Bulantı ve kusmanın tanısı, hastanın kendi ifadesine ve gözlemlenen belirtilere dayanır. Bulantının şiddeti ve kusma sıklığı doktor tarafından değerlendirilir. Genellikle büyük tetkiklere gerek duyulmaz; ancak vücudun sıvı ve mineral dengesini kontrol etmek için bazı testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (susuzluk belirtileri, ağız içi kontrolü)
• Kan testleri (böbrek fonksiyonları ve mineral dengesi için)
• Gerekirse mide veya bağırsak sistemine yönelik görüntüleme ya da endoskopi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz, bulantının ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü ve hangi durumlarda arttığını ayrıntılı olarak soracaktır. Verdiğiniz bilgilere göre, tedavi planınızda değişiklikler yapabilir veya bulantı önleyici ilaçlarınızı ayarlayabilir. Ayrıca evde uygulayabileceğiniz önlemler konusunda size yol gösterecektir.

Tedavi

Kemoterapiye bağlı bulantının en etkili yönetimi, bulantıyı oluştuktan sonra gidermek yerine önlemektir. Bu amaçla doktorunuz, kemoterapiden önce ve sonra kullanılacak antiemetik (bulantıyı önleyici) ilaçlar reçete edebilir. Bunlara ek olarak beslenme alışkanlıkları, dinlenme ve gevşeme teknikleri gibi yaşam tarzı değişiklikleri de bulantıyı azaltmaya yardımcı olur.

Evde kişisel bakım

• Günde 3 büyük öğün yerine 5-6 küçük öğün yemeyi deneyin
• Ağır, yağlı, baharatlı ve çok tatlı yiyeceklerden kaçının
• Yemek kokularından ve güçlü parfüm, deodorant kokularından uzak durun
• Yemek sırasında değil, öğün aralarında sıvı tüketin
• Zencefili – örneğin az miktarda zencefil çayı olarak – deneyebilir ve bu konuda doktorunuza danışabilirsiniz
• Temiz havada kısa yürüyüşler yapın, ancak yorucu hareketlerden kaçının
• Yemek sırasında televizyon veya telefonla uğraşmaktan kaçının; yavaş yemeye odaklanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuzun reçete edeceği bulantı önleyici ilaçlar (antiemetikler) kemoterapiden önce, sırasında veya sonrasında kullanılır. Bu ilaçlar genellikle ağız yoluyla alınır, ancak şiddetli bulantı durumunda damar yoluyla da verilebilir. Bazen tek bir ilaç yeterli olurken, bazen birkaç ilacın birlikte kullanılması gerekebilir. Önemli olan, ilaçlarınızı bulantı hissetmeseniz bile doktorunuzun tarif ettiği şekilde düzenli kullanmaktır. Bu ilaçlar etkisiz görünüyorsa, doktorunuza durumu bildirerek farklı bir tedavi planı oluşturmanız mümkündür.

Bu durumla yaşamak

Tedavi günlerinizi önceden planlayın. Kemoterapi seansı öncesi tok veya aç olmanın bulantınızı nasıl etkilediğini gözlemleyin. Yanınıza maden suyu, limonlu şeker veya zencefilli şeker gibi küçük atıştırmalıklar alın. Kendinizi iyi hissettiğiniz saatlerde sevdiğiniz aktivitelere zaman ayırın. Bulantınız arttığında dinlenin, ancak gün içinde hafif hareketler de eklemeye çalışın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kemoterapi sabahı evden çıkmadan önce yağlı ve ağır yemeklerden kaçının
• Bulantı hissettiğinizde temiz havaya çıkın veya bir pencereyi açın
• Rahat, bol ve mideye baskı yapmayan kıyafetler giyin
• Gevşeme egzersizleri, nefes çalışmaları veya hafif müziklerle bulantıyı zihinsel olarak kontrol etmeye çalışın
• Ev işleri ve yemek hazırlama gibi konularda ailenizden veya arkadaşlarınızdan yardım isteyin

Diyet ve egzersiz

Küçük ve sık öğünler, mideyi boş bırakmamak ve mideyi yormayan besinler seçmek bulantıyı azaltabilir. Haşlanmış patates, pirinç, muz, elma püresi, yoğurt gibi hafif ve yumuşak gıdalar deneyebilirsiniz. Yemek sırasında sıvı içmek yerine öğün aralarında içmeyi tercih edin. Hafif yürüyüşler sindirimi düzenleyebilir ve stresi azaltabilir; ancak ağır egzersizden ve ani hareketlerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli bulantı ve kusma, kişinin kendisini çaresiz, kaygılı ve üzgün hissetmesine yol açabilir. Bu duyguları onkoloji hemşirenizle, doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmak, başa çıkma gücünüzü artırabilir. Birçok hasta bu duygulardan geçer; destek istemek güçlü bir adımdır.

Önleme

Bulantı her zaman tamamen önlenemese de, doktorunuzun önerdiği bulantı önleyici ilaçları zamanında almak, bulantıyı tetikleyen yiyecek ve kokulardan kaçınmak ve tedavi sırasında yavaş hareket etmek gibi önlemler riski büyük ölçüde azaltır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Vücudun aşırı sıvı kaybetmesi (dehidratasyon) ve elektrolit dengesizlikleri
• Yetersiz beslenme ve kilo kaybı
• Ciddi yorgunluk ve halsizlik
• Tedavi dozlarının ertelenmesi veya azaltılması nedeniyle kanser tedavisinin aksaması
• Mide ve yemek borusunun tahriş olması

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, kemoterapiye bağlı bulantı ve kusma günümüzde büyük ölçüde kontrol edilebilen bir yan etkidir. Çoğu insan için bulantı, kemoterapi seansından sonra birkaç gün içinde azalır ve tedavi tamamlandığında ortadan kalkar. Doğru tedavi planı ve destekle, bu dönemi atlatabilir ve tedavinize odaklanabilirsiniz. Umut her zaman vardır; çünkü bu yan etkiler geçicidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• American Cancer Society ↗
• Cancer.Net ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.