İshal ve Mide Bulantısı: Nedenleri ve Ne Yapmalısınız?

Genel Bakış

İshal ve mide bulantısı, sindirim sisteminin çeşitli nedenlerle bozulması sonucu ortaya çıkan yaygın belirtilerdir. İshal, dışkının sulu ve sık olması; mide bulantısı ise kusma isteği hissidir.

Çok yaygındır. Yılda birçok kez her yaştan insanı etkileyebilir.

Her yaş grubunu etkileyebilir, ancak küçük çocuklar, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler daha hassastır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sulu veya gevşek dışkılama
• Mide bulantısı
• Kusma
• Karın krampları
• Hafif ateş

Çocuklarda belirtiler

• Sulu ishal
• Huzursuzluk ve ağlama
• Ağız kuruluğu (dehidrasyon belirtisi)
• Az idrar yapma veya bezlerin kuru kalması
• Uyuşukluk veya aşırı halsizlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şiddetli ishal ve bulantı
• Baş dönmesi, bayılma hissi
• Kafa karışıklığı
• Düşük tansiyon
• Dehidrasyon belirtileri (cilt esnekliğinin azalması, ağız kuruluğu)

Nedenler

Ana nedenler

• Viral enfeksiyonlar (norovirüs gibi)
• Bakteriyel enfeksiyonlar (Salmonella, E. coli gibi)
• Gıda zehirlenmesi (bozuk veya kontamine yiyecekler)
• Bağırsak parazitleri
• Bazı ilaçların yan etkileri (antibiyotikler gibi)
• Gıda intoleransı veya alerjileri
• Stres veya kaygı

Risk faktörleri

• Ellerin yeterince yıkanmaması
• Kirli su veya yiyecek tüketimi
• Seyahat etmek (özellikle hijyen koşullarının farklı olduğu bölgeler)
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar veya ilaçlar
• Yaş (bebekler, küçük çocuklar ve yaşlılar)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateş 38.5°C üzeri
• Kanlı dışkı
• Şiddetli karın ağrısı
• Dehidrasyon belirtileri (idrar yok, ağız kuruluğu, göz çökmesi)
• Sürekli kusma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 3 gündür geçmeyen ishal
• Hafif bulantı ve ishal devam ediyorsa
• Son birkaç haftadır tekrarlayan ishal nöbetleri
• Açıklanamayan kilo kaybı

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi, tıbbi geçmişinizi ve son yediklerinizi sorarak değerlendirme yapacaktır. Gerekirse dışkı örneği veya kan testi isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Dışkı testi (enfeksiyon ajanını belirlemek için)
• Kan testleri (dehidrasyon ve enfeksiyon belirtilerini değerlendirmek için)
• Gerekirse görüntüleme (karın ultrasonu gibi)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz genellikle bir fizik muayene yapacak, belirtilerinizi dinleyecek ve gerekli tetkikleri isteyecektir. Tanıya göre uygun tedavi planı oluşturulacaktır.

Tedavi

Tedavi, altta yatan nedene bağlıdır. Çoğu viral ishalde özel bir ilaç gerekmez; önemli olan vücudun sıvı kaybını yerine koymaktır. Doktorunuzun önerdiği şekilde dinlenme ve sıvı tedavisi uygulanır.

Evde kişisel bakım

• Bol su, ayran, şekersiz çay veya eczaneden alınan ağızdan sıvı takviyesi (oral rehidratasyon solüsyonu) için.
• Yağlı, baharatlı ve süt ürünlerinden kaçının.
• Sık sık ve az porsiyonlar halinde yemek yiyin (muz, pirinç lapası, elma püresi gibi).
• Ellerinizi sık sık sabunla yıkayın.
• Dinlenin ve evde kalın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekirse antibiyotik veya antiparaziter ilaçlar reçete edebilir. İshal önleyici ilaçlar her durumda önerilmez; bu nedenle ilaçları doktorunuza danışmadan kullanmayın. Gerekirse damar yoluyla sıvı verebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi genellikle gerekmez. Ancak nadiren bağırsak tıkanıklığı gibi ciddi durumlarda düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

İshal ve bulantı döneminde vücudunuzu dinleyin. Bol sıvı alın, beslenmenize dikkat edin. Belirtiler geçene kadar ağır aktivitelerden kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ellerinizi sık sık yıkayın.
• Tuvaletten sonra ve yemek hazırlamadan önce hijyene dikkat edin.
• Seyahat ederken güvenilir su ve yiyecek tüketin.

Diyet ve egzersiz

İshal döneminde BRAT diyeti olarak bilinen muz, pirinç, elma püresi, kızarmış ekmek gibi hafif gıdalar tüketin. Baharatlı, yağlı ve sütlü yiyeceklerden kaçının. Egzersiz yapmayın, dinlenin. İyileştikten sonra hafif yürüyüşlere başlayabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İshal ve bulantı rahatsız edici olabilir ve günlük yaşamı etkileyebilir. Kendinizi endişeli hissedebilirsiniz. Bu normaldir. Rahatlama teknikleri ve sevdiklerinizle konuşmak yardımcı olabilir.

Önleme

İyi hijyen uygulamaları ve güvenilir gıda tüketimi ile birçok ishal ve bulantı vakası önlenebilir. Ellerinizi sık sık yıkamak, yiyecekleri iyi pişirmek ve kirli sudan kaçınmak önemlidir.

Aşılar

Bazı ishal nedenlerine karşı aşılar mevcuttur (örneğin rotavirüs aşısı). Bebeğinizin aşı takvimi için Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine uyun.

Tarama programları

Genel olarak ishal için rutin tarama önerilmez. Ancak seyahat öncesi veya bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde doktorunuz ek önlemler önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Dehidrasyon (vücudun ciddi su ve tuz kaybı)
• Elektrolit dengesizlikleri
• Böbrek yetmezliği (nadiren)
• Beslenme yetersizliği

Uzun vadeli görünüm

Çoğu ishal ve bulantı vakası birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşir. Uygun sıvı desteği ve dinlenme ile tamamen sağlığınıza kavuşabilirsiniz. Nadir durumlarda altta yatan bir hastalık varsa, tedavi edildiğinde iyileşme sağlanır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.